Иннокентий Федоров эмтээх оттор туһунан

Биология институтун сүрүн научнай үлэһитэ, тыа хаһаайыстыбатын билимин кандидата Иннокентий Аполлонович Федоров 1991 сылтан, олох ирдэбилинэн, эмтээх үүнээйилэри үөрэтэр-чинчийэр.

 Үүнээйи барыта эмтээх

Сэбиэскэй сойуус саҕана эмп 80 % үүнээйиттэн оҥоһуллара. Билиҥҥи эмп барыта кэриэтэ синтетическэй. Кинилэр ойоҕос дьайыылара быдан элбэх буолан тахсар.

Бөрө сиир ото  (вздутоплодник сибирский) зонтиктаахтар ыалларыгар  киирэр. Аймахтара — моркуоп, сельдерей, укроп. Билэргит курдук, олус туһалаах үүнээйилэр.

Бөрө ото (щитовник мужской) папоротник биир көрүҥэ. Дьиҥэ,  былыргылыы аата «таас баттаҕа» диэн этэ. Күүстээх сүмэhиннээх (дьааттаах) үүнээйи, онон олус сэрэхтээх.

Билигин үгүс дьон бу оту биир умнаһын ыстакаан ууга көөнньөрөн иһэллэр. Оннук иһэри, эмтэнэри мин утарабын. Ити от бастаан киһи бүөрүн, онтон быарын кыралаан кэрбээн сиир. Сүмэhинэ (дьаата) киhи этигэр-сиинигэр мунньуллар. Кылгастык көмөлөһүөн сөп. Сорохтор наһаа уһуннук уонна элбэҕи иһэннэр, доруобуйаларын олох күүскэ айгыраталлар. Онон бу оту иһиллибэт.

Ол оннугар псориаз, дерматит, экзема курдук баастары тас өттүттэн эмтиэххэ сөп. Буоккаҕа оту 3:1 суурайан баран, онон соттоҕун-угуттанаҕын. Сүһүөх ыарыыларыгар кылгастык (15 мүнүүтэ) угуттаан туттуллар. Оччоҕо кини тирии нөҥүө киирэн, араас бактериялары, тэллэйдэри урусхаллыыр. Күүстээх от буолан, уһуннук түүнү быһа угуттаабаккын, хааҥҥар киирэн алдьархайы оҥоруон сөп.

Саамай сэрэхтээҕэ — бу от дьааттаах буолан, аҥаар кырыытыттан киһи ыалдьар уонна, доруобай килиэккэлэрин урусхаллыыр-эчэтэр.

Бөрө отунан микродозалары кытары үлэлииргэ көҥүллээх, аналлаах гомеопат быраастар анаабыттарынан эрэ эмтэниэххэ сөп.

Бөрө сиир ото туспа историялаах

Бу диэн эттэххэ, ити папоротнигы алҕаска «бөрө сиир ото» диэбиттэр эбит.

Ааспыт үйэ 70-с сылларыгар, үп-харчы элбэх кэмигэр, араас семинар бөҕөтө тэриллэр буолара. Хоту улуустарга анаан Муома оройуонугар биологическай семинар тэрийбиттэрэ. Онно араас исписэлиистэр: бэтэринээрдэр, зоотехниктар, биология учууталлара, лесниктэр уо.д.а. айылҕаҕа сыһыаннаахтар түөрэ кыттыбыттара.

Профессор Афанасий Акимович Макаров диэн улахан учуонай баара. Кини миигин үөрэппитэ. Сүрдээх кыахтаах, эмтээх отторго үтүмэн билиилээх оҕонньор этэ.

Кинини кытары Абыйтан төрүттээх Василий Николаевич Дохунаев диэн  университет профессорынан эрэ мунурдамматах, ол курдук бэртээхэй худуоһунньук, фотограф, суруналыыс, суруйааччы, Муомаҕа тиийэн семинары салайан, баһылаан-көһүлээн ыыппыттара. Хотугу оройуоннар биологическай проблемаларын көтөҕөн икки күн мунньахтаабыттар. Дакылаат бөҕөтүн истэн бараннар, үһүс күнүгэр экскурсиялаабыттар. Сэбиэскэй былаас кыахтаах буолан, хас даҕаны МИ-8 бөртөлүөтүнэн тиэйэ сылдьан оройуон араас сирдэрин кэрийбиттэрэ үһү.

Онно туран, биир хайа тэллэҕэр ити икки кэпсиир үүнээйилэрбит кэккэлэһэ туралларын көрөн, Василий Николаевич эппит:

— Ол турар, аатырбыт, чахчы эмтээх бөрө сиир ото. Ньыыкан кырдьаҕас сөбүлээн туттара.

Ону баара, экскурсаннар бары харахтарынан чаҕылхай баҕайы от күөх үүнээйини — папоротнигы, таас баттаҕын өйдөөн хаалбыттар. Ол алҕас өйдөбүлү оройуоннарыгар илдьэ барбыттар. Ити түгэнтэн ыла сыыһа эмтэнии, буккуур барбыт уонна оннук алҕас өйдөбүл олохсуйан хаалбыт.

Ол иһин мин бөрө сиир ото уонна бөрө ото диэн олох төрүт арааран, быһааран биэрэбин.

Чуолаан эттэххэ, бөрө сиир ото (вздутоплодник)  — фармакопейнай үүнээйи. Киниттэн хас даҕаны эми оҥороллор этэ. Сүрүннээн сүрэх-тымыр ыарыыларыгар, онтон кэнники онкологияҕа даҕаны ситиһиилээхтик туттан испиттэр.

Онтон туран, 1991 с. Сэбиэскэй сойуус эмин аҥаарын оҥорор Ленинградтааҕы фармацевтическай собуот эстэн хаалар. Онон, бу бөрө сиир отуттан (вздутоплодниктан) эмп оҥороллоро производствоттан тохтууругар күһэллэр. Ол кэмҥэ, эмп оҥороору, айылҕаттан сиэмэхтик хомуйан, Арҕаа Сибиир, Алтай саппаастарын суох кэриэтэ гынан кэбиспиттэр. Киэҥ далааһыннаахтык нэһилиэнньэттэн туттахтара дии. Онон бу үүнээйи кинилэргэ олох сэдэх буолан хаалбыт.

Саха сиригэр үүнэр эрэ сиригэр баар, эмиэ мээнэ үүммэт. Алдан, Амма, Өлүөхүмэ өрүс бастарыгар, таас хайаларга эрэ сэдэхтик бөлөхтөнөн үүнэр.

Толору матырыйаалы хаһыаппыт сайтыгар киирэн ааҕыҥ.