27.01.2023 | 14:00

Моонньоҕон клоннарын таһаараары

Моонньоҕон клоннарын таһаараары
Ааптар: Розалия Томская
Бөлөххө киир

Тохсунньу 25 күнүгэр Арассыыйаҕа Сибэтиэй Татыйаана – Устудьуоннар күннэрэ бэлиэтэнэр. Хайа да киһи олоҕун саамай кэрэ, өрө көтөҕүллүүлээх кэмнэринэн, күөгэйэр күннэринэн устудьуоннаабыт сылларын ааҕар буолуохтаах. 
Ыччат – олоҕу хамсатар күүс. Билиҥҥи устудьуоннар наукаҕа ситиһиилэринэн киһини сөхтөрөллөр, дойдуларыгар, норуоттарыгар туһалаах арыйыылары, чинчийиилэри оҥороллорун хайҕыахха эрэ сөп.

М.К. Аммосов аатынан ХИФУ Естественнэй наукалар институттарын төрдүс кууруһун устудьуона Анастасия Кутукова айылҕаҕа үүнэр отонноох-астаах култууралары молекулярнай ньыманан чинчийиинэн утумнаахтык дьарыктанар. Кини научнай үлэтэ айылҕа үүнээйитин олордорго, битэмииннээх, иҥэмтиэлээх отонноохтору үүннэрэргэ төһүү буолуохтаах.

Анастасия выпускной үлэтигэр айылҕаҕа үүнэр уонна култуурунай үүнээйилэр геномнарын уратыларын быһаарыахтаах. Ол иһигэр көрүҥнэр истэригэр баар генетическэй араастаһыыны таһаарыахтаах.

“Мин моонньоҕоҥҥо (черная смородина) идэтийиэхтээхпин.  Моонньоҕон араас ыарыылары, буортулаах үөннэри утарылаһар геннэрин быһаарар, ол иһигэр айылҕа уларыйыыларыгар, холобур, тымныыны тулуйумтуо буоларыгар ханнык ген оруолу оонньуурун билэр соруктаахпын.

Биһиги курдук тыйыс усулуобуйалаах дойдуга олорор дьон битэмииннээх уонна иҥэмтиэлээх бородууксуйанан хааччыллыыбыт мөлтөх. Биир үксүн ол да иһин нэһилиэнньэ отонноох үүнээйилэргэ интэриэһэ, үүннэрэр баҕата сыллата күүһүрэн, улаатан иһэр. Ол иһигэр күннэтэ элбии турар нэһилиэнньэлээх, тэтимнээх олохтоох  куорат сиргэ  түргэнник ситэр битэмииннээх сир аһа ордук наада буолара саарбахтаммат. Онуоха хаачыстыбалаах олордор матырыйаал баар буолуохтаах. Моонньоҕон – нэһилиэнньэҕэ тарҕатарга саамай табыгастаах отонноох үүнээйи, аһа, битэмиинэ элбэх, тымныы кыһыны тулуйар отонноох култуура”, - диэн санаатын үллэһиннэ Анастасия Кутукова.

Ааптар этэринэн, селекция көмөтүнэн үөскээбит астаах-отонноох үүнээйилэр аһы биэрэллэрэ үрдүк, амтаннарынан уонна хаһаайыстыбаннай сыаннастарынан үчүгэй хаачыстыбалаахтар эрээри, тулалыыр эйгэ дьайыытыгар ордук бэринимтиэ буоланнар, үүнүүлэрэ намтыан сөп. Култуураламмыт үүнээйилэр айылҕаҕа баар көрүҥнэрин геномнарын үөрэтэн, селекция үлэтин тупсарыахха сөбүн ордук тоһоҕолоон бэлиэтиир.

 

Анастасия инникитин отонноох култууралары салҕыы чинчийэн, молекулярнайтан ураты ньымалары туттан, моонньоҕон микроклоннарын оҥорон, урут киэҥ араҥаҕа тарҕана илик суортары таһаарар былааннаах. Онуоха кини айылҕа усулуобуйатыттан, дьыл кэмиттэн тутулуга суох үүнэрин ситиһэр соруктаах.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Замполит Александр:  «Эр санаалаах боотурдары төрөтөр Саха сиригэр сүгүрүйэбин»
Дьон | 12.07.2024 | 12:00
Замполит Александр: «Эр санаалаах боотурдары төрөтөр Саха сиригэр сүгүрүйэбин»
Бу сурук кэлбитин туһунан миэхэ Уус Алдан улууһун социальнай политика салаатын үлэһитэ, хаһыаппар сырдаппыт, анал байыаннай дьайыы саҕаланыаҕыттан үлэлии сылдьар Наталья Охлопкова от ыйын 3 күнүгэр эрийэн, хаһыаккар таһаарыаҥ дуо диэбитин тута сөбүлэспитим. Онон, сурук хайдах баарынан тылбаастаан, ааҕааччыларбар тиэрдиэм, Саха сирэ дьоруойдарын билиэхтээх!   “Наталья, дорообо! Мин аатым Александр. Мин...
Истиҥник санаан
Дьон | 05.07.2024 | 20:38
Истиҥник санаан
(Учууталбар Раиса Реасовна Кулаковскаяҕа ананар)
Светлана Дьяконова: «Саҥаттан ыал буолан эрэр курдукпут...»
Дьон | 04.07.2024 | 16:00
Светлана Дьяконова: «Саҥаттан ыал буолан эрэр курдукпут...»
Быйылгы халаан Хатырык нэһилиэнньэлээх пуунун олох үөйбэтэх өттүттэн ылан, олохтоохтору ууга-уокка түһэрбитин ааһан, уйулҕаларыгар да охсуу ыллылар, күн бүгүн ол содулун туоратыыга күүскэ үлэлииллэр, кэлэн ааспыт иэдээни оһоруналлар.   Светлана Васильевна Дьяконова, Хатырык олохтооҕо, биэнсийэлээх, култуура эйгэтигэр 35 сыл үлэлээн, “Култуура туйгуна” бэлиэлээх үлэ бэтэрээнэ, бүгүн ааҕааччыларга халаан иэдээнин туһунан кэпсиир:...
Туймаада ыһыаҕын туһунан дьон санаата
Сонуннар | 04.07.2024 | 14:00
Туймаада ыһыаҕын туһунан дьон санаата
Туймаада ыһыаҕа ыһыллар Үс Хатыҥ сирэ-уота куорат кииниттэн төһө да ыраах турдар, норуот уустук айаны, араас мэһэйдэри аахсыбакка, бииргэ мустар үөрүүтүн билээри, алгыс баһын сыалаары, кэлэр сылга күүс эбинээри, быйыл номнуо үйэ чиэппэриттэн ордук саараабакка дьулуһар. Быйылгы ыһыах тэрээһинин туһунан норуот санаатын билсээри, ыйынньыктарынан сирдэтэн, түһүлгэлэринэн хаамтыбыт.   Бастатан туран, оптуобус....