09.04.2020 | 12:45

Сааскы салгын сайа биэрдэ

Сааскы салгын сайа биэрдэ
Ааптар: Киин Куорат
Бөлөххө киир

Мария Протопопова – Намыына Куо Амма улууһун Өнньүөс нэһилиэгэр 1973 сыллаахха элбэх оҕолоох ыалга бэһис оҕонон төрөөбүтэ. Оскуола эрдэхтэн хоһоон, ырыа суруйар. 1993 с. суруйбут “Сахам сирин кыһына” диэн ырыата киэҥник биллэр. Оччолорго Алдан улууһугар чуум үлэһитинэн сылдьыбыта. Мария Протопопова киин куоракка турар бааһынай ырыынагын бочуоттаах атыыһыта. Чөл олоҕу өрө тутар буолан, араас хабааннаах биэчэрдэри, кэнсиэрдэри тэрийэр. Икки оҕо тапталлаах ийэтэ уонна икки сиэн эбээтэ.

Саас

Чысхааннаах кыһыны кыйдаан,

Сааскы салгын сайа биэрдэ.

Күн бытархайа күлүмнээн,

Бүтэһик сыа хаар үҥкүлээтэ.

Үчүгэйиэн, сааскы киэһэҕэ

Сахам сирин сылаас тыына

Салгыҥҥа сиик буолан көтөрө,

Хаарбыт халыйа устара.

Дьэҥкир таммах таммалыыра,

Чыычаах чыбы-чаап ырыата,

Сандал саас үөрдэ аҕалла

Тапталы, дьолу сырдатта.

Кындыа кыһын

Хабараан тымныы кыһыммыт

Сатыылаата Сахам сиригэр,

Тыйыс айылҕатын таайтараат,

Тилийэ сүүрдэ мин дойдубар.

Кырса маҥан көй хаарын ыһан,

Сирбит ньуурун сырдатта анаан,

Дьэрэкээн ойууларын таҥан,

Киэргэттэ мырааммыт маанылаан.

Дьыл кэрдиис түһэ түстэниитэ,

Бурҕайар тымныыбыт түһүүтэ,

Үрүмэ үрүҥ, күдэнинэн

Бүрүйдэ алааһым саҕатын.

Тыс,тыс,тыс тыһыргыыр тымныыбыт

Кыс хаарбыт хаачыргыыр тыастара

Кыһыммыт кындыа ырыалара,

Кырыа мууспут дьэҥкир көстүүтэ.

Ол баар эбээт сирбит барахсан

Барытын санныгар уйаҕын

Кыһыммыт томороон күннэрин.

Салҕыа сандал саас күлүмэрдээн.

Махтал таптал!

Таптал -тирэхтээх олох

Таптал -дьолбут кытыла

Таптал ыраас да санаа

Таптал бараммат баай.

Таба талан тайанан

Тапталбыт таайтарбакка

Тылларбын сааьылаан

Тиэрдиэҕэ бар дьоммор.

Тапталы эн харыстаа

Тапталы хомотума

Таптыыр,таптатар кэрэ

Тапталлаах буол өрүүтүн.

Таптал тыла таҥыллан

Таҥараттан талыллан

Тарбахха да баттаммат

Таптал! Барҕа махтал!

Булчут доҕорум.

Ырыа - тойук аргыстанан

Байанайдаах булчут доҕорум.

Кыраһалаах хаар түһээтин

Ыраах хара тыаны хаамаҕын.

Буур табаҕын мииннэҥҥин

Дьүкээбил уотугар ыйдаран

Кыйа көтүтэн иһэҕин

Өттүк харалаах тутуурданан.

Сылаас оһоҕун иннигэр

Түүннэри бүппэт сэһэннэрдээх

Көрүдьүөс кэпсээн атастаах

Кырдьаҕас булчут эн сэһэргээ.

Онно куһу күөрэппиккин,

Бу күөлгэ тайаҕы күөйбүккүн,

Арҕахха эһэ булбуккун,

Очуос тааска саарба хаайбыккын.

Дьоҕурдаах булчут доҕорум

Ыраахтан алҕыыбын эйиигин.

Сырыыларгын маанылаатын

Байанай тойон эьэккэбит.

Өймөкөөҥҥө

Саха сиригэр тыйыс чысхааннаах

Үрдүк хайалардаах Өймөкөөҥҥө

Хотойдуу хорсун санаалаах дьонноох

Толлубат дьулуурдаахтар олоххо.

Хорҕолдьун көмүһүн хостооннор

Хара тыаны, мырааны дабайан,

Хонугу, сылы аахсыбаккалар

Холуруктуу үлэлии сылдьаллар.

Олохпут будуллар үөһүгэр

Хотугу тымныы, тыйыс сир киинигэр

Саас ахсын айылҕа тыллыыта,

Самаан сайыммыт үрүн түүннэрэ.

Очуос үрдүк таастаах хайалара,

Кыһынын томмот үрүйэлэрэ

Көрүөххэ олус да үчүгэйиэн

Айылҕабыт маанылаах көстүүтэ.

Атыыһыт кыыс.

Атыыһыт кыыс барахсан

Сарсыарда эрдэ туран

Үлэтигэр ыксаахтыыр,

Маанымсыйан ылаахтыыр.

Куну быһа атаҕар

Күнү быһа кэтэһэр

Дьоно кэлэн таларын,

Таһаҕаһа кэлэрин.

Кини нарын куолаһа

Дьону-сэргэни үөрдэр.

Мичээрдии көрө көрө

Маҕаһыынын бэрийэр.

Атыыһыт кыыс барахсан,

Бэйэҕин умнан туран

Аһынан хааччыйаҥҥын

Үлэн күөстүү оргуйар.

Кэнэҕэски кэскилгэр

Өрүү сайда тураргар!

Бу сыралаах үлэҕэр

Доруобай буол атыыһыт!

Мин дьоллоох оҕо сааһым.

Амма Эбэ кытылларыгар

Оҕо сааһым кырдалыгар

Ньирэйи  сырсыакалаһаммыт

Хонуу сыһыынан сүүрэрбит.

Арыы алааска ынах ыырбыт,

Быыс буламмыт сир астыырбыт.

Киэһэтин балыктыы барарбыт,

Мээчиктэһэ да тэйэрбит.

Эбээлиин лэппиэскэ буһаран

Сарсыарда сүөгэй сүүрдэрбит.

Аҕам кус бултаах эрдэ кэлэн

Ийэм чэй өрө сүүрбүт.

Кыра эрдэхтэн үлэлииргэ

Аҕам, ийэм үөрэппитэ.

Төрөөбүт сири харыстыырга,

Олоҕу олус таптыырга.

Иллэҥсийэн эрэ ылларбыт

Бары ыалынан мустарбыт,

Байааҥҥа, хомуска туойарбыт

Мин дьоллоох оҕо сааспар.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Дьоҕур-талаан арыллыыта
Спорт | 26.01.2023 | 18:00
Дьоҕур-талаан арыллыыта
Дьиҥинэн, Орто дойдуга кэлбит киһи барыта туохха эрэ дьоҕурдаах, талааннаах. Дьэ, ол арыллара, туттуллара дэбигис кыаллыбат. Ону үрдүк үөһээ айыыларбыт бэйэлэрэ быһааран эрдэхтэрэ. Биллэн турар, улаханнык сыраластахха, күнү-дьылы бараатахха, сүрэхтээх-бэлэстээх, туруу үлэһит, айылҕаттан айдарыылаах буоллахха эрэ дьоҕур, талаан кэлиэн сөп. Дьөгүөр Картузов, дьэ, кырдьык, айылҕаттан хатаҕаламмыт киһи. Тыа киһитин сиэринэн...
Сардаана Токоемова:  «Иистэн дуоһуйууну ылабын...»
Дьон | 28.01.2023 | 16:00
Сардаана Токоемова: «Иистэн дуоһуйууну ылабын...»
Иис сахаларга урут-уруккуттан хааммытыгар баар. Билигин биһиги ортобутугар талааннаах иистэнньэҥнэр, норуот маастардара аҕыйаҕа суохтар. Кустуктуу субуллар оһуор быысапкалары, сахалыы тыынынан илгийэр кылтан, сиэлтэн оҥоһуктары, туостан көбүөрдэри, сэлээппэлэри, халадаай былаачыйалары, оноолоох соннору, хаһыаччыктары о.д.а. саха дьахталлара ис сүрэхтэриттэн тигэллэр. Бу тигиилэргэ төһөлөөх дууһа сылааһа ууруллубута буолуой диэн киһи сөҕө эрэ саныыр....
Мөлүйүөҥҥэ тиийэ иликпит
Сонуннар | 21.01.2023 | 17:00
Мөлүйүөҥҥэ тиийэ иликпит
Сахастат 2022 сыл түмүгэр 2021 сыллаахха ыытыллыбыт (2020 сыллаахха ковид ыарыынан сибээстээн көспүтэ) нэһилиэнньэ биэрэпиһин барыллааһын түмүгүн таһаарбыта.  Саха сирин нэһилиэнньэтин ахсаана: 995,7 тыһ. киһи  (2022 сыл тохсунньу 1 күнүгэр 992 115 киһи этэ)
«Прометей» оскуолатыгар сахалыы иитиини туруорсар төрөппүт кэккэтэ кэҥиир
Куорат олоҕо | 01.02.2023 | 17:00
«Прометей» оскуолатыгар сахалыы иитиини туруорсар төрөппүт кэккэтэ кэҥиир
Дьокуускай куорат историятыгар аан бастаан 990 миэстэлээх улахан оскуола аны күһүн үлэҕэ киириэхтээх.  990 миэстэ диэн бырайыактаммытынан уйунар кыаҕа буоларын өйдүөххэ наада. Киин куораппытыгар миэстэ тиийбэт кыһалҕата баарын тухары оскуолаларбыт 2-3 төгүл ноҕоруускалаах, иккилии симиэнэнэн үлэлии олоруохтара турдаҕа. Онон бу саҥа оскуолаҕа балтараа тыһыынчаҕа тиийэ оҕо үөрэнэрэ буолуо диэн барыллаан...