21.06.2022 | 12:00

Алгыс тылын хайдах иҥэринэбит?

Алгыс тылын хайдах иҥэринэбит?
Ааптар: Киин Куорат
Бөлөххө киир

Афанасий Семенович Федоров, алгысчыт:
– Былыргы ыһыахтар сүрүн сыаллара тугуй? Алгыс түһэрии. Кулубалар, кинээстэр ыһыаҕы тоҕо ыһаллар? Алгыс ылаары. Дьон ыраахтан-чугастан ыһыахха тоҕо мустар? Алгыс ылаары. Өбүгэлэрбит алгыска оннук үрдүк суолтаны биэрэллэрэ, алгыс ыллахпытына, олохпут арыый тупсуо этэ диэн бүк эрэнэллэрэ. Архыып докумуоннара кэпсииллэринэн, дьоннорун-норуоттарын туһугар кыһаллар кулубалар аччаабыта 28-тыы сылгыны туттан ыһыах ыһаллар эбит. Кэлэн алгыс ыллыннар диэн. 
Алгыс хайдах ылыллыахтааҕый? Алгыс ылар киһи буолаары турар быһыыга-майгыга өйүнэн-санаатынан эрдэттэн бэлэмнэниэхтээх, онно ис сүрэҕиттэн итэҕэйиэхтээх.
Алгыс сиэрэ-туома уу чуумпуга ыытыллыахтаах. Айылҕаны үргүппэккэ, алгысчыт хас биирдии тылын дорҕооно иһиллэрин курдук. Оччоҕо алгысчыт Үрдүк Айыылартан көрдөһөр көрдөһүүтүн тыла-өһө ордук иҥэр. Мустубут дьон ол этиллэр тыллары туох баар дьоҕурдарын ууран туран иҥэриниэхтээхтэр. Дьэ оччоҕо ол алгыс тыллара салгынынан Үөһээ Айыыларга, дойду иччилэригэр тиийэн, сирдээҕи дьоҥҥо төттөрү кэлэр. Ол аата ситим үөскүүр. 
Былыргы алгыстар билиҥҥи курдук 15-20 мүнүүтэ буолбаттар. От-мас көҕөрүүтүттэн саҕалаан, кыстыгы хайдах туораабыттарыгар, салгыы хайдах дьаһанан олороллоругар сүбэҕэ тиийэ саас-сааһынан этиллэр, кэпсэнэр. Аныгынан, сыллааҕы отчуот курдук диэххэ сөп. Ону барытын биир да дорҕоону сыыска-буорга түһэрбэккэ истэллэр. Былыргылар күүскэ иҥмит алгыс үс төгүрүк сылга тиийэр дииллэрэ, ол иһин ыһыаҕы үстүү сыл буола-буола оҥороллоро.
Алгысчыт Үөһээ Айыылартан уйгулаах быйаҥы уонна айылҕа тыынын харыстааһыны көрдөһөр. Уйгу-быйаҥ диэн ардах. Ардах түстэҕинэ, сирбит нүөлсүйэр, ол нүөл сиргэ от-мас үүнэр, ол отунан-маһынан сүөһү-ас төлөһүйэр, оччоҕуна бары чөл, чэгиэн буолабыт, кэскилбит кэтириир. Аны туран, алдьаныыны-кээһэниини, баһаары, курааны, өлүүнү-сүтүүнү аҕыйатыҥ диэн көрдөһөбүт. Күн киһитин көмүскэлэ, Айыы киһитин араҥаччыта Үрдүк Айыыларбыт эһиги эрэ бааргыт, эһиги эрэ кыайыаххыт, эһигиттэн атын биһигини көрөр-истэр, араҥаччылыыр киммит даҕаны суох диэн эрэнэн туран көрдөһөбүт. 
Ити курдук, алгыс ылыы – өй-санаа ситимэ. Таҥас-сап, киэргэл, атын даҕаны атрибут көмөлөһөөччү эрэ буолаллар. Арай этэрбэс быатыгар тохтуом этэ. Былыргы дьон алгыстан иҥэриммит күүһүҥ быата суох этэрбэһинэн үргүлдьү тахсан бара турар диэн, булгуччу этэрбэс быатын ыга баана сылдьааччылар. Аны илиини уунууга болҕомто уурар наада. Оһоххо иттэр курдук утары анньан турар сыыһа. Ытыстары, ынах муоһун курдук туора, илгэни сомсон ылардыы, хайҕаллаах хара быар туһаайыытынан тутуллуохтаах. Сорохтор алгыска күн тахсыбата диэн хомойо саныыллар. Үрүҥ күммүт былыт да быыһынан биһигини арчылыы, араҥаччылыы турар. 

Алгыс баһа сыаланнын!

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Истиҥник санаан
Дьон | 05.07.2024 | 20:38
Истиҥник санаан
(Учууталбар Раиса Реасовна Кулаковскаяҕа ананар)
Светлана Дьяконова: «Саҥаттан ыал буолан эрэр курдукпут...»
Дьон | 04.07.2024 | 16:00
Светлана Дьяконова: «Саҥаттан ыал буолан эрэр курдукпут...»
Быйылгы халаан Хатырык нэһилиэнньэлээх пуунун олох үөйбэтэх өттүттэн ылан, олохтоохтору ууга-уокка түһэрбитин ааһан, уйулҕаларыгар да охсуу ыллылар, күн бүгүн ол содулун туоратыыга күүскэ үлэлииллэр, кэлэн ааспыт иэдээни оһоруналлар.   Светлана Васильевна Дьяконова, Хатырык олохтооҕо, биэнсийэлээх, култуура эйгэтигэр 35 сыл үлэлээн, “Култуура туйгуна” бэлиэлээх үлэ бэтэрээнэ, бүгүн ааҕааччыларга халаан иэдээнин туһунан кэпсиир:...
Туймаада ыһыаҕын туһунан дьон санаата
Сонуннар | 04.07.2024 | 14:00
Туймаада ыһыаҕын туһунан дьон санаата
Туймаада ыһыаҕа ыһыллар Үс Хатыҥ сирэ-уота куорат кииниттэн төһө да ыраах турдар, норуот уустук айаны, араас мэһэйдэри аахсыбакка, бииргэ мустар үөрүүтүн билээри, алгыс баһын сыалаары, кэлэр сылга күүс эбинээри, быйыл номнуо үйэ чиэппэриттэн ордук саараабакка дьулуһар. Быйылгы ыһыах тэрээһинин туһунан норуот санаатын билсээри, ыйынньыктарынан сирдэтэн, түһүлгэлэринэн хаамтыбыт.   Бастатан туран, оптуобус....
НВК Саха бырагыраамата от ыйын 1-7 күннэригэр
Сонуннар | 30.06.2024 | 10:00
НВК Саха бырагыраамата от ыйын 1-7 күннэригэр
Понедельник, 1 июля  6:00 Сана кун 6+ 7:00 Международные дневники МСИ "Дети Азии" 6+ 7:05 Сана кун 6+ 8:00 Утро Якутии 6+ 9:00 "Якутия" информационная программа 12+ 9:15 Сана кун 6+ 10:00 Дневник Игр "Дети Азии" 6+ 10:15 Саха сатаабата суох 6+ 10:45 О5о саас ыллыыр 6+ 11:00 VIII  Игры...