07.11.2021 | 17:00

Өрөгөйдөөх Өктөөп өрөбөлүүссүйэтиттэн чахчылар

Өрөгөйдөөх Өктөөп өрөбөлүүссүйэтиттэн чахчылар
Ааптар: Айталина Софронова
Бөлөххө киир

Улуу Өктөөп өрөбөлүүссүйэтэ буолбута 104 сылын туолла. Бу өрөбөлүүссүйэ бүтүн история хаамыытын уларыппыт, дьон-аймах сайдыытыгар сабыдыаллаабыт сүдү суолталаах кэминэн ааҕыллар.

Автономия тэриллиитэ

1922 сыл муус устар 27 күнүгэр РСФСР Бүтүн Арассыыйатааҕы Киин ситэриилээх кэмитиэтэ Саха сирин норуоттара бэйэлэрэ судаарыстыбаннастаах буолууларын билиммитэ. Ити курдук РСФСР састаабыгар Cаха Автономнай Сэбиэскэй Социалистическай Өрөспүүбүлүкэ олохтонорун туһунан анал Декрет тахсыбыта. Бу историяҕа киирбит докумуон Саха сирин национальнай судаарыстыбаннаһын бигэргэппитэ, биһиги региоммут экономическай, социальнай, култуурунай сайдыытын  өр сыллаах олугун уурбута.

Барытын — Сэбиэккэ

Сэбиэскэй былаас кэмигэр Улуу Өктөөп бырааһынньыга дирбиэннээхтик-дарбааннаахтык, киэҥ далааһыннаахтык бэлиэтэнэрэ. Бу бэлиэ даата суолтатын, ис дьиҥин сэбиэскэй кэмҥэ төрөөбүт, иитиллибит дьон үчүгэйдик өйдүүр, саныыр. Ол курдук, бу күн чугаһаатаҕын аайы бүттүүн сэбиэскэй норуот “барытын – Сэбиэккэ” диэн өйүнэн-санаанан салайтарара, үлэтэ-хамнаһа таһаарыылаах буолара.

Үөрэх уонна сайдыы кэрэһитэ
Өрөбөлүүссүйэ иннинэ үөрэҕи сахалартан биирдиилээн дьон ылар буоллаҕына, 1917 сылтан ыла Новгородов алпаабыта маассабайдык киирэн, үөрэх кинигэтин бэчээттэппиттэрэ, оскуолалар тутуллубуттара. Сэбиэскэй былаас олохтонуоҕуттан бары кэриэтэ үөрэхтэммиттэрэ, билиигэ-көрүүгэ тардыһыыбыт улааппыта. 1922 сыл муус устарга автономияны ылыммыппыт. Бэйэтин салайынар судаарыстыбаннай уорганнары олохтооһун, сайдыы инники хайысхаларын торумнааһын уо.д.а. соруктар киирэллэрин ситиспиттэрэ. 

Аҕыйах ахсааннаах норуот
1924 сыллаахха Максим Аммосов, Исидор Барахов көҕүлээһиннэринэн аҕыйах ахсааннаах норуоттар олохторун-дьаһахтарын үөрэтэр, чинчийэр аналлаах бастакы комплекснай экспедиция тэриллэн, дьон-сэргэ ортотугар киэҥник тарҕаммыт ыарыылары эмтииргэ улахан болҕомто ууруллубута.

Сэбиэскэй кэм уратылара

Оччолорго Сэбиэскэй Сойууска 15 өрөспүүбүлүкэ киирэрэ. Ол кэмҥэ социалистическай дойдулар доҕордуу сыһыаннаах этилэр, “бырааттыы дойдулар” диэн ааттаналлара. Омугунан арахсыы, тиис-тиискэ иирсии, кыра-хара норуоту тэпсии, атааннааһыы диэн суоҕа дэһэллэр.

Сэбиэскэй кэмҥэ хас иккис киһи үлэлээх эбит. Үлэһит дьону өрө туталлара. Үлэнэн эрэ муҥурданар дьону сыаналыыллара. Бастыҥ тырахтарыыс, ыанньыксыт, бостуук уо.д.а. соҕуруу дойдуга путевканан күүлэйдээн кэлэллэрэ.

Өктөөп, Пиэрибэй Маай сэбиэскэй дьон сөбүлүүр, күүтүүлээх бырааһынньыктара буолара.

ССРС оскуолаларын үөрэнээччилэрэ бары биир тэҥ формалаахтар этэ. Сааһынан арахсан октябренок, пионер, комсомол диэн тэрилтэлэргэ киирэллэрэ.

 

Онон аныгы дьон Улуу Өктөөп бырааһынньыгын бэлиэтиирэ оруннаах. Бу бэлиэ даата суолтатын сөпкө өйдөөһүн салгыы сайдарга тирэх буолара саарбахтаммат.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Дьикти түбэлтэ
Сынньалаңңа | 01.06.2024 | 17:00
Дьикти түбэлтэ
Уйбаан Уйбаанабыс сураҕа суох сүппүтүн туһунан сурах нэһилиэги биир гына тилийдэ. Сарсыарда олус хойуу сиик түспүт этэ. Ойоҕо халдьаайыттан көрөн турдаҕына, эр киһи алааһы бүтүннүү тарҕаммыт күдэрик тумаҥҥа ынахтарын көрдүү киирбитэ уонна ол кэнниттэн ууга тааһы бырахпыттыы мэлийбитэ... Дьахтар бу киһи туман түспүтүн туһанан арыгыһыт доҕотторун диэки сүүрбүт дии санаан,...
Умнуллубут аспытын сөргүтүөххэ
Тускар туһан | 01.06.2024 | 18:00
Умнуллубут аспытын сөргүтүөххэ
Оскуолалар, уһуйааннар ыһыахтара үгэннээн тураллар. Сотору улахан ыһыахтар кэлиэхтэрэ. Ону кытта сахалыы сандалыбытыгар тугу астыырбытын былаанныыбыт. Үгэс буолбут бүлүүдэлэртэн хал буолбут буоллаххытына, өбүгэлэрбит умнулла быһыытыйбыт астарын сөргүтэргэ ыҥырабыт.   Искэхтээх эбэтэр хааннаах алаадьыэ Алаадьы тиэстэтигэр ханнык баҕарар бөдөҥ балык искэҕин кутан буһардахха, ураты уонна тотоойу бүлүүдэ буоларын билэбит. Оттон сорох хотугу...
Былатыан Эверстов:  «Элбэх дьоҥҥо сонуну кэпсиир кыахтаах буолар — дьол»
Дьон | 06.06.2024 | 10:00
Былатыан Эверстов: «Элбэх дьоҥҥо сонуну кэпсиир кыахтаах буолар — дьол»
Хас сир аайы ураты дьон баар буолар. Кинилэр олохторун хара маҥнайгыттан атыннык олоро сатыыллар. Барыларыгар баар курдук нус-хас дьылҕаҕа дураһыйбаттар. Оннук дьикти киһинэн Дьааҥы улууһугар олорор эрээри, өрөспүүбүлүкэ, дойду, аан дойду үгүс бэлиэ спортивнай түгэннэрин көтүппэккэ хамнаһа суох сырдатар суруналыыс, киэҥ сырыылаах айанньыт, коллекционер, фотограф, спортсмен, норуот тапталын ылбыт Платон...