22.08.2021 | 13:00

Тоҥоһой алааһын ыаллара

Тоҥоһой алааһын ыаллара
Ааптар: Надежда ЕГОРОВА-НАМЫЛЫ
Бөлөххө киир

Хаҥалас улууһун Булгунньахтаах сэлиэнньэтигэр чугаһаан истэххэ, Тоҥоһой алааһа диэн кэрэ айылҕалаах сир баар. Манна баар сайылыкка  Галина Михайловна уонна Пан Семенович Петровтар бэйэлэрин хаһаайыстыбаларын тэринэн олороллор.

Кинилэр үс ыанар ынахтарын, сылгыларын, сибиинньэлэрин сэргэ, түргэнник ситэр салаанан дьарыктаммыттара алта сыл буолбут. Ол да иһин тиэргэннэрин улахан аҥаара  дьоҕус зоопааркаҕа кубулуйбут. Манна хаас, кус, куурусса, перепелка, козалар,  биһиги хаһаайыттарбыт диэбиттии, аа-дьуо хаамса сылдьаллар. Дьиэ көтөрдөрө  бэйэ-бэйэлэрин  кытары бодоруспуттара ырааппыт көрүҥнээхтэр.  Хаһаайка хаастарын ыҥырбытыгар  сүүрэн кэллилэр, истигэннэринэн сөхтөрдүлэр.  Үс боруода кууруссаларыттан саамай кырасаабыссалара “Королевскай”, оттон Кохинки боруода атахтара түүлээх, оройугар баттахтаах, олус улахан. Маннык дьикти кууруссалары Дьокуускай куоракка соҕурууттан аҕалан атыылыылларын истэн,  сакаастаан ылбыттар.  Дьэ, бачча элбэх хаһаайыстыбаны дьиэ кэргэнинэн бары, ол  иһигэр оҕолор, сиэннэр көрсөллөр.

“Хаһаайыстыбабытын бэйэбит эрэ көрбөппүт, оҕолорбут, сиэннэрбит көмөлөһөллөр, илии-атах буолаллар, үлэҕэ сысталлар. Ас-таҥас хантан кэлэрин билэ үөрэнэллэр. Куһаҕан үчүгэйдээх диэбиккэ дылы, сибээс үчүгэйдик хаппат буолан, төлөпүөнтэн да тэйэ түһэллэр. Улаханнык хаппырыыстаабаттар. Икки козабытын кыра кыыспыт бэйэтэ ыан кэбиһэр. Бу  кэрэчээн сибэккилэрбитин, үүнээйилэрбитин  эмиэ оҕолор, сиэннэр  көрөллөр-истэллэр. Былырыын  улахан сиэним: “Эбээ, биһиэхэ биир ынаххын уларсыый, оччоҕо бэйэбит иэдьэгэйдээх буолуо этибит”, – диэн  саарпыгын баайа турдахпына улаханнык соһуппута”, – диэн Галина Михайловна үөрэ-көтө кэпсиир.

Оттон аҕа баһылык Пан Семенович хаһаайка кэпсээнин маннык ситэрэн биэрдэ:

“Уопсайынан, түргэнник ситэр көрүҥүнэн дьарыктанар ордук эбит. Сүөһүбүтүн аҕыйатар түгэммитигэр коза үүтүн иһиэхпит дуу диэн, козаны боруобалаан көрөргө санаммыппыт. Үчүгэй эбит.  Күҥҥэ  3 лиитирэ үүтү биэрэллэр,  иккилии оҕону төрөтөллөр. Хааһы иитэн идэһэ оҥостобут. Быйыл перепелканы боруобалаан, инкубатортан таһааран, онтукаларбыт икки ыйынан улаатан,  сымыыт сии олоробут. Бэйэтин толуйар, түргэн эбит. Онон инникитин перепелканы элбэтэр санаалаахпыт. Хаастарбытын күөлбүтүгэр ыытан кэбиһэбит,  күһүҥҥэ диэри бэйэлэрэ сылдьаллар. Ас көрдөөбөттөр.  Сайылыккар чугас күөллээх  буоллаххына, иитэргэ судургу, үрдүгэр сылдьан аһыыллар”.

***

Петровтар быйыл кинилэргэ Булгунньахтаах тыа хаһаайыстыбатын салаата харчынан көмөлөспүтүгэр махтаналлар. Кинилэр баҕа санаалара баһаам: бачча элбэх хаһаайыстыбаны, кыылы-сүөлү сонургуу, сэҥээрэ атын сиртэн  оҕолор да, улахан да дьон кэлэн барыахтарын сөп эбит.

“Хаһаайыстыбабытын эбии сайыннаран, куспутун-хааспытын өссө элбэтэн, дьон көрөн ааһар буолуон баҕарабыт. Сахалыы балаҕан  туттарбыт буоллар,  кэлбит дьон, туристар  балаҕаҥҥа олорон эрэ субу сытар күөллэригэр балыктыахтарын, катамаранынан устуохтарын,  чугастааҕы ойуурга сир астыахтарын да сөп этэ”, – диэн туризмҥа кыттыһан, нэһилиэктэрин сайдыытыгар бэйэлэрин кылааттарын киллэриэхтэрин баҕаралларын туһунан этэллэр. Нэһилиэк, дьаһалта өйөөбүтүгэр, көмөлөспүтүгэр санаалара күүһүрэн, үлэ үөһүгэр түспүттэр.

Сайдыылаах олохпутугар сонун-нуомас түргэнник тарҕанар. Ол сиэринэн, быйыл сайын Петровтарга дьон-сэргэ, ол иһигэр омуктар, кэлэн сэргээн, хаартыскаҕа түһэрэн, сэһэргэһэн барбыттара  бу баҕа санаалара туолуон сөбүгэр эрэнэллэр. Эһиил  «Агростартап»  куонкуруска “Тыа сирин туризма” диэн саҥа хайысхаҕа кыттар былааннаахтар.  

***

Галина Михайловна Чурапчыттан, Пан Семенович Сунтаар улууһун Маар Күөлүттэн төрүттээхтэр.

Пан Семенович 1966 сыллаахха Дьокуускайга тыа хаһаайыстыбатын техникумун бүтэрэн, оччотооҕунан Орджоникидзевскай оройуоҥҥа ананан кэлбит. Бу билиҥҥи сайылыктарыгар   1987 сылтан олороллор. Биир сыл сүөһүлэрин илдьэ Буотамаҕа тахсан сайылыы сылдьыбыттар.

Петровтар түөрт оҕолоохтор, үс уол сиэннээхтэр.  Улахан кыыстара Дьокуускайга  ыал буолан олорор. Биир уоллара Семен Панович Покровскайга “Саргы” түһүлгэтигэр суоппардыыр. Иккис кыыс  бастакы кууруһу бүтэрдэ, кыра кыыстара алтыс кылааска таҕыста.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Дрону күрдьэҕинэн суулларбыт саха буойуна
Дьон | 16.05.2024 | 14:00
Дрону күрдьэҕинэн суулларбыт саха буойуна
Нэдиэлэ аайы саҥаттан саҥа киһини билсэр, салгыы кинини кытта сибээһи тутар, суруйсар суруналыыс идэлээх киһи үлэтин биир эмиэ интэриэһинэй өрүтэ. Мин анал байыаннай дьайыыга сылдьар суруйбут, ааҕааччы киэҥ эйгэтигэр таһаарбыт уолаттарбын үгүстэрин билсэбин, ыйыталаһабын, ханна тиийбиттэрин, сылдьалларын сураһабын, хомойуох иһин, сорохторун сүтэрэбин...   Хачыгаардыы сылдьан бэбиэскэ туппутум Анал байыаннай дьайыыга мобилизация...
Ытык сирдэнэр буоллубут!
Куорат олоҕо | 09.05.2024 | 18:00
Ытык сирдэнэр буоллубут!
Кулун тутар 15 – муус устар 30 күннэригэр ыытыллыбыт Бүтүн Арассыыйатааҕы рейтиннээх куоластааһыҥҥа Саха сириттэн хаһааҥҥытааҕар да элбэх – 125 156 киһи кыттыыны ылбытын туһунан Ил Дархан уонна Бырабыыталыстыба пресс-сулууспата иһитиннэрэр.   Ол иһигэр Дьокуускай куораттан былырыыҥҥытааҕар икки төгүл элбэх – 52 271 киһи куоластаабыт (былырыын – 29 679 киһи).  «Куорат...
Саха сириттэн сэриигэ  ат хомуура
Сонуннар | 09.05.2024 | 12:00
Саха сириттэн сэриигэ ат хомуура
1941-1945 сыллардааҕы Аҕа дойду Улуу сэриитигэр дойду үрдүнэн ат хомуура диэн барбыта. Сэриигэ киһини кытта тэҥҥэ биир төһүү тыыннаах күүһүнэн ат буолбута. Кыһыл Аармыйа 1 мөлүйүөн 9 тыһыынча атыттан сэриигэ мөлүйүөнтэн ордугун сүтэрбитэ.   Аты таһар-тиэйэр күүс быһыытынан эрэ буолбакка, кавалерияҕа кытта туһаммыттара. Байыаннай-ветеринарнай сулууспа күүскэ үлэлээбитэ. Маныаха 6507 ветврач уонна...
Татьяна Иванова:  «Дьол уйатын ытыктабыллаах сыһыан эрэ тутар»
Дьон | 16.05.2024 | 16:00
Татьяна Иванова: «Дьол уйатын ытыктабыллаах сыһыан эрэ тутар»
Арассыыйаҕа Дьиэ кэргэн сылынан уонна Дьиэ кэргэн аан дойдутааҕы күнүгэр сөп түбэһиннэрэн, таптал кыымыттан саҕыллан биэс уон биэс сыл бииргэ олоруу дьолун билбит Татьяна, Петр Ивановтар дьиэ кэргэн туһунан сырдатабын.   Киһи төрүүрүгэр олоҕо барыта үөһэттэн суруллан кэлэр ыйаахтаах, ол  сиэринэн оҕо, ыччат буола үүнэн, сирдээҕи тапталы көрсөн, ийэ, аҕа дьолун...