06.03.2020 | 08:38

Сибиинньэ уонна көтөр сааҕын хайдах туттуохха?

Сибиинньэ уонна көтөр сааҕын хайдах туттуохха?
Ааптар: Киин Куорат

Мин Дьокуускай куорат туонатын даачаһыттарын ахсаанын хаҥатыспытым  хас да сыл  буолла.

Даачаҕа олорор ыал сирин сайыҥҥы уу ситимиттэн сиигирдэр, электрическай уотунан туһанар, маҕаһыыннартан сиэмэ талыытын атыылаһан ыһар,  отонноох үүнээйилэри олордор, араас химическай уонна биологическай эбиликтэри туттар. Этэргэ дылы, сүрэхтээх киһи тугу баҕарар үүннэриэн сөп. Ол эрээри кэнники кэмҥэ даачаларга уонна уонна ыаллар олбуордарыгар үүнүү мөлтөөн эрэрэ харахха быраҕыллар. Итинник көстүү бааһынай хаһаайыстыбаларга уонна тэриллиилээх хаһаайыстыбаларга эмиэ баар. Оннооҕор айан суолунан ааһан истэххэ, Тулагы уонна Жатай бааһыналарын үүнээйилэрин туруга киһи хараҕар хобдох хартыына буолан көстөр. Ол  сүрүн биричиинэтэ – органическай уоҕурдуулары киллэрии суоҕуттан.

    Сэбиэскэй кэм  саҕана 1980-1990 сыллардаахха  улуустарга «Сельхозхимия» диэн тэрилтэлэр сир быйаҥын тупсарыыга сөҕүмэр үлэни ыыппыттара: бааһыналарга балбаах таһаллара, торфаны хостоон компост араас көрүҥнэрин оҥороллоро, минеральнай уоҕурдуулары киллэрэллэрэ, хара тыаны солоон бааһына сирэ таһаараллара, ходуһалары дулҕаттан, талахтан ыраастыыллара. 1986 сыллаахха бааһыналарга 857 тыһыынча тонна органическай уоҕурдуулар таһыллыбыттара, 1980-1990 сылларга уоҕурдуллар сир иэнэ сылга ортотунан 55-58 тыһ. гектарга тэҥнэһэрэ, эбэтэр уон сыл устата 550-580 тыһ. гектар иэннээх бааһынаҕа уонна ходуһаҕа уоҕурдуу киллэриллибитэ.

Билигин хартыына чыҥха атын. Тыа сиригэр сүөһү ахсаана биллэрдик аччаан, ноһуом тахсыыта кэмчи. Сорох бөһүөлэктэргэ сүөһү сааҕын саппааһа олохтоохтор көрдөбүллэригэр эппиэттээбэт.  Балбааҕы уонна киини аһара ыарахан сыанаҕа атыылыыллар, ол иһин табаардарын барыыта мөлтөх.

Дьокуускай куоракка уоҕурдууга туттуллуон сөптөөх сибиинньэ уонна көтөр сааҕын саппааһа элбэх. Хатастааҕы свинокомплекс уонна Дьокуускайдааҕы көтөрү иитэр фабрика саах харайар сирдэрэ туолан тураллар. Мархатааҕы сибиинньэ иитэр ферма күҥҥэ уонунан тонна сааҕы таһаарар. Бу кии курдук курулаабыт сүүһүнэн тыһыынча тонна сааҕы торфаны кытта булкуйан туһаҕа таһаардахха, улахан көдьүүстээх буолуо этэ.

Аспирантураны бүтэрбит, кэлин тыа хаһаайыстыбатын наукатын дуоктара буола үүммүт Айаал Иванович Степанов 1993 с. торфа уонна көтөр сааҕа компостарын үүнүүнү үрдэтэр дьайыыларын сиһилии үөрэтэн бэчээккэ таһаарбыта. Саха сиринээҕи агрохимстанция үлэһиттэрэ ыыппыт чинчийиилэринэн, Дьокуускай куорат сиригэр 1,5 мөл. тонна күөл былыыга уонна торфа саппааһа баара биллэр. Куорат дьаһалтатын тыатын хаһаайыстыбатын управлениета урбаан эйгэтин кытта биир сүбэ булан, сибиинньэ уонна көтөр сааҕын торфанан, былыыгынан компостаан оҥорууга уонна атыылааһыҥҥа турунара билиҥҥи кэм мүлчүрүйбэт ирдэбилинэн ааҕыллар. Бу боппуруос сөптөөхтүк быһаарылыннаҕына,  Туймаада хочото күөх сирэмэ өссө силигилиэ, тупсуо.

Максим Афанасьев, экономика наукатын кандидата, учуонай агроном

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Бэрт былдьаһар норуот сайдыбат
Сытыы муннук | 01.05.2021 | 20:45
Бэрт былдьаһар норуот сайдыбат
«Сахалар сүрдээх сэмэй омукпут ээ» дэһэбит ардыгар. Бу бэйэбитин омук быһыытынан сыаналанар быһыыбыт дуу, эбэтэр оннук майгылаахпыт, култууралаахпыт, сиэрдээхпит эбитэ дуу?   Саха кырдьаҕас омугунан биллэр. Өбүгэбит олоххо муударай көрүүтэ үйэлэртэн үйэлэргэ өс хоһоонунан, сахабыт тылын дэгэтинэн хоһуйуллан, күн бүгүҥҥэ диэри тиийэн кэллэҕэ. Үтүө быһыыны оҥордоххо, “Үтүө үтүөнэн эргиллэн кэлэр”...
Тимир ууһа олоҕу кытта тэҥҥэ хардыылыыр
Дьон | 03.05.2021 | 10:34
Тимир ууһа олоҕу кытта тэҥҥэ хардыылыыр
Саха сиригэр коронавирус ааспыт сылга кэлбитэ. Туох-ханнык балаһыанньа үөскүөхтээҕин ким даҕаны билбэт этэ. Икки атахтааҕы таҥнары баттыыр ыарыыбыт уоскуйар санаата суох. Бу дьаҥы утары охсуһар биир саамай көдьүүстээх тэрилинэн салгыны ыраастыыр рециркуляторы ааттыахха сөп. Саха сиригэр биир бастакынан олоххо киллэрбит киһинэн «Якутия» технопаарка резиденэ Иннокентий Уран буолар.   Иннокентий Уран...
Тренер үлэтэ үрдүктүк сыаналанна
Дьон | 03.05.2021 | 10:58
Тренер үлэтэ үрдүктүк сыаналанна
Ханнык баҕарар нэһилиэк, сир-дойду аатырар онно олорор дьонунан-сэргэтинэн, кинилэр суон сурахтарынан, оҥорон хаалларбыт дьыалаларынан. Бүгүн биһиги хаһыаппыт ыалдьыта, чахчы да, килбиэннээх олоҕу олорбут, үтүмэн үгүс үлэни үлэлээбит-хамсаабыт, ыччаты спортка, хайыһарга сыһыарбыт, нэһилиэк биир түс-бас, тумус туттар киһитэ, олохтоох самодеятельность актыыбынай кыттыылааҕа, улахан буукубаттан суруллар Учуутал, Тренер Григорий Константинович Дьячковскай. Бу...
Харчана ИВАНОВА: «Профессионалбын дэммэппин…»
Дьон | 03.05.2021 | 20:24
Харчана ИВАНОВА: «Профессионалбын дэммэппин…»
Бүгүн, ыам ыйын 3 күнүгэр, Арассыыйаҕа Кондитер күнэ бэлиэтэнэр. Мин инстаграм ситимигэр сэргээн, сөҕө-махтайа көрөр кондитерым Харчана Иванова туһунан кэпсиэхпин баҕарабын.  Кини хас оҥорон таһаарбыт туорда хатыламмат уһулуччу үчүгэй айымньы, ювелир үлэтэ диэтэхпинэ, бука, сыыспатым буолуо. Харчана Николаевна үгүс түбүктэриттэн быыс булан, миигин кытта сэһэргэһэргэ сөбүлэстэ. Бастаан бэйэтин туһунан кылгастык...