01.04.2022 | 09:00

Устудьуон көрдөөх кэпсээннэрэ

Устудьуон көрдөөх кэпсээннэрэ
Ааптар: Айыына Ксенофонтова
Бөлөххө киир

«Сорохтор геройдуу охтоллор»

Литературоведение паарата буола турар. Бүтэһик паара. Бары сылайан, эстэн-быстан, хахпыт эрэ ордон олоробут. Сорох-сорохтор аат эрэ харата тугу эрэ суруммута буолаллар, оттон “камчаткалар”, кэнники паарталарга олорооччулар, букатын да умса түһэн баран утуйа сыталлар. Мин дьукааҕым мунна сыыгыныыр, кэнникинэн олох да үлүгүнэйэн барда. Туруора сатыырбын кымаардаан да көрбөт. Онтон дьоммут наһаалаан, охсуллубут от курдук, биир-биир түһэн, сытынан кэбистилэр. Кэнники эрээт “утуйааннар саарыстыбаларыгар” кубулуйда.

Преподаватель бастаан көрбөтөҕө, кыһаллыбатаҕа буолла. Кини да киһи, кэнникинэн тимир-тамыр туттан, куолаһа кытааттар кытаатан барда. Бу балаһыанньаттан бииргэ олорор дьүөгэбин “быыһаары”, сүр күүскэ тоҕонохтоотум. Ону көрөн, преподаватель эҕэлээх баҕайытык: “Сорохтор геройдуу охтоллор”, – диэбитин уутун быыһыгар булумахтана сытар дьүөгэм хап-сабар тэтэрээтигэр бөп-бөдөҥ буочарынан түбэһиэх сиргэ адаарытан субурутта. Өссө, киһи күлүөх, санаатын ситиспиттии тутунна. Мин күлэн тоҕо бара сыстым, нэһиилэ тохтоотум. Дьэ, буолар да эбит, ама да утуктаабыт иһин!

Биир тылтан буорайбыт

Саха литературатыгар эксээмэн буола турар. Киирбит дьон биирдии-биирдии туран билиэт тардаллар. Бары тугу эрэ суруйан хачыгырайаллар. Арай Петя уол эрэ бэлэмнэммэккэ олорор. Кини эксээмэннэрин этэҥҥэ туттаран, үөрэн-көтөн тахсыбыт оҕолорго ымсыырар. Бэлэмнэммэккэ, атыттар курдук билиэт суруйбакка, библиотекаҕа олорбокко, утуйа сыппытын кэмсинэр. Билигин кэлэн хайыыр да кыах суох. “Саатар ким эмит көмөлөһүө дуо?” диэбиттии, тулатын көрүнэр. Биир кэм мэкчиргэ курдук эргичиҥниир.

Хаһааҥҥа диэри олоруой, уочарата тирээн кэллэ. Преподаватель Петяны ыҥырда. Хайыай, эппиэттии таҕыста. Балай эмэ өр олорбохтоото. Мух-мах буолан, тугу да оруннааҕы булан эппэтэ, мээнэ өйүгэр туох көтөн түспүтүн кутан-симэн барда. Преподаватель уолу аһынан, “үскэ” тарда сатаан, саамай биллэр- көстөр классик суруйааччылары ыйыталаста. “Николай Денисович Неустроев олоҕун, айар үлэтин туһунан тугу билэргин кэпсээ”, – диэтэ. Онуоха уол сирэйэ сырдыы, харахтара уоттана түстүлэр. Кэпсииргэ бэлэмин көрдөрөн, куолаһын оҥостон, кыратык сөтөллүбүтэ буолла. Бэлиэтээн эттэххэ, Петя итинник дьоһумсуйар идэлээх. Кини, төһө да уруогун аахпатар, омуннаах-төлөннөөх да буоллар, саҥалаах-иҥэлээх, сытыы-хотуу, паараларга айаҕа биир кэм кытаран олорор. Төһө да ыарахан ыйытыыга ыктардаҕына, тугу эрэ толкуйдаан, үүт-хайаҕас булан тахсар. “Ууну-хаары” булкуйан да буоллар, саҥата суох хаалбат.

Преподаватель үөрэ санаата, ачыкытын өрө анньыммахтаата. Уолбут кэпсээнин тардан кэбистэ: “Николай Денисович Неустроев –  саха улуу классиктарыттан биирдэстэрэ”. Тохтуу түһэн, тыын ылаат, салҕаата: “Дьэ, кини айар үлэтин саамай улахан суолтата диэн... Кини – сахабыт литературатын саамай талааннаах уонна биллэр-көстөр комедиана”, – диэтэ! Аудиторияҕа олорооччулар бары күлсэн тоҕо бардылар. Преподаватель сирэйэ уларыйа түстэ да, Петяҕа зачетнай киниискэтин туттараат, аан диэки ыйда. Уол “туох айылааҕы эттэхпиний, киһи, дьэ, уутугар-хаарыгар киирэн кэпсээн эрдэҕинэ” диэн, иһигэр мөҕүттэ-мөҕүттэ, көрүдүөргэ сүөдэҥнии турда.

Кэлин эрэ “комедиан” оннугар “комедиограф” диэхтээҕин оҕолор эппиттэригэр өйдөөтө. Дьэ, уустаан-ураннаан кэпсиир санаалаах, өссө үчүгэй сыанаҕа дураһыйа олорбут киһини биир тыл буораттаҕа!

Күөрт ыт күлүүтүгэр киирэн биэрбэт туһуттан хаһан баҕарар саҥарыах иннинэ толкуйдуур, тыл суолтатын өйдөөн-төйдөөн туттар буолуҥ!

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Татьяна Гоголева:  «Төрөөбүт тылын билбэт ыччат ханна да сыаналаммат»
Дьон | 13.06.2024 | 10:00
Татьяна Гоголева: «Төрөөбүт тылын билбэт ыччат ханна да сыаналаммат»
«Хотугу сулус» оҕо телерадиоакадемиятын төрүттээбит, үгүс көлүөнэ талааннаах ыччаты көччөх гынан көтүппүт Татьяна Гоголева, чахчы, Саха сиригэр тыыннаах номох буолбут киһи. СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ култууратын, социальнай эйгэтин туйгуна, «Гражданскай килбиэн» бэлиэ хаһаайына олоҕун тухары оҥорбута, айбыта-туппута, үйэтиппитэ үгүс.   Кини туһунан бу иннинэ сурулунна ини, суруллубата ини. Ол эрээри...
“Сүүрэр суолга – Владимир Слепцов!”
Спорт | 18.06.2024 | 14:15
“Сүүрэр суолга – Владимир Слепцов!”
Спорт көрүҥнэриттэн биир бастыҥнара уһун сиргэ сүүрүү. Ырааҕы сүүрүүнэн ылбычча киһи дьарыктаммат. Бэйэтин кэмин аатырбыт сүүрүгэ-быһыйа, Саха АССР рекордсмена, стайер уонна марафонец Владимир Слепцову ааспыт үйэ 60-80 сылларын дьоно үчүгэйдик өйдүүр-билэр. Быйыл рекорд олохтообута лоп-курдук 50 сыла. Аҕаларын, эһэлэрин кэриэстээннэр оҕолоро, сиэннэрэ, бииргэ төрөөбүт балта  Людмила Пантелеймоновна, быраата Артем Пантелеймонович...
ЭкоБизнес —  Айылҕаҕа харыстабыллаах  сыһыаҥҥа тирэҕирэн
Дьон | 14.06.2024 | 14:00
ЭкоБизнес — Айылҕаҕа харыстабыллаах сыһыаҥҥа тирэҕирэн
Дьокуускайга бизнес араас хайысхата сайдар. Олохтоох бородууксуйаны оҥорон атыыга таһаарыы ордук элбэх эбит буоллаҕына, туризм курдук өҥөнү оҥорор предпринимателлэр тарбахха баттаналлар. Юлиана уонна Захар Алексеевтар элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн Дьокуускай таһынааҕы Капитоновка сэлиэнньэтигэр туристическай бизнеһи сайыннаран эрэллэр.   Оҕолор улааттылар диэн саҕалаабыппыт – Биһиги үс уоллаахпыт. Улахаттарбыт 14 саастарын туолбуттарын кэннэ,...
Олоҥхо ыһыаҕар анаан Дьокуускайтан айанныыр паром ахсаана элбэтиллэр
Сонуннар | 14.06.2024 | 10:17
Олоҥхо ыһыаҕар анаан Дьокуускайтан айанныыр паром ахсаана элбэтиллэр
XVII-с өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо ыһыаҕа быйыл бэс ыйын 20-21 күннэригэр Аммаҕа Муона чараҥа айылҕа маанылаах миэстэтигэр ыытыллаары турар.  Ыһыах мааны ыалдьыттарынан өрөспүүбүлүкэ 32 муниципальнай тэриллиититтэн 15 тыһыынчаттан тахса киһи буолуоҕа. Айанньыттарга анаан «Дьокуускай – Аллараа Бэстээх» хайысханан 15 паром сылдьыаҕа, Амма сэлиэнньэтин иһинэн оптуобустар, ыһыах түһүлгэтигэр тиэрдэр шатллар сүүрүөхтэрэ. Түһүлгэҕэ 3...