26.05.2022 | 17:00

Учуонайдарбыт кыстыыр бурдук суордун таһаардылар

Учуонайдарбыт кыстыыр бурдук суордун таһаардылар
Ааптар: Розалия ТОМСКАЯ
Бөлөххө киир

Аҕыйах хонуктааҕыта саха учуонайдара “Чолбон” диэн аатынан оруос бурдук саҥа суордун регистрациялаатылар. Арассыыйа судаарыстыбаннай реестригэр киирбит «Чолбон»  – 15 сыллаах дьаныардаах үлэ түмүгэ. Урутаан эттэххэ, сотору аны дьэһимиэн суордун патеннаары сылдьаллар.

Елена Семеновна Владимирова – М.Г. Сафронов аатынан СӨ Тыа хаһаайыстыбатын научнай чинчийэр институтун Туораахтаах култууралары селекциялыыр уонна сиэмэтин таһаарар бөлөҕүн салайааччыта:

– Бу биһиги таһаарбыт оруоспут – кыһыҥҥы, ол аата күһүн ыһыллар уонна, хаар анныгар кыстаан, сайын устата ситэн силигилээн, эһиилги күһүнүгэр биирдэ хомуллар бурдук.

Биһиги институппут бэтэрээнэ, үтүөлээх агроном, ТХНЧИ научнай үлэһитэ Евдокия Ивановна Вахрамеева бу суорду таһаарыынан 2000 сыллар саҥаларыттан дьарыктаммыта. Оччотооҕуга соҕуруу дойдулартан холобур буолар сиэмэлэри аҕалан олордон саҕалаабыта. Кини утумнаах үлэтин бастакы соруга – кылгас уктаах бурдугу үүннэрии этэ. Тоҕо диэтэххэ, соҕуруу курдук уһун уктаах бурдук биһиэхэ ардах, силлиэ анныгар тостон, сытан хаалар, ону комбайн да сатаан хомуйан ылбат эрэйэ буолар.

Суорду таһаарыы диэн уһун унньуктаах уонна олус сыралаах үлэ – биир суорду 10-ча сыл устата оҥорон таһаарабыт. Араас көрүҥү, суорду холбуубут (скрещивание), онтон биһиги усулуобуйатыгар барсары талан ылабыт, ол тухары  тыһыынчанан ахсааннаах гибриди таһааран, олортон саамай табыгастаахтарын, бары өттүнэн туһалаахтарын уонна барыстааҕын ылабыт. Холобур, бу “Чолбон” оруос 15 сыл устата оҥоһулунна.

Дьиҥэ, сиэмэбитин өссө 2015 сыллаахха судаарыстыбаннай тургутан көрүүгэ ыыппыппыт, 2018 сыллаахха тыа хаһаайыстыбатын наукатын саҥа ситиһиилэрин реестригэр киирбиппит; онтон араас мэһэйдэри, күчүмэҕэйдэри көрсөн, салҕыы пандемия буолан, тардыллыбыппыт. Бу олох аҕыйах хонуктааҕыта эрэ Судаарыстыбаннай реестргэ киллэрдибит.

Оройуоннаммыт кыһыҥҥы оруос тымныыттан, тыалтан куттаммат. Урут ыһылла сылдьыбыт оройуоннаммыт суортардааҕар үүнүүнү биэриитэ икки бүк үрдүк. Быйыл сайыны быһа бэлэмнэнэн, туһааннаах үлэни ыытан, Амма уонна Хаҥалас бааһыналарыгар ыһыахпыт. “Амгинское” Акционернай уопсастыба 20 га кэриҥэ сири үүннэрэр былааннаах сиэмэ чулуу партиятын номнуо ылбыта.

Биһиги үлэбит элбэхтик уонна киэҥник сырдатыллыбат буолан, бар дьоммутугар биллибэккэ хаалар өрүтэ олус элбэх. Дьиҥэ, саха учуонайдара эбиэс, сэлиэһинэй, дьэһимиэн саҥа көрүҥнэрин оҥорон таһаарабыт. Холобура, дьэһимиэн өссө биир саҥа суордун быйыл патеҥҥа ыытыахтаахпыт.

Бу оҥорон таһаарар суортарбыт килиэп астыырга кытта барсар үрдүк хаачыстыбалаахтарын чорботон бэлиэтиэхпин баҕарабын. Ол эрэн биһиги сүөһү аһылыгын ирдэһиинэн дьарыктанар буоламмыт, үксүн сиилэскэ, сенажка эбилик быһыытынан туттуллан кэллилэр.

***

Билигин дойдубут үрдүнэн бүрүүкээн турар балаһыанньаҕа, санкциялар ытарчалыы ылан истэхтэрин аайы, бэйэ оҥорон таһаарыытын сайыннардахпытына эрэ киһи буолар суолун тобулар кыахтаахпыт дииллэр. Оччотугар саха учуонайдара таһаарбыт бурдуктара инникитин барыбытын абырыан сөп эбит

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Дьоҕур-талаан арыллыыта
Спорт | 26.01.2023 | 18:00
Дьоҕур-талаан арыллыыта
Дьиҥинэн, Орто дойдуга кэлбит киһи барыта туохха эрэ дьоҕурдаах, талааннаах. Дьэ, ол арыллара, туттуллара дэбигис кыаллыбат. Ону үрдүк үөһээ айыыларбыт бэйэлэрэ быһааран эрдэхтэрэ. Биллэн турар, улаханнык сыраластахха, күнү-дьылы бараатахха, сүрэхтээх-бэлэстээх, туруу үлэһит, айылҕаттан айдарыылаах буоллахха эрэ дьоҕур, талаан кэлиэн сөп. Дьөгүөр Картузов, дьэ, кырдьык, айылҕаттан хатаҕаламмыт киһи. Тыа киһитин сиэринэн...
Сардаана Токоемова:  «Иистэн дуоһуйууну ылабын...»
Дьон | 28.01.2023 | 16:00
Сардаана Токоемова: «Иистэн дуоһуйууну ылабын...»
Иис сахаларга урут-уруккуттан хааммытыгар баар. Билигин биһиги ортобутугар талааннаах иистэнньэҥнэр, норуот маастардара аҕыйаҕа суохтар. Кустуктуу субуллар оһуор быысапкалары, сахалыы тыынынан илгийэр кылтан, сиэлтэн оҥоһуктары, туостан көбүөрдэри, сэлээппэлэри, халадаай былаачыйалары, оноолоох соннору, хаһыаччыктары о.д.а. саха дьахталлара ис сүрэхтэриттэн тигэллэр. Бу тигиилэргэ төһөлөөх дууһа сылааһа ууруллубута буолуой диэн киһи сөҕө эрэ саныыр....
«Прометей» оскуолатыгар сахалыы иитиини туруорсар төрөппүт кэккэтэ кэҥиир
Куорат олоҕо | 01.02.2023 | 17:00
«Прометей» оскуолатыгар сахалыы иитиини туруорсар төрөппүт кэккэтэ кэҥиир
Дьокуускай куорат историятыгар аан бастаан 990 миэстэлээх улахан оскуола аны күһүн үлэҕэ киириэхтээх.  990 миэстэ диэн бырайыактаммытынан уйунар кыаҕа буоларын өйдүөххэ наада. Киин куораппытыгар миэстэ тиийбэт кыһалҕата баарын тухары оскуолаларбыт 2-3 төгүл ноҕоруускалаах, иккилии симиэнэнэн үлэлии олоруохтара турдаҕа. Онон бу саҥа оскуолаҕа балтараа тыһыынчаҕа тиийэ оҕо үөрэнэрэ буолуо диэн барыллаан...
Көмө мүнүүтэ да тохтообот
Дьон | 03.02.2023 | 12:00
Көмө мүнүүтэ да тохтообот
Аҕа дойду Улуу сэриитин кэмигэр Саха сирин дьоно-сэргэтэ төһө да тыһыынчанан килэмиэтиринэн ыраах олордоллор, өйдөрө-санаалара Кыайыы эрэ туһугар сытара. Биир дойдулаахтарбыт харчынан, облигациянан, үрүҥ көмүһүнэн, кыһыл көмүһүнэн, балыгынан, күндү түүлээҕинэн о.д.а. көмөнү хара көлөһүннэрин тоҕон туран фроҥҥа ыыппыттара. Ийэлэрбит, эбэлэрбит ыарахан үлэлэрин быыһыгар төһөлөөх кээнчэни, үтүлүгү тигэн ыыппыттарай! Дэлэҕэ сэрии...