01.06.2024 | 18:00

Умнуллубут аспытын сөргүтүөххэ

Умнуллубут аспытын сөргүтүөххэ
Ааптар: Киин Куорат
Бөлөххө киир

Оскуолалар, уһуйааннар ыһыахтара үгэннээн тураллар. Сотору улахан ыһыахтар кэлиэхтэрэ. Ону кытта сахалыы сандалыбытыгар тугу астыырбытын былаанныыбыт. Үгэс буолбут бүлүүдэлэртэн хал буолбут буоллаххытына, өбүгэлэрбит умнулла быһыытыйбыт астарын сөргүтэргэ ыҥырабыт.

Искэхтээх эбэтэр хааннаах алаадьыэ

Алаадьы тиэстэтигэр ханнык баҕарар бөдөҥ балык искэҕин кутан буһардахха, ураты уонна тотоойу бүлүүдэ буоларын билэбит.

Оттон сорох хотугу норуоттар былыр искэх оннугар хааны эбэллэр эбит. Маныаха кыыл таба хаана ордук барсар диэн суруйаллар. Эмиэ туспа тыыннаах бүлүүдэ буолан тахсар.

Мэйии: ыһаарыламмыт, буспут уонна сиикэйдии

Этнограф учуонай Сомоҕотто эрдэтээҥи үлэлэригэр сахалар аһылыктарыгар мэйии баара суруллар. Хас да бүлүүдэни бэлэмнииллэр эбит: “Сыалаах мэйии” – мэйиини сыаҕа, арыыга ыһаарылыыллар; “Уулаах мэйии” – мэйиини ууга буһараллар; “Сылаас мэйии” – мэйиини сиикэйдии сииллэр.

Маны таһынан мэйиини эриллибит, кырбаммыт эти кытта булкуйан, очоҕоско кутан “симии” диэн аһы астыахха сөп.

Бутугас

4 ыст. арыы уута, 1 ыст. бурдук, 1 ыст. уулаах отон туттуллар.

Оргуйа турар арыы уутугар быыстала суох ытыйа туран кыра-кыралаан бурдукпутун кутабыт. 5-7 мүнүүтэ устата тэптэрэбит, отоммутун эбэбит (эбэтэр бу отоммут уутун эрэ ыган кутуохпутун сөп).

Бутугас сылаастыы туспа бүлүүдэ быһыытынан биир киһиэхэ 100-150 г суоттанан кыра кытыйаҕа кутуллан бэриллэр.

Хатарыллыбыт көтөр этэ

Ханнык баҕарар кус этэ барсар. Моойуттан саҕалаан ып-ыраас гына үргүүбүт, тириитин олох алдьаппаппыт.

Биир сиринэн сэрэнэн быһа сотон, иһин ыраастыыбыт, хаанын сууйабыт.

Түөһүн ортотунан хайыта быһабыт, тиэрэ тутан маһынан тиирэ тардабыт.

Тиирэ тардыллыбыт кус этэ дьуухаланы бэлэмниир курдук тыаллаах, сылаас халлааҥҥа, аһаҕас сиргэ ыйанар. Салгыҥҥа ыйыырбытыгар эппитин  тууһаабаппыт – туус ууну тутар. Бэлэм буолбут эти сөрүүн, кураанах сиргэ харайан илдьэ сылдьыллар. Сиирбитигэр куһуоччуктарга кырбастаан баран оргуйбутунан туустаах ууга аҕыйах мүнүүтэ уган ылабыт. Аныгы үйэҕэ ханнык баҕарар гарниры уонна кимчи диэн аһыы хаппыыстаны кытта олус барсар.

«Чохочу» эбэтэр «чоҕочу»

Сүөһү иһин чараас итир сыатыгар сууламмыт быар. Итиргэ быары, бүөрү, кырбаммыт эти, быары кытта иһин, быары кытта этин кырбастаан, туустаан-тумалаан баран бэрэски курдук суулуубут уонна ынах арыытыгар (мас арыыта да барсар) ыһаарылаан ылабыт. 

Суулаан баран мас тырыыҥканан туттарыллар (аныгы үйэҕэ маны зубочистка солбуйар).

Кыра-кыра гына кээмэйдээх буһарар ордук. Улахан гына суулаан ыһаарылаан баран, сандалыга халбаһы курдук бысталаан ууруохха эмиэ сөп.

Чохочуну сылаастыы сиир ордук.

Хотугу норуоттарга чохочуга маарыҥныыр бүлүүдэни тайах, таба быарын сыатыгар суулаан оҥороллор.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Дьикти түбэлтэ
Сынньалаңңа | 01.06.2024 | 17:00
Дьикти түбэлтэ
Уйбаан Уйбаанабыс сураҕа суох сүппүтүн туһунан сурах нэһилиэги биир гына тилийдэ. Сарсыарда олус хойуу сиик түспүт этэ. Ойоҕо халдьаайыттан көрөн турдаҕына, эр киһи алааһы бүтүннүү тарҕаммыт күдэрик тумаҥҥа ынахтарын көрдүү киирбитэ уонна ол кэнниттэн ууга тааһы бырахпыттыы мэлийбитэ... Дьахтар бу киһи туман түспүтүн туһанан арыгыһыт доҕотторун диэки сүүрбүт дии санаан,...
Умнуллубут аспытын сөргүтүөххэ
Тускар туһан | 01.06.2024 | 18:00
Умнуллубут аспытын сөргүтүөххэ
Оскуолалар, уһуйааннар ыһыахтара үгэннээн тураллар. Сотору улахан ыһыахтар кэлиэхтэрэ. Ону кытта сахалыы сандалыбытыгар тугу астыырбытын былаанныыбыт. Үгэс буолбут бүлүүдэлэртэн хал буолбут буоллаххытына, өбүгэлэрбит умнулла быһыытыйбыт астарын сөргүтэргэ ыҥырабыт.   Искэхтээх эбэтэр хааннаах алаадьыэ Алаадьы тиэстэтигэр ханнык баҕарар бөдөҥ балык искэҕин кутан буһардахха, ураты уонна тотоойу бүлүүдэ буоларын билэбит. Оттон сорох хотугу...
Былатыан Эверстов:  «Элбэх дьоҥҥо сонуну кэпсиир кыахтаах буолар — дьол»
Дьон | 06.06.2024 | 10:00
Былатыан Эверстов: «Элбэх дьоҥҥо сонуну кэпсиир кыахтаах буолар — дьол»
Хас сир аайы ураты дьон баар буолар. Кинилэр олохторун хара маҥнайгыттан атыннык олоро сатыыллар. Барыларыгар баар курдук нус-хас дьылҕаҕа дураһыйбаттар. Оннук дьикти киһинэн Дьааҥы улууһугар олорор эрээри, өрөспүүбүлүкэ, дойду, аан дойду үгүс бэлиэ спортивнай түгэннэрин көтүппэккэ хамнаһа суох сырдатар суруналыыс, киэҥ сырыылаах айанньыт, коллекционер, фотограф, спортсмен, норуот тапталын ылбыт Платон...