07.11.2021 | 17:00

Өрөгөйдөөх Өктөөп өрөбөлүүссүйэтиттэн чахчылар

Өрөгөйдөөх Өктөөп өрөбөлүүссүйэтиттэн чахчылар
Ааптар: Айталина Софронова

Улуу Өктөөп өрөбөлүүссүйэтэ буолбута 104 сылын туолла. Бу өрөбөлүүссүйэ бүтүн история хаамыытын уларыппыт, дьон-аймах сайдыытыгар сабыдыаллаабыт сүдү суолталаах кэминэн ааҕыллар.

Автономия тэриллиитэ

1922 сыл муус устар 27 күнүгэр РСФСР Бүтүн Арассыыйатааҕы Киин ситэриилээх кэмитиэтэ Саха сирин норуоттара бэйэлэрэ судаарыстыбаннастаах буолууларын билиммитэ. Ити курдук РСФСР састаабыгар Cаха Автономнай Сэбиэскэй Социалистическай Өрөспүүбүлүкэ олохтонорун туһунан анал Декрет тахсыбыта. Бу историяҕа киирбит докумуон Саха сирин национальнай судаарыстыбаннаһын бигэргэппитэ, биһиги региоммут экономическай, социальнай, култуурунай сайдыытын  өр сыллаах олугун уурбута.

Барытын — Сэбиэккэ

Сэбиэскэй былаас кэмигэр Улуу Өктөөп бырааһынньыга дирбиэннээхтик-дарбааннаахтык, киэҥ далааһыннаахтык бэлиэтэнэрэ. Бу бэлиэ даата суолтатын, ис дьиҥин сэбиэскэй кэмҥэ төрөөбүт, иитиллибит дьон үчүгэйдик өйдүүр, саныыр. Ол курдук, бу күн чугаһаатаҕын аайы бүттүүн сэбиэскэй норуот “барытын – Сэбиэккэ” диэн өйүнэн-санаанан салайтарара, үлэтэ-хамнаһа таһаарыылаах буолара.

Үөрэх уонна сайдыы кэрэһитэ
Өрөбөлүүссүйэ иннинэ үөрэҕи сахалартан биирдиилээн дьон ылар буоллаҕына, 1917 сылтан ыла Новгородов алпаабыта маассабайдык киирэн, үөрэх кинигэтин бэчээттэппиттэрэ, оскуолалар тутуллубуттара. Сэбиэскэй былаас олохтонуоҕуттан бары кэриэтэ үөрэхтэммиттэрэ, билиигэ-көрүүгэ тардыһыыбыт улааппыта. 1922 сыл муус устарга автономияны ылыммыппыт. Бэйэтин салайынар судаарыстыбаннай уорганнары олохтооһун, сайдыы инники хайысхаларын торумнааһын уо.д.а. соруктар киирэллэрин ситиспиттэрэ. 

Аҕыйах ахсааннаах норуот
1924 сыллаахха Максим Аммосов, Исидор Барахов көҕүлээһиннэринэн аҕыйах ахсааннаах норуоттар олохторун-дьаһахтарын үөрэтэр, чинчийэр аналлаах бастакы комплекснай экспедиция тэриллэн, дьон-сэргэ ортотугар киэҥник тарҕаммыт ыарыылары эмтииргэ улахан болҕомто ууруллубута.

Сэбиэскэй кэм уратылара

Оччолорго Сэбиэскэй Сойууска 15 өрөспүүбүлүкэ киирэрэ. Ол кэмҥэ социалистическай дойдулар доҕордуу сыһыаннаах этилэр, “бырааттыы дойдулар” диэн ааттаналлара. Омугунан арахсыы, тиис-тиискэ иирсии, кыра-хара норуоту тэпсии, атааннааһыы диэн суоҕа дэһэллэр.

Сэбиэскэй кэмҥэ хас иккис киһи үлэлээх эбит. Үлэһит дьону өрө туталлара. Үлэнэн эрэ муҥурданар дьону сыаналыыллара. Бастыҥ тырахтарыыс, ыанньыксыт, бостуук уо.д.а. соҕуруу дойдуга путевканан күүлэйдээн кэлэллэрэ.

Өктөөп, Пиэрибэй Маай сэбиэскэй дьон сөбүлүүр, күүтүүлээх бырааһынньыктара буолара.

ССРС оскуолаларын үөрэнээччилэрэ бары биир тэҥ формалаахтар этэ. Сааһынан арахсан октябренок, пионер, комсомол диэн тэрилтэлэргэ киирэллэрэ.

 

Онон аныгы дьон Улуу Өктөөп бырааһынньыгын бэлиэтиирэ оруннаах. Бу бэлиэ даата суолтатын сөпкө өйдөөһүн салгыы сайдарга тирэх буолара саарбахтаммат.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Хоһоон ааҕыытыгар аһаҕас күрэс
Сонуннар | 24.11.2021 | 16:00
Хоһоон ааҕыытыгар аһаҕас күрэс
Саха АССР төрүттэммитэ 100 сылын кѳрсѳ, Ньурба оройуонун Малдьаҕар нэhилиэгин В.И. Максимов аатынан орто оскуолата 100 сылынан, Малдьаҕар  нэhилиэгин бастакы учуутала,  Дьокуускайдааҕы учительскай семинария бастакы выпускнига (1914-1917с.с)., Ньурба улууһун исполнительнай комитетын бэрэссэдээтэлэ, бэрэссэдээтэл солбуйааччыта (1924-1927 с.с)., Бүлүү уеһын общественнай куттала суох буолуутун комитетын чилиэнэ, продовольственнай уонна сир управаларын бэрэссэдээтэлэ (1923...
“Тобуруокап күһүнэ – Иэйии биһигэ"
Сонуннар | 22.11.2021 | 14:30
“Тобуруокап күһүнэ – Иэйии биһигэ"
“Иэйии” кэммиэрсийэтэ суох литературнай түмсүү көҕүлээһининэн “Тобуруокап күһүнэ – Иэйии биһигэ" кинигэ   Хаҥалас улууһун киин библиотекатыгар сүрэхтэннэ.    Тэрээһини Хаҥалас улууһун "Өлүөнэ долгуннара" литературнай түмсүү салайааччыта Людмила Колесова уонна Хаҥалас улууһун кииннэммит библиотекатын сүрүн испэсэлииһэ Валентина Колесова иилээн-саҕалаан ыыттылар.  Куйаар нөҥүө Үөһээ Бүлүүттэн «Нам» МТ нэһилиэгин баһылыга Николай Иннокентьевич Кардашевскай, Петр...
Уһааттаах дьордьомоһуттар
Тускар туһан | 21.11.2021 | 11:00
Уһааттаах дьордьомоһуттар
Ааҕааччыларбар тиэрдиэхпин баҕарар кэпсээним 1990-1991 сылларга буолбута. Оччолорго Сойуус баар, сопхуостар тигинэччи үлэлии тураллар, дьон-сэргэ этэҥҥэ олорор, астаах-таҥастаах кэмэ.  Кэргэним суоппар идэлээх, сопхуос “Урал” лесовоз массыынатыгар үлэлиир, мин бастакы уол оҕобор олоробун. Атырдьах ыйа этэ. Дьон өрөбүл аайы, үлэлэриттэн быыс-арыт булан, бары сир астыыллар. Билиҥҥи курдук тыаҕа тахсан ыалларгын, илин-арҕаа...
Эһэ ытыырын көрбүтүм...
Тускар туһан | 21.11.2021 | 12:00
Эһэ ытыырын көрбүтүм...
Бу түбэлтэ туһунан ааспыт үйэ 80-с сылларын саҥатыгар кырдьаҕас булчуттан истэн турардаахпын. Баһылай диэн ааттаах кырдьаҕас оччолорго 70-ун ааспыт этэ, мин 30-чалааҕым. Сэтинньи ыйга уоппуска ылан дэриэбинэттэн уонтан тахса көстөөх сиргэ атынан бултуу таҕыстыбыт. Үүтээммитигэр ортотугар хонон тиийдибит. Айаннаан иһэн булт суолун арааһын көрдүбүт. Тайах суола хас үрүйэ, үрэх аайы...