27.03.2020 | 18:00

Кулан: Коронавирустан буруолатыы быыһаабат

Кулан: Коронавирустан буруолатыы быыһаабат
Ааптар: Киин Куорат
Бөлөххө киир

Кии буолар эбэтэр киһи буолар быыһык кэмҥэ сахалар айылҕаттан айдарыылаахтарбыт санааларын иһиллиир, сүбэ-ама, өйөбүл көрдүүр үгэстээхпит. Биһиги Александр Артемьев-Кулан санаатын үллэстэригэр көрдөстүбүт:

-Мин билигин ыраах соҕуруу сылдьабын. Саха сирин сонунун барытын истэ олоробун. Маннык кэмҥэ киһи өйө-санаата уларыйар.

Коронавирус туһунан сүрдээх элбэх информация тахса турар. Саҥа вирус буолан саҥаттан-саҥа сонуну истэбит.

Итальянецтар бэйэлэрэ сүрдээх сабыылаах дьон. Үгүс дьон итальянец диэн наһаа эмоциональнай, аһаҕас киһи дии саныыра буолуо, ол эрэн оннук буолбатах. Эмоциональнай киһи сабыылаах буолар, барытын саҥаран-иҥэрэн, тута дьоҥҥо биллэрэн таһынан аһаран иһэр. Ол иһин тыына, тыҥата сабыылаах. Урукку үйэлэргэ араас ыарыыларга италиялар улаханнык оҕустарбыттара. Холобур, 14-үс үйэҕэ чума кэлбитигэр сүрдээх элбэх дьон орто дойдуттан барбыта историяҕа биллэр. Аны кинилэр көрүстүлэр да иккилиитэ уураһан чуубурҕатыһаллар. Ол иһин ыарыы түргэнник тарҕанна.

Ити вируспут ыарахан ыйааһыннаах. Ол аата киһиттэн миэтэрэттэн тэйиччи туран кэпсэтиэхтээхпит. Силинэн барар диэтилэр.

Ыалдьыбыт киһи кураанах сөтөллөөх буолар. Кураанах сөтөл диэн сүрэх сабыылаах буолуута. Сүрэх сабыллан хааллаҕына “сердечный кашель” диэни таһаарар.

Сөтөлгө сил мустара сүрэҕэ аһаҕас киһиэхэ эрэ баар буолар. Ол иһин сил мустарыгар кыһаллыбат, санаарҕаабат буолуҥ диибин.

Сүрэҕэ сабыылаах киһи туҥуй буолар, өйүнэн сылдьар, мээнэ долгуйбат, ытаабат-соҥообот. Саха киһитэ үксэ тыл этээри гыннаҕына, сыанаҕа тахсаары гыннаҕына долгуйар, сүрэҕэ аһаҕас буолан оннук...

 Сүрэҕэ сабыылаах киһи бокса рингэтигэр, тустуу көбүөрүгэр да киирээри туран долгуйбат. Ол иһин сүрэҕэ аһаҕас киһи кэбирэх соҕус буолар диибин.

Манна даҕатан эттэххэ, сүрэҕэ аһаҕас киһи кыыла күүстээх буолуохтаах. Биһиги сахалар сүрэхпит аһаҕас, ол гынан баран кыылбыт мөлтөх. Ол иһин сиспит мөлтөх. Атахпытыгар, сиспитигэр үчүгэйдик үлэлиэхтээхпит. Өбүгэлэрбитигэр үлэлиэхтээхпит.

Билигин ыраастаныы кэмэ. Кыыһыран бардьыгыныы сылдьыбакка, онтон-мантан кыйахаммакка ыраастанар, босхолонор кэммит кэлиэхтээх. Киһи ыраастаннаҕына, дьиҥэ, сыл аҥаарынан чөлүгэр түһэр, туохтан да толлубат буолар.

Биһиги билигин тугу гыныахтаахпытый? Биллэн турар, быраастар этэллэрин курдук илиибитин суунуохтаахпыт. Муннубутун сууна сылдьыахтаахпыт – “Долфин” диэн мурун сууйар уу баар, хантан эрэ кэлэн баран онон суунар үчүгэй. Былыр чаанньык тумсуттан мурун иһин суунар буоларбыт. Муннубутун сууйан баран ватнай палочкаҕа хаһаайыстыбаннай мыыла биһэн ыраастанабыт. Мурун түүлэрин үчүгэйдик ыраастыахха наада. Ханна эрэ дьонноох сиргэ сылдьан кэлэн баран маннык гынабыт. Мээнэ санаатыбыт да ыраастан да ыраастан буолбаппыт. Олус суун да суун буоллахха эмиэ куһаҕан. Наар тэбэнэ, сууна-тараана сылдьар дьон олохторугар соччо табыллыбат буолааччылар. Орто дойду олоҕор ортону тутуһуохха наада.

Сахаҕа былыр-былыргыттан “ыарыы тыына” диэн хараҥа тыын туһунан өйдөбүл баар. Ол аата ыарыы киһиэхэ сыстыбакка олорсон кэлэр дииллэр этэ. Көрбүөччү дьоҥҥо бу көстөр. Сатаан харыстаналлар. Холобур, Дьааҥылар кэпсииллэр: хойукка диэри дьаамынан таһаҕас тиэйэллэр эбит. Элбэх көлөнөн барар буоллахтарына, бүтэһик сыарҕаҕа куһаҕан малы-салы тиэйэн баран, Дьааҥы хайаларын туораан баран биирдэ, ол куһаҕан малы-салы айылҕаҕа быраҕан кэбиһэллэр эбит. Тоҕо диэтэххэ, ыарыы кута-сүрэ бүтэһик сыарҕаҕа олорсорун билэллэр эбит. Ити туһунан элбэх кэпсээн баар, барытын ырыта барбаппын.

Бу кэмҥэ киһи дьоҥҥо сыһыана, дьиҥнээх ис туруга көстөн кэлэр кэмэ үүннэ. Онон холку буолуохайыҥ. Мээнэ мөҕүттэн бэйэҕэ куһаҕаны эрэ оҥостобут. Ханнык эрэ билбэт киһигин, тойону-хотуну үөхсэн эн эрэ тыҥаҥ кытаатар, эн эрэ куртаҕын күүрэр. Эмсэҕэлээччи эн эрэ буолаҕын. Ол иһин наар этэбин: тугу эрэ туруорсар киһи холку туруктаах буолуохтаах диэн.

Аһара барбакка, аһара хараҥа итэҕэлинэн (суевериенан) үлүһүйбэккэ, аһара сэрэнэ-сэрбэнэ сылдьыбакка, аһара ууну-хаары дайбаабакка, бэйэни харыстана сылдьыахха.

Мин көрөхпүнэ бу ыарыыттан буруолатар улахан туһата суох. Ол эрэн дьиэни буруолата сылдьар син биир наада. Буруолаттахха араас кыра дьаҥ-дьаһах ыраастанар. Буруо бытархай хараҥа тыыны тэйитэр.

Кулан санаатын, сиһилии кэпсээнин ютуб ханаалыгар көрүҥ:

"> ">

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Дьоҕур-талаан арыллыыта
Спорт | 26.01.2023 | 18:00
Дьоҕур-талаан арыллыыта
Дьиҥинэн, Орто дойдуга кэлбит киһи барыта туохха эрэ дьоҕурдаах, талааннаах. Дьэ, ол арыллара, туттуллара дэбигис кыаллыбат. Ону үрдүк үөһээ айыыларбыт бэйэлэрэ быһааран эрдэхтэрэ. Биллэн турар, улаханнык сыраластахха, күнү-дьылы бараатахха, сүрэхтээх-бэлэстээх, туруу үлэһит, айылҕаттан айдарыылаах буоллахха эрэ дьоҕур, талаан кэлиэн сөп. Дьөгүөр Картузов, дьэ, кырдьык, айылҕаттан хатаҕаламмыт киһи. Тыа киһитин сиэринэн...
Сардаана Токоемова:  «Иистэн дуоһуйууну ылабын...»
Дьон | 28.01.2023 | 16:00
Сардаана Токоемова: «Иистэн дуоһуйууну ылабын...»
Иис сахаларга урут-уруккуттан хааммытыгар баар. Билигин биһиги ортобутугар талааннаах иистэнньэҥнэр, норуот маастардара аҕыйаҕа суохтар. Кустуктуу субуллар оһуор быысапкалары, сахалыы тыынынан илгийэр кылтан, сиэлтэн оҥоһуктары, туостан көбүөрдэри, сэлээппэлэри, халадаай былаачыйалары, оноолоох соннору, хаһыаччыктары о.д.а. саха дьахталлара ис сүрэхтэриттэн тигэллэр. Бу тигиилэргэ төһөлөөх дууһа сылааһа ууруллубута буолуой диэн киһи сөҕө эрэ саныыр....
Мөлүйүөҥҥэ тиийэ иликпит
Сонуннар | 21.01.2023 | 17:00
Мөлүйүөҥҥэ тиийэ иликпит
Сахастат 2022 сыл түмүгэр 2021 сыллаахха ыытыллыбыт (2020 сыллаахха ковид ыарыынан сибээстээн көспүтэ) нэһилиэнньэ биэрэпиһин барыллааһын түмүгүн таһаарбыта.  Саха сирин нэһилиэнньэтин ахсаана: 995,7 тыһ. киһи  (2022 сыл тохсунньу 1 күнүгэр 992 115 киһи этэ)
«Прометей» оскуолатыгар сахалыы иитиини туруорсар төрөппүт кэккэтэ кэҥиир
Куорат олоҕо | 01.02.2023 | 17:00
«Прометей» оскуолатыгар сахалыы иитиини туруорсар төрөппүт кэккэтэ кэҥиир
Дьокуускай куорат историятыгар аан бастаан 990 миэстэлээх улахан оскуола аны күһүн үлэҕэ киириэхтээх.  990 миэстэ диэн бырайыактаммытынан уйунар кыаҕа буоларын өйдүөххэ наада. Киин куораппытыгар миэстэ тиийбэт кыһалҕата баарын тухары оскуолаларбыт 2-3 төгүл ноҕоруускалаах, иккилии симиэнэнэн үлэлии олоруохтара турдаҕа. Онон бу саҥа оскуолаҕа балтараа тыһыынчаҕа тиийэ оҕо үөрэнэрэ буолуо диэн барыллаан...