25.02.2022 | 10:44

Эриэккэс куукулалары оҥорор Хаарчаана Баппаҕай

Эриэккэс куукулалары оҥорор Хаарчаана Баппаҕай
Ааптар: Айталина Софронова

Хаарчаана Баппаҕай диэн айылҕаттан ураты талааннаах кыыһы уруккуттан билэбин. Кини ис киирбэх сэбэрэлээх, чоҕулуччу көрбүт уоттаах харахтардаах, сахалыы мөссүөннээх куукулалары оҥорор кыыһынан биллэр. Оҥоһуктарын аан дойду бары муннугуттан сакаастыыллар. Хаарчаана Баппаҕай бүгүн «Киин куорат» «Эн суолуҥ» рубрикатыгар ыалдьыттыыр.

Хаарчаана, дорообо! Ааҕааччыларбытыгар бэйэҥ тускунан билиһиннэр эрэ. Туох идэлээххин, ханна үөрэммиккиний уонна хантан төрүттээххиний?

Үөһээ Бүлүүттэн төрүттээхпин, Арктикатааҕы судаарыстыбаннай  институт «Дизайн одежды» факультетын бүтэрбитим. Аҕабынан эһэм 1943 сыллаахха Баппаҕаайыттан Тамалакааҥҥа кэлбитин «Баппаҕай” диэн хос ааттаабыттар. Оттон аҕам аҕатын хос аатын араспаанньа оҥотторбута, ити 90-сылларга этэ. Устудьуоннуу сылдьан мин эмиэ араспаанньабын Баппаҕай диэҥҥэ уларыппытым. Аатым эмиэ ураты. Мин төрөөбүт күммэр ыам ыйын 4-гэр соһуччу киһи сототугар диэри халыҥ хаар түспүт. Ол бэлиэтигэр миигин Хаарчаана диэн ааттаабыттар.

Айар-тутар эйгэҕэ олох кыра сааскыттан ылсыбытыҥ дуо?

Ийэлээх аҕам, эбэлэрим бары айар дьоҕурдаах дьон. Кинилэри көрө үөрэнэн, кыра сылдьан бастаан иис-уус эйгэтигэр сыстыбытым. Кэлин хоһоон суруйарга, остуоруйа айарга холоммутум. Үөрэхпин бүтэрэн баран иистэнэ сылдьыбытым эрээри, хайдах эрэ “бу миэнэ буолбатах” диэбит курдук санаа арахпат этэ.

Билигин бэйэҥ ыал киһигин. Дьиэ кэргэниҥ туһунан кэпсээ эрэ.

Үс оҕолоохпун, улахан кыыһым үһүс кылаас, орто кыыһым түөрт саастаах, уһуйааҥҥа сылдьар, кыра уолум иккилээх киһи. Онон оҕолорбунан дьарыгырабын, кинилэр утуйар кэмнэригэр быыс-арыт булан үлэлиибин.

Урбаан эйгэтигэр үлэлээбитиҥ төһө өр буолла?

 2021 сылга самозанятай диэни истэммин регистрацияламмытым.  Кыралаан да буоллар, хардыылары оҥоро сатыыбын.

Сүрдээх кыраһыабай, ис киирбэх куукулалары оҥороҕун, эйиэхэ хайдах куукулалары сакаастыахха сөбүй?

Хайдах баҕарар көрүҥнээҕи оҥоробун, араас матырыйаалы барытын туһанабын.

Оттон бастакы куукулаҥ хайдах этэй?

Бастакы куукулабын харыстаан ыскаапка ууран турабын, алҕас булан көрдөхпүнэ, күлэ саныыбын. Бастакы үлэм буолан, сыыһалара элбэх эрээри, син биир саамай күндү, дьүһүнэ да мааны. Бааһынай, сырдык баттахтаах, сэлээппэлээх кыыс.

Атыылаһааччылар эн куукулаларгын  ордук тугун сөбүлүүллэрий?

Ханна да хатыламматын, үрдүк хаачыстыбалааҕын иһин дииллэр. Дьон үксүн бэйэлэрин эбэтэр чугас дьоннорун мөссүөнүн үтүктэн оҥотторо сатыыр. Кырачаан киһиэхэ маарынныыр куукула, өйдөбүнньүк курдук, көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бэриллэрэ саныырга да сылаас курдук, сүрэххэ да чугас.

Хаарчаана, бу талааныҥ хайдах арыллыбытай?

Улахан кыыһым үстээх эрдэҕинэ, кинини аралдьытаары араас ооонньуулары толкуйдуур этим. Ол сылдьан интэриниэккэ куукула оҥорор маастардар тустарынан аахпытым. Ол кэннэ иэйии киирэн, бэйэм “методом проб и ошибок” үөрэнэн, боруобаланан барбытым.

Бачча күндү уонна мааны куукулалары киһи оҕоҕо биэриэ суох курдук дии...

Сэрэнэн, харыстаан оонньуохха сөп бөҕө буоллаҕа дии. Мин куукулаларым дьону ытыктыырга, харыстыырга, үлэни сыаналыырга үөрэтэллэр. Оттон сыанатын туһунан эттэххэ, мин санаабар, ханнык баҕарар илиинэн оҥоһук сыаналаныахтаах.

Матырыйаалын булар уустук буолуо, эн ордук хантан атыылаһаҕын?

Араас куораттартан интэриниэт нөҥүө сакаастаан ылабын. Коза түүтэ (баттах) Ростов-на-Дону куораттан көтөн кэлэр, туойум – Москваттан, туттар лаахтарым, тэриллэрим – Самараттан.

Биир куукула төһө өр оҥоһулларый?

Куукулатыттан тутулуктаах, кыччаабыта ый курдук оҥоһуллар.

Оттон сыаната төһө буоларый?

Эмиэ куукулаттан тутулуктаах, 6 тыһыынчаҕа тиийэ сыаналаныан сөп.

Миэхэ эн оҥорбут куукулаҕын бэлэхтээбиттэрэ. Олус үчүгэйдик, быылы да оборбокко, киэргэл буолан турар.

Тыый! Муостаҕа суулларбакка, харыстаан, таптаан, мааны долбуурга,  ыскаапка уура сылдьаргар сүбэлиибин. Саамай сүрүнэ – илитимиэххэ наада.

Куукула иччилээх диэҥҥэ итэҕэйэҕин дуо?

Буолуо ээ. Мээнэҕэ кэпсээннэр, киинэлэр даҕаны оҥоһуллубат буолуохтаахтар. Ол эрээри ким хайдах саныырынан буоллаҕа. Баҕардахха, тугу барытын иччилиэххэ сөп. Мин бэйэм итэҕэйбэппин диир сыыһа курдук, көннөрү ол туһунан санаабаппын диир оруннаах буолуо. Миэхэ куукула кэрэ декор буолар.

Уопсайа хас куукуланы оҥорбуккун ааҕаҕын дуо?

2015 сылтан саҕалаабытым. Онон ааҕарга ыарахан. Чопчу баччаны оҥордум диир кыаҕым суох. Куукулаларым араас дойдунан, куоратынан тиийэ айаннаабыттара.

Бэрт интэриэһинэй дьарыктааххын. Маастар-кылаастары баҕалаахтарга ыытаҕын дуо?

Ыытыахпын баҕарар этим да, пандемия мэһэйдээн, сатаммакка сылдьар. Бокуой да суох курдук.

Иэйии хайдах киирэрий?

Сүрүн иэйиини оҕолорум бэлэхтииллэр. Кинигэ персонажтара, интэриэһинэй дьүһүннээх дьон, ырыа, кэпсээн – туох барыта иэйии буолуон сөп.

«Самозанятай” статуһун, чэпчэтиллибит нолуок систиэмэтин биһирээтиҥ дуо, төһө барыстаах эбит дии санаатыҥ?

Иллэҥник үлэлиибин, барыс киирдэҕинэ эрэ нолуок төлүүбүн. Ол бары өттүнэн табыгастаах. Саамай сэҥээрбитим диэн, туох да сүүрүүтэ-көтүүтэ, отчуота суох. Мин курдук иллэҥэ суох, элбэх оҕолоох киһиэхэ онто үчүгэй.

Бизнеһиҥ сайдыытыгар туох былааннааххыный?

Эппитим курдук, маастар-кылаастары, ону тэҥэ үлэ кээмэйин улаатыннарар былааннаахпын. Барыта табыллыа диэн эрэнэбин!

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Оҕуруот аһын олордооччуларга саҥа субсидия көрүллүөҕэ
Сонуннар | 18.05.2022 | 15:00
Оҕуруот аһын олордооччуларга саҥа субсидия көрүллүөҕэ
«Развитие овощеводства и картофелеводства» саҥа федеральнай бырайыак чэрчитинэн субсидия бэриллэр буолуоҕа. Манан дьоҕус уонна орто предпринимателлэр, маны сэргэ, “самозанятайдар” уонна кэтэх хаһаайыстыбалаах дьон эмиэ туһаныахтарын сөп. Ол курдук, судаарыстыба хортуоппуйу уонна да атын оҕуруот аһын олордуунан дьарыктанар оҥорон таһаарааччылары өйүүр миэрэлэри кэҥэтиэҕэ. Бу туһунан уураахха Арассыыйа бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлэ Михаил Мишустин...
Ньургуһуну эмкэ туһаныы
Сынньалаңңа | 12.05.2022 | 12:30
Ньургуһуну эмкэ туһаныы
Тоҥ буору тобулан тахсар хорсун сибэкки ньургуһун барахсан олоххо тардыһыытынан, кэрэ көстүүтүнэн эрэ буолбакка, араас ыарыыны эмтиир кыахтааҕынан өбүгэ саҕаттан аатырар. Аныгы үйэ киһитэ ньургуһунан хайдах эмтэниэн сөбүй? Бу туһунан айылҕаттан айдарыылаах норуот эмчититтэн туоһуластыбыт. Юлия Юрьевна Николаева – норуот эмчитэ, “Арчы дьиэтин” иһинэн үлэлиир өбүгэ үгэһин, сиэрин-туомун дьоҥҥо тарҕатар,...
Тааттаҕа музей тэриллиитэ
Куорат олоҕо | 14.05.2022 | 15:00
Тааттаҕа музей тэриллиитэ
Кэлэр сэрэдэҕэ, ыам ыйын 18 күнүгэр, аан дойдуга Музей күнэ бэлиэтэнэр. Быйыл Таатта улууһугар кыраайы үөрэтэр музей тэриллибитэ 77 сыла.   Музей тэриллиитэ норуодунай худуоһунньук И.В. Попов аатын кытта ыкса ситимнээх. Дэгиттэр дьоҕурдаах, хас да экспедицияҕа сылдьыбыт (бастакы Сибиряковскай экспедиция 1894-96 сс.), баай матырыйаалы муспут буолан да буолуо, 1938 с. саҕалаан...
Похуоттуу бардыбыт!
Сынньалаңңа | 14.05.2022 | 15:33
Похуоттуу бардыбыт!
Бу күннэргэ дьиэ кэргэнинэн, кылааһынан похуоттар саҕаланыахтара. Үчүгэй сынньалаҥы көрдөөх бырагыраама киэргэтэр. Сөбүлэһэҕит? Оччоҕуна “Киин куорат” бэлэмнээбит оонньууларын сэргээҥ, сэҥээриҥ!    Хамсаныылаах оонньуулар «Светофор» Хонууга эбэтэр балаһааккаҕа оонньонор. Онно икки уһун сурааһыны тардаҕыт. Бастакы сурааһын кэннигэр кыттааччылар оонньуу саҕаланыытыгар тураллар. Оттон иккис сурааһыҥҥа диэри ыытааччыттан (эккирэтэр киһи) куотан тиийиэхтээхтэр. Бастаан ыытааччыны...