27.03.2020 | 18:00

Кулан: Коронавирустан буруолатыы быыһаабат

Кулан: Коронавирустан буруолатыы быыһаабат
Ааптар: Киин Куорат

Кии буолар эбэтэр киһи буолар быыһык кэмҥэ сахалар айылҕаттан айдарыылаахтарбыт санааларын иһиллиир, сүбэ-ама, өйөбүл көрдүүр үгэстээхпит. Биһиги Александр Артемьев-Кулан санаатын үллэстэригэр көрдөстүбүт:

-Мин билигин ыраах соҕуруу сылдьабын. Саха сирин сонунун барытын истэ олоробун. Маннык кэмҥэ киһи өйө-санаата уларыйар.

Коронавирус туһунан сүрдээх элбэх информация тахса турар. Саҥа вирус буолан саҥаттан-саҥа сонуну истэбит.

Итальянецтар бэйэлэрэ сүрдээх сабыылаах дьон. Үгүс дьон итальянец диэн наһаа эмоциональнай, аһаҕас киһи дии саныыра буолуо, ол эрэн оннук буолбатах. Эмоциональнай киһи сабыылаах буолар, барытын саҥаран-иҥэрэн, тута дьоҥҥо биллэрэн таһынан аһаран иһэр. Ол иһин тыына, тыҥата сабыылаах. Урукку үйэлэргэ араас ыарыыларга италиялар улаханнык оҕустарбыттара. Холобур, 14-үс үйэҕэ чума кэлбитигэр сүрдээх элбэх дьон орто дойдуттан барбыта историяҕа биллэр. Аны кинилэр көрүстүлэр да иккилиитэ уураһан чуубурҕатыһаллар. Ол иһин ыарыы түргэнник тарҕанна.

Ити вируспут ыарахан ыйааһыннаах. Ол аата киһиттэн миэтэрэттэн тэйиччи туран кэпсэтиэхтээхпит. Силинэн барар диэтилэр.

Ыалдьыбыт киһи кураанах сөтөллөөх буолар. Кураанах сөтөл диэн сүрэх сабыылаах буолуута. Сүрэх сабыллан хааллаҕына “сердечный кашель” диэни таһаарар.

Сөтөлгө сил мустара сүрэҕэ аһаҕас киһиэхэ эрэ баар буолар. Ол иһин сил мустарыгар кыһаллыбат, санаарҕаабат буолуҥ диибин.

Сүрэҕэ сабыылаах киһи туҥуй буолар, өйүнэн сылдьар, мээнэ долгуйбат, ытаабат-соҥообот. Саха киһитэ үксэ тыл этээри гыннаҕына, сыанаҕа тахсаары гыннаҕына долгуйар, сүрэҕэ аһаҕас буолан оннук...

 Сүрэҕэ сабыылаах киһи бокса рингэтигэр, тустуу көбүөрүгэр да киирээри туран долгуйбат. Ол иһин сүрэҕэ аһаҕас киһи кэбирэх соҕус буолар диибин.

Манна даҕатан эттэххэ, сүрэҕэ аһаҕас киһи кыыла күүстээх буолуохтаах. Биһиги сахалар сүрэхпит аһаҕас, ол гынан баран кыылбыт мөлтөх. Ол иһин сиспит мөлтөх. Атахпытыгар, сиспитигэр үчүгэйдик үлэлиэхтээхпит. Өбүгэлэрбитигэр үлэлиэхтээхпит.

Билигин ыраастаныы кэмэ. Кыыһыран бардьыгыныы сылдьыбакка, онтон-мантан кыйахаммакка ыраастанар, босхолонор кэммит кэлиэхтээх. Киһи ыраастаннаҕына, дьиҥэ, сыл аҥаарынан чөлүгэр түһэр, туохтан да толлубат буолар.

Биһиги билигин тугу гыныахтаахпытый? Биллэн турар, быраастар этэллэрин курдук илиибитин суунуохтаахпыт. Муннубутун сууна сылдьыахтаахпыт – “Долфин” диэн мурун сууйар уу баар, хантан эрэ кэлэн баран онон суунар үчүгэй. Былыр чаанньык тумсуттан мурун иһин суунар буоларбыт. Муннубутун сууйан баран ватнай палочкаҕа хаһаайыстыбаннай мыыла биһэн ыраастанабыт. Мурун түүлэрин үчүгэйдик ыраастыахха наада. Ханна эрэ дьонноох сиргэ сылдьан кэлэн баран маннык гынабыт. Мээнэ санаатыбыт да ыраастан да ыраастан буолбаппыт. Олус суун да суун буоллахха эмиэ куһаҕан. Наар тэбэнэ, сууна-тараана сылдьар дьон олохторугар соччо табыллыбат буолааччылар. Орто дойду олоҕор ортону тутуһуохха наада.

Сахаҕа былыр-былыргыттан “ыарыы тыына” диэн хараҥа тыын туһунан өйдөбүл баар. Ол аата ыарыы киһиэхэ сыстыбакка олорсон кэлэр дииллэр этэ. Көрбүөччү дьоҥҥо бу көстөр. Сатаан харыстаналлар. Холобур, Дьааҥылар кэпсииллэр: хойукка диэри дьаамынан таһаҕас тиэйэллэр эбит. Элбэх көлөнөн барар буоллахтарына, бүтэһик сыарҕаҕа куһаҕан малы-салы тиэйэн баран, Дьааҥы хайаларын туораан баран биирдэ, ол куһаҕан малы-салы айылҕаҕа быраҕан кэбиһэллэр эбит. Тоҕо диэтэххэ, ыарыы кута-сүрэ бүтэһик сыарҕаҕа олорсорун билэллэр эбит. Ити туһунан элбэх кэпсээн баар, барытын ырыта барбаппын.

Бу кэмҥэ киһи дьоҥҥо сыһыана, дьиҥнээх ис туруга көстөн кэлэр кэмэ үүннэ. Онон холку буолуохайыҥ. Мээнэ мөҕүттэн бэйэҕэ куһаҕаны эрэ оҥостобут. Ханнык эрэ билбэт киһигин, тойону-хотуну үөхсэн эн эрэ тыҥаҥ кытаатар, эн эрэ куртаҕын күүрэр. Эмсэҕэлээччи эн эрэ буолаҕын. Ол иһин наар этэбин: тугу эрэ туруорсар киһи холку туруктаах буолуохтаах диэн.

Аһара барбакка, аһара хараҥа итэҕэлинэн (суевериенан) үлүһүйбэккэ, аһара сэрэнэ-сэрбэнэ сылдьыбакка, аһара ууну-хаары дайбаабакка, бэйэни харыстана сылдьыахха.

Мин көрөхпүнэ бу ыарыыттан буруолатар улахан туһата суох. Ол эрэн дьиэни буруолата сылдьар син биир наада. Буруолаттахха араас кыра дьаҥ-дьаһах ыраастанар. Буруо бытархай хараҥа тыыны тэйитэр.

Кулан санаатын, сиһилии кэпсээнин ютуб ханаалыгар көрүҥ:

"> ">

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Педиатр Елена ИВАНОВА:  «Улаатар оҕоҕо — ураты болҕомто»
Дьон | 21.09.2021 | 12:00
Педиатр Елена ИВАНОВА: «Улаатар оҕоҕо — ураты болҕомто»
Бүгүн “Яннамед” медицинскэй клиника педиатр бырааһа Елена Владимировна Иванова ыалдьыттыыр. Кинини кытта оҕо доруобуйатын туһунан кэпсэтиибитин сэргээн ааҕыҥ.   Быраас анала – Кыра оҕо туга ыалдьарын сатаан кэпсээбэт, уопсайынан, кырачаан дьону кытта үлэлиир ыарахан. Педиатрияны тоҕо талбыккыный? Үлэҥ уратытын туһунан кэпсиигин? –  Мин оҕолору кытта үлэлиэм диэн эрдэттэн быһаарыммытым. Эдьиийим...
Дьокуускай куорат мин харахпынан
Куорат олоҕо | 12.09.2021 | 10:00
Дьокуускай куорат мин харахпынан
Сахабыт сирин килбэйэр киинэ, тапталлаах куораппыт 389 сааһын томточчу туоларынан барыгытын эҕэрдэлиибит. Биһиги ааҕааччыларбытыттан Дьокуускай куорат дьон олороругар туох үчүгэйдээҕин уонна мөкү өрүттэрдээҕин ыйыталастыбыт.   Маргарита, 29 саастаах, маҕаһыын атыыһыта: Куорат кытыытынааҕы оройуоннары тоҕо сайыннарбаккыт? Куорат киинигэр түргэнник кэлэр-барар уустук. Уопсастыбаннай тырааныспары  уларытыахха уонна сайыннарыахха наада. Биһиги ааспыт үйэ 70-с...
Киин куорат  мураллара
Куорат олоҕо | 11.09.2021 | 13:17
Киин куорат мураллара
Кэнники аҕыйах сылга Дьокуускай дьиэлэрэ стрит-арт көмөтүнэн улаханнык уларыйдылар. Олохтоох уонна тас дойду худуоһунньуктара олус чаҕылхай, киһи өйүгэр хатанар ойууларынан куорат тас көстүүтүн киэргэттилэр. Хаһыаппыт бу нүөмэригэр 2016 сылтан Дьокуускайга оҥоһуллубут мураллары сырдатабыт.  Мурал – дьиэ эркинигэр эбэтэр иһигэр уруһуйданар уустук ойуу.   «Айыыһыт» Ханна баарый? Лермонтов уул., 56, Щорс...
Тамара Верховцева: «Куһаҕаны, үчүгэйи барытын кэпсиибин»
Дьон | 14.09.2021 | 13:30
Тамара Верховцева: «Куһаҕаны, үчүгэйи барытын кэпсиибин»
Хаһыаппытыгар дөрүн-дөрүн ураты дьоҕурдаах, айдарыылаах дьону тиһигин быспакка сырдатабыт. Манна даҕатан эттэххэ, кинилэр бэйэлэрин талааннарын кэмэ кэллэҕинэ эрэ биирдэ кэпсииллэр. Бүгүҥҥү дьоруойбун кытта бу кыһын кэпсэтиэхтээх этибит да, кэмэ илик буолан, соннук хаалан хаалбыта. Тамара Прокопьевна Верхоцевалыын төлөпүөнүнэн сэһэргэстим. - Дорообо! Саха дьонун сиэринэн кэпсэтиибитин бэйэҕин билиһиннэрииттэн саҕалыахха... - Үөһээ...