30.06.2022 | 16:00

Үчүгэй үөрэх баҕа санааны толорорго тирэх буолар

Үчүгэй үөрэх баҕа санааны толорорго тирэх буолар
Ааптар: Владик ЛУКОВЦЕВ, А.Е. Мординов аатынан Тааттатааҕы лицей выпускнига
Бөлөххө киир

Доҕор, доҕордоһуу – киһи киһини кытта чугастык алтыһыыта, биир санаалаах сыһыан. Бүгүн эдэр ыччат туох-хайдах олохтоох олорорун, тугунан интэриэһиргиирин сырдата, доҕорум Альберт Поповы кытта сэһэргэһэбин. 
Альберт “Будущий дипломат” быйылгы куонкурус  кыайыылааҕа, 2020 сыллаахха  Ил Дархан “10 топ” тэрээһинин кыттыылааҕа, Саха сиринээҕи Наука дьоҕус академиятын чилиэнэ, А.Е. Мординов аатынан Тааттатааҕы лицей выпускнига.

— Үтүө күнүнэн, доҕорум, Альберт! «Киин куорат» ааҕааччыларыгар ханна төрөөбүккүн сырдат эрэ.

Мин Таатта улууһун киинигэр Ытык Күөлгэ 2004 сыллаахха төрөөбүтүм.

— Кыра сылдьан ким буолуоххун баҕарар этигиний?

5-7 кылаастарга медик булуохпун баҕарарым, ол иһин биология эйгэтин үчүгэйдик билэргэ дьулуспутум. Сыыйа санаам уларыйан, гуманитарнай хайысханы талан, дипломат буолар баҕалаахпын.

— Дипломат диэн кимий, туох идэний?

Дипломат – судаарыстыбаннай сулууспа киһитэ. Омук судаарыстыбатын кытта сыһыаны олохтооһуҥҥа үлэлииргэ анаммыт идэ.

— Оччотугар дипломат идэтэ киһиттэн ханнык хаачыстыбалары ирдиирий?

Дипломат олох бары эйгэтигэр киэҥ билиилээх буолуохтаах, хас да омук тылын дэгиттэр баһылыахтаах. Нууччалыы “Человеку нужно большое личностное саморазвитие” диэн быһаарыахха сөп. Дипломат тас омук дойдутун кытта сөбүлэҥ түһэрсэригэр, бастатан туран, дойдутун, норуотун интэриэһин, чиэһин көмүскүүр сыалы-соругу туруорунуохтаах.

— Баҕа санааҕын ситиһэргэ тугу гыныахтааххыный?

Бастатан туран, баҕа санаабын олоххо киллэрэр туһуттан, талбыт идэбэр үөрэниэхтээхпин. Итини сэргэ олохторун дипломатияҕа анаабыт дьон туһунан кинигэлэри, ыстатыйалары ааҕабын, кинилэр тустарынан матырыйааллары көрөбүн. Түгэн көһүннэҕинэ, кинилэри кытта көрсөн кэпсэтэбин. Ол курдук, Саха сирин бастакы Бэрэсидьиэнэ М.Е. Николаевы, Ил Дархан А.С. Николаевы кытта көрөн кэпсэппитим.

— Киһи дьону кытта сыһыана хайдах буолуохтааҕый?

Үчүгэй сыһыаны төрөппүт иитэн таһаарар. Мин төрөппүттэрим, учууталларым, табаарыстарым үтүө холобурдарыгар улааттым, кинилэринэн киэн туттабын.

— Иллэҥ кэмҥэр тугунан дьарыктанаҕыный? Тугу ордук сэргиигин?

Иллэҥ кэммэр аан дойду сонуннарын көрөбүн, ааҕабын. Аан дойдуга буола турар быһыыны-майгыны ырыта сатыыбын. Доҕотторбун кытта ырытан, саҥаны билбиппин чиҥэтэбин, иҥэринэбин. Оҕо оҕо курдук киинэ көрөрбүн сөбүлүүбүн. Историческай хабааннааҕы ордоробун. Өссө саҥа киирбит Marvel или DC култуураны сэргиибин. Урукку кэм музыкатын ордоробун. Бу интэриэстэрим барыта миэхэ личность буола үүнэрбэр көмө буолаллар.

— Ханнык кинигэлэри сөбүлээн ааҕаҕыный?

Лев Толстой “Война и мир” арамаанын уһулуччу айымньынан ааҕабын. Онус кылааска биир саамай сөбүлээн, ылларан аахпыт уонна ырыппыт айымньым. Оскуолабын түмүктүүр өйтөн суруйуубар бу арамааҥҥа сигэммитим. Биир кэрэхсиир хайысхам – антиутопическай жанр. Холобура, “1984” уонна “О дивный новый мир” айымньылары ааттыахпын сөп. Ааҕарга уустук эрээри, дипломатическай эйгэҕэ сыһыаннаах буоланнар, бу идэни талаары сылдьар киһиэхэ биэрэллэрэ элбэх. Кэлин сөбүлээн аахпыт айымньыларбыттан Сунь Цзы “Искусство войны”, “Конец история” чорботон бэлиэтиэхпин сөп.

— Бу кинигэлэртэн ааҕааччыларга ханныгы сүбэлиэҥ этэй?

Үөрэнээччи оскуола бырагырааматыгар киирбит айымньылары барытын хайаан да ааҕыахтаах. Ону таһынан Сунь Цзы “Искусство войны” диэн кинигэтин ааҕалларыгар сүбэлиэм этэ.

— Төрөөбүт тылгынан кинигэ ааҕаҕын дуо?

Өксөкүлээх Өлөксөй айымньыларын аахпытым. “Ойуун түүлэ” поэмата, “Саха интеллегенциятыгар” суруга – хас биирдии саха киһитин остуолга сытар, олоҕор туһанар кинигэлэрэ буолар аналлаахтар.

Аныгы кэм киһитэ, киинтэн төһө ыраах олороруттан тутулуга суох, төһө кыалларынан барытын билэ-көрө сатыахтаах. Олоҕу көрүүтэ, анаарыыта бэйэтин кэмигэр сөп түбэһиэхтээх. Аҥаардас судаарыстыба көмөтүн кэтэһэ олоруо суохтаах, толкуйдаан, тобулан, бэйэтин олоҕун оҥостуохтаах.

— Альберт, эн хас омук тылын билэҕиний?

Бэйэм төрөөбүт тылбын аахтахха, үс тылынан иҥнигэһэ суох кэпсэтэр кыахтаахпын: сахалыы, нууччалыы уонна английскайдыы. Английскай тыл – дипломатия тыла. Академияҕа түүр омук, кэриэй  тылларын үөрэтэр былааннаахпын. Саха сирэ Азия омуктарын кытта үчүгэй  сибээһи олохтуур.

— Күннээҕи олоххор төһө английскайдыы саҥара сатыыгыный?

Оскуолабын бүтэрэр, үөрэххэ туттарсар сылым буолан, быйыл ордук күүскэ дьарыктанным. Бэйэбин тургутан, английскайдыы ырытарга холонобун. Төлөпүөнүм уонна ноутбугум тылын английскайга көһөрдүм.

— Альберт, эн санааҕар, доҕор диэн кимий?

Киһи бэйэтигэр сөп түбэһэр, тапсар, биир интэриэстээх доҕордоноро – дьоло. Дьиҥнээх доҕор ханнык баҕарар түгэҥҥэ доҕорунан хаалыахтаах.

— Политиктартан саамай интэриэһиргиир киһиҥ кимий?

Дириҥник ытыктыыр киһибинэн Александр Михайлович Горчаков буолар. Кини Александр II саҕана тас политиканы дьаһайбыт киһи, Арассыыйа Империятыгар улахан дипломатическай кыайыылары бэлэхтээбитэ. Кини сөптөөх дипломатическай быһаарыылары ылынан, биир да хаан тохтуута суох реформалар оҥоһуллубуттара. Горчаков, мин санаабар, кырдьык, дойдубут дьиҥнээх идэтийбит дипломата этэ. Аныгы кэм бастыҥ дипломаттарынан дойдубут салайааччыта Владимир Владимирович Путин уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана Айсен Сергеевич Николаев буолаллар.

Владимир Владимирович салалтатынан модун Арассыыйа аан дойдуга бөдөҥ держава буолла.

— Оскуоланы бүтэрээччилэргэ тугу этиэҥ, сүбэлиэҥ этэй?

Үчүгэй үөрэх баҕа санааны толорорго тирэх буолар. Хаһан даҕаны бэринимэҥ. Туруорбут сыалгытын ситиһэргэ дьулуһуҥ.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Дрону күрдьэҕинэн суулларбыт саха буойуна
Дьон | 16.05.2024 | 14:00
Дрону күрдьэҕинэн суулларбыт саха буойуна
Нэдиэлэ аайы саҥаттан саҥа киһини билсэр, салгыы кинини кытта сибээһи тутар, суруйсар суруналыыс идэлээх киһи үлэтин биир эмиэ интэриэһинэй өрүтэ. Мин анал байыаннай дьайыыга сылдьар суруйбут, ааҕааччы киэҥ эйгэтигэр таһаарбыт уолаттарбын үгүстэрин билсэбин, ыйыталаһабын, ханна тиийбиттэрин, сылдьалларын сураһабын, хомойуох иһин, сорохторун сүтэрэбин...   Хачыгаардыы сылдьан бэбиэскэ туппутум Анал байыаннай дьайыыга мобилизация...
Татьяна Иванова:  «Дьол уйатын ытыктабыллаах сыһыан эрэ тутар»
Дьон | 16.05.2024 | 16:00
Татьяна Иванова: «Дьол уйатын ытыктабыллаах сыһыан эрэ тутар»
Арассыыйаҕа Дьиэ кэргэн сылынан уонна Дьиэ кэргэн аан дойдутааҕы күнүгэр сөп түбэһиннэрэн, таптал кыымыттан саҕыллан биэс уон биэс сыл бииргэ олоруу дьолун билбит Татьяна, Петр Ивановтар дьиэ кэргэн туһунан сырдатабын.   Киһи төрүүрүгэр олоҕо барыта үөһэттэн суруллан кэлэр ыйаахтаах, ол  сиэринэн оҕо, ыччат буола үүнэн, сирдээҕи тапталы көрсөн, ийэ, аҕа дьолун...
Дьиэҕин куортамныыгын дуо?
Сонуннар | 10.05.2024 | 14:00
Дьиэҕин куортамныыгын дуо?
Дьиэни-уоту бас билээччилэр кыбартыыраларын куортамҥа биэрэн дохуот ылаллар, оттон нолуогу төлүөхтэрин баҕарбаттар. Нолуок уорганнара кыбартыыраны сокуону кэһэн туран куортамҥа туттарбыттарын туһунан хайдах билиэхтэрин уонна 2024 сылга ыстараап ылбат туһугар туох дьаһаллары ылыахтарын сөбүн  туһунан Mail.ru “Советник- центр” МК адвоката Александр Шиманскай кэпсээтэ. “Нолуок кодексатын быһыытынан, дьиэни-уоту куортамҥа туттарартан киирэр дохуоттан...
Бэс ыйыгар Ленин болуоссата тутуллан бүтүөҕэ
Сонуннар | 13.05.2024 | 13:58
Бэс ыйыгар Ленин болуоссата тутуллан бүтүөҕэ
Ленин болуоссатыгар сотору муусукалаах, араас өҥнөөх фонтаннар, түүҥҥү уоттаах сцена, 13 миэтэрэ үрдүктээх сэргэлэр о.д.а. баар буолуохтара диэн суруйан турабыт. Бу күннэргэ фонтан эркинин оҥоруу бүтэн, түгэҕин бастакы араҥа билиитэлэрин кута сылдьаллар. Ол курдук, «Сэттэ» тутуу хампаанньатын маастара Иван Кузьмин иһитиннэрэринэн, технологическай тутуу эркинин оҥоруу бүтэн, билигин фонтан түгэҕин бастакы...