21.04.2024 | 14:00

Булчут сиэрэ-туома

Булчут сиэрэ-туома
Ааптар: Киин Куорат
Бөлөххө киир

Көнө майгылаах, үөрүнньэҥ, сайаҕас, сайдам киһи үтүө булчут буолар. Булчут киһи бэйэтин туһунан мээнэ кэпсэммэт, киһиргэммэт. Сир-дойду, көтөр-сүүрэр туһунан айахха киирбиччэ мээнэ тылласпат. Ол эрээри сылбырҕа, мүччүргэннээх кэмҥэ уолуйбат, киэҥ, холку көҕүстээх, наада буоллаҕына быһаарыныылаах, күүстээх-уохтаах, сырыыны-айаны тулуйар, хорсун, эр санаалаах буолар.

Булчут тыаҕа сылдьарыгар сиэри-туому тутуһуохтаах, өбүгэлэр олохтообут үтүө үгэстэрин кэһиэ суохтаах.

Булчут бэйэтин эрэ иннин көрүнэрэ сатаммат. Булт кэнэҕэһин даҕаны үөскүү-төрүү турарыгар кыһаныахтаах. Чугас аймаҕыҥ өлбүт буоллаҕына, бултууруҥ, киһиҥ түөрт уон хонуктаах ахтыыта ааһыар диэри, тохтуохтаах.

Бултуу сылдьан өрүсүһүү, атын киһиэхэ туһаайыллыбыт булду эккирэтэр сатаммат. Оччоҕо булдуҥ хаҥнар, көтөр-сүүрэр эйигиттэн тэйэр.

Булчут өлөрбүт, бултаабыт булдун хайаан даҕаны туһаныахтаах, сытытыа-ымытыа суохтаах. Ол иһин чугастааҕы ыалларыгар бэрсиэхтээх, үллэстэн сиэхтээх.

Атын булчут сэбигэр-сэбиргэлигэр (туһаҕар, сохсотугар, туутугар, илимигэр) киирбит булду ыйытыыта, көҥүлэ суох ылыа суохтаах.

Улахан булка (эһэҕэ, тайахха о.д.а.) сылдьар булчут куобаҕы, мас көтөрүн уо.д.а. бытархай булду көрдөҕүнэ да бултаспат, көннөрү айаҕар сөп буолар гына бултуон сөп.

Күөстэнэргэ Баай Байанайтан көрдөһөн уокка ас бэриллэр. Онуоха маннык алгыс этиллэр:

Баай хара тыам иччитэ

Баай Барыылаах тойон!

Тоҥмот тобук сыалаахта,

Бүөрбэт бүтэй сыалаахта

Суолбутугар тосхойон кулу,

Аартыкпытыгар атааран кулу.

Аһаан-сиэн чалларый!

Күлүм аллан мичилий!

Идэтийбит булчуттар сирдэригэр, олохсуйар отууларыгар, кыстыыр үүтээннэригэр тиийдэхтэринэ, аал уоттарын оттон, чаанньыктарын өрүнэн, күөс буһарынан, остуол тардан олорон субу курдук алгыыллара:

Үрүйэлэр, үрэхтэр

Үтүө иччилэрэ,

Хара тыалар

Хаарыаннаах иччилэрэ,

Иэччэхтээх бэйэм

Имиллэн олорон,

Аал уотунан айахтаан

Аһаттаҕым буоллун!

(Ас биэрэр)

Кутаа уотунан куолайдаан

Иһэттэҕим буоллун!

(Кымыс кутар)

Истибэт да буолларгыт

Истэ сэҥээриҥ,

Көрбөт да буолларгыт

Көрөр курдук буолуҥ!

Хара тыабар

Хаамар ыллыктааҥ!

Салыҥнаах ытыстааҥ!

“Булчут кинигэтэ”,  “Бичик”,  2017 с.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Дрону күрдьэҕинэн суулларбыт саха буойуна
Дьон | 16.05.2024 | 14:00
Дрону күрдьэҕинэн суулларбыт саха буойуна
Нэдиэлэ аайы саҥаттан саҥа киһини билсэр, салгыы кинини кытта сибээһи тутар, суруйсар суруналыыс идэлээх киһи үлэтин биир эмиэ интэриэһинэй өрүтэ. Мин анал байыаннай дьайыыга сылдьар суруйбут, ааҕааччы киэҥ эйгэтигэр таһаарбыт уолаттарбын үгүстэрин билсэбин, ыйыталаһабын, ханна тиийбиттэрин, сылдьалларын сураһабын, хомойуох иһин, сорохторун сүтэрэбин...   Хачыгаардыы сылдьан бэбиэскэ туппутум Анал байыаннай дьайыыга мобилизация...
Татьяна Иванова:  «Дьол уйатын ытыктабыллаах сыһыан эрэ тутар»
Дьон | 16.05.2024 | 16:00
Татьяна Иванова: «Дьол уйатын ытыктабыллаах сыһыан эрэ тутар»
Арассыыйаҕа Дьиэ кэргэн сылынан уонна Дьиэ кэргэн аан дойдутааҕы күнүгэр сөп түбэһиннэрэн, таптал кыымыттан саҕыллан биэс уон биэс сыл бииргэ олоруу дьолун билбит Татьяна, Петр Ивановтар дьиэ кэргэн туһунан сырдатабын.   Киһи төрүүрүгэр олоҕо барыта үөһэттэн суруллан кэлэр ыйаахтаах, ол  сиэринэн оҕо, ыччат буола үүнэн, сирдээҕи тапталы көрсөн, ийэ, аҕа дьолун...
Бэс ыйыгар Ленин болуоссата тутуллан бүтүөҕэ
Сонуннар | 13.05.2024 | 13:58
Бэс ыйыгар Ленин болуоссата тутуллан бүтүөҕэ
Ленин болуоссатыгар сотору муусукалаах, араас өҥнөөх фонтаннар, түүҥҥү уоттаах сцена, 13 миэтэрэ үрдүктээх сэргэлэр о.д.а. баар буолуохтара диэн суруйан турабыт. Бу күннэргэ фонтан эркинин оҥоруу бүтэн, түгэҕин бастакы араҥа билиитэлэрин кута сылдьаллар. Ол курдук, «Сэттэ» тутуу хампаанньатын маастара Иван Кузьмин иһитиннэрэринэн, технологическай тутуу эркинин оҥоруу бүтэн, билигин фонтан түгэҕин бастакы...
Уу хаачыстыбата мөлтөөтө
Сонуннар | 14.05.2024 | 16:12
Уу хаачыстыбата мөлтөөтө
Роспотребнадзор иһитиннэрэринэн, ыам ыйын 15 күнүттэн уу ситимин мониторинныыр сирдэртэн күннэтэ анаалыс ылыллар буолуоҕа. Көмүөл мууһа барар кэмигэр сыллата уу хаачыстыбата мөлтүүр, кыраантан кэлэр уубут өлбөөркөй, кирдээх дьүһүннэнэр, ол эрэн билиҥҥитэ СанПиН бары ирдэбиллэригэр эппиэттиир хаачыстыбалаах. Маннык түгэҥҥэ Роспотребнадзор анал фильтрдары туттарга, кыраан уутун оргутан эрэ баран иһэргэ, бытыылкалаах ыраастаммыт...