19.08.2022 | 12:00

Наукаҕа анаммыт олох

2019 сыл атырдьах ыйын 8 күнүгэр философскай наука кандидата, М.К. Аммосов аатынан ХИФУ бочуоттаах бэтэрээнэ, РАЭ профессора, олоҕун наукаҕа уонна педагогикаҕа анаабыт Ким Дмитриевич Дьячковскай – Анаарар орто дойду олоҕуттан туораабыта.
Наукаҕа анаммыт олох
Ааптар: Маргарита Степанова (Акимова)

Бу күннэргэ Ким Дмитриевич бэчээттэммэккэ хаалбыт ыстатыйаларын, суруйууларын түмэн, кэргэнэ Елена Васильевна, кыыһа Туйара, уолаттара Дмитрий, Василий, Владимир икки кинигэни таһааран, бар дьонноругар бэлэх ууннулар – "Этносемиотика народа саха: избранные статьи и выступления" уонна "Олоххо тардыһыы" диэн аҕаларын хоһооннорун, суруйууларын хомуурунньуга.

Ол курдук, К.Д. Дьячковскай – Анаарар научнай үлэлэрин электроннай варианын справочник гынан оҥорбуттара науканан интэриэһиргиир дьоҥҥо улахан көмө буолара саарбаҕа суох. Бу этносемиотика диэн наука категориялара этнобэлиэлэр норуот олоҕо-дьаһаҕа (култуурата) хантан хааннааҕын, кимтэн кииннээҕин, ис дьиҥин уратытын уонна ол уратыны төһө дириҥник иҥэриммитин көрдөрөллөр. Норуот туттар тэрилэ, тыл-өһө, аһа-үөлэ, таҥаһа-саба, мала-сала, иһитэ-хомуоһа, ойуута-мандара, сиэрэ-туома, үгэһэ-итэҕэлэ, алгыһа-арчыта, араҥаччыта-ымыыта, майгыта- сигилитэ, кута-сүрэ, уйулҕата-айылгыта, быһыыта-таһаата, имэҥэ-кыдьыга, ырыата-хоһооно, оонньуута-дьээбэтэ, көрө-нара, күлүүтэ-көрүдьүөһэ, кэбэ- кэмэлдьитэ, фольклора, литературата, искусствота о.д.а. кинини атын норуоттар билэллэригэр, өйдүүллэригэр тирэх буолаллар, кини майгытын, өйүн-санаатын таһымын быһаарарга көмөлөһөллөр. Кинилэр көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бэриллэн, тустаах норуот олоҕун туругун, сайдыытын таһымын туоһулаан, бу норуот генофондун курдук суолталаахтар уонна норуот тыыннааҕын тухары үөрэтиллэн, туһаныллан, сайыннарыллан иһиэхтээхтэр.

Ким Дмитриевич Дьячковскай – Анаарар 1938 сыллаахха Чурапчы оройуонугар Чурапчы нэһилиэгэр төрөөбүтэ. 1966 сыллаахха СГУ историко-филологическай салаатын бүтэрээт, аспиранынан хаалар. 1975 сыллаахха Е.П. Попов буоланнар университет иһинэн КИД (Клуб Интернациональной Дружбы) тэрийэллэр. Оччотооҕу устудьуон аймахха патриоттуу тыыҥҥа иитиллии бу кулууп тула күүстээхтик ыытыллан, кулууп Прага куоракка Аан дойду ыччаттарын уонна устудьуоннарын ортотугар Бочуотунай дипломунан наҕараадаланыыта университет улахан ситиһиитинэн буолбута. 1978 сыллаахха Ким Дьячковскай М.В. Ломоносов аатынан МГУ иһинэн идэни үрдэтэр институту ситиһиилээхтик бүтэрэр. 1997 сыллаахха диссертациятын көмүскүүр. Кини манна, үөһээ ахтан аһарбыппыт курдук семиотика наукатыгар олоҕуран этносемиотика диэн термины аан маҥнай киллэрэн, наукаҕа улахан, сонун хардыы оҥоһуллубута. Бу үлэтинэн К.Д. Дьячковскай Арассыыйатааҕы естественнэй наукалар академияларын (РАЕ) профессора буолбута.

Ким Дьячковскай – Анаарар элбэх научнай ыстатыйа, пособие ааптара. Арассыыйа суруналыыстарын сойууһун чилиэнин быһыытынан өрөспүүбүлүкэ хаһыаттарыгар, сурунаалларыгар култуура, наука, духуобунас темаларыгар 950 тахса ыстатыйата бэчээттэмитэ. Биэс кинигэ уонна брошюра ааптара. Бу биир киһи олоҕор сөҕүмэр элбэх үлэни оҥороругар биэс уонтан тахса сыл бииргэ олорбут кэргэнэ, библиотекарь идэлээх Елена Васильевна маҥнайгы сүбэһитэ, уҥа илиитэ этэ. Оттон Дьячковскайдар оҕолоро бэһиэн үөрэх, идэ ылан, бэйэлэрин суолларын булбут, билигин бэйэлэрэ эбээ, эһээ дьон. Сиэннэр эмиэ дьиэ кэргэҥҥэ олохсуйбут үгэс быһыытынан бары үрдүк үөрэх кыһатыгар холобурга сылдьар ыччаттар.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Үлэҕэ ыыппытым, состоруулаах кэллэ
Сынньалаңңа | 22.09.2022 | 18:00
Үлэҕэ ыыппытым, состоруулаах кэллэ
Биһиги ыал буолан олорбуппут 20-тэн тахса сыл буолла. Кэргэммин хас хамсаныытын, тыынарын, атаҕын тыаһын, оннооҕор ааны арыйан киирэриттэн настарыанньата уларыйбытын олох ончу курдаттыы билэбин. Ол курдук чугастыыбыт, ол курдук бэйэ-бэйэбитин билсэн, биир сыалай буолбуппут ыраатта. Оннооҕор биир түүлү түһээн турааччыбыт, киэһээҥҥи аһылыкка тугу астыахтаахпытын, тугу сиэхпитин баҕарарбытын тэҥинэн этэн кэбиһэн...
Үлэни, дьиэ кэргэни өрө-тутан – үйэ аҥаара бииргэ
Дьон | 22.09.2022 | 10:00
Үлэни, дьиэ кэргэни өрө-тутан – үйэ аҥаара бииргэ
Быйыл балаҕан ыйыгар Дьокуускайга Саха АССР 100 уонна киин куорат төрүттэммитэ 390 сылларыгар анаммыт «Трудовые династии города Якутска» кинигэ сүрэхтэммитэ. Кинигэни Саха сирин бэчээтин туйгуна Юрий Троев таһаарда, ааптар-хомуйааччы – Матрена Кондратьева.
Үтүө үөрүйэх уонна практикаҕа таба туһаныы
Сонуннар | 22.09.2022 | 11:22
Үтүө үөрүйэх уонна практикаҕа таба туһаныы
Дьокуускай куорат спортивнай үҥкүүгэ тренердэрэ анал үөрэхтээһини көхтөөхтүк ааһаллар уонна бэйэлэрин сатабылларын үрдэтэллэр. Балаҕан ыйыгар ыытыллыбыт үөрэх бу сылга номнуо иккиһин буолла. Тустаах тосхол 2021 сыллаахха бигэргэниэҕиттэн 5 маастар- кылаас ыытылынна.
Саныахха бу ааспыт сайыны
Сынньалаңңа | 23.09.2022 | 18:00
Саныахха бу ааспыт сайыны
Сайыммыт элэс гынан ааспытын өйдөөбөккө да хааллыбыт. Харах далыгар сылдьар дьоммут сынньалаҥнарын хайдах атаардылар? Ким тугу ситистэ, ханна сырытта? Ол туһунан биһиги “сулус” доҕотторбутуттан сурастыбыт.