09.02.2024 | 14:00

Битэмиини аһылыктан ылар ордук

Битэмиини аһылыктан ылар ордук
Ааптар: Розалия Томская
Бөлөххө киир

Битэмиин киһи доруобуйатыгар сүҥкэн суолталаах. Ууга суураллар битэмииннэр (холобур, В, С, К, Н, РР) ферменнэр састааптарыгар киирсэллэр, оттон сыаҕа суураллааччылар (А, D, E) гормоннары оҥорорго наадалаахтар.

 

Битэмииннэр киһи организмыгар бэйэлэрэ үөскээбэттэрин кэриэтэ (үөскүүр да буоллахтарына, бэрт кыратык), ол иһин сүрүн иҥэмтиэлээх эттиктэрбитин аһыыр аспытыттан  ылыахтаахпыт. Куһаҕаннык аһыыр эбэтэр ас иҥэмтиэтэ кэһиллэр буоллаҕына, киһи авитаминозтуур.

 

Исписэлиистэр суруйалларынан, авитаминоз диэн былыргы үйэлэргэ ордук көстөрө, билигин үчүгэйдик аһыы сылдьар киһи мээнэ ыалдьыбат. Гиповитаминоз диэн ханнык эмэ битэмиин тиийбэтин ааттыыллар – араас ыарахан ыарыылаах да, доруобай соҕус да дьоҥҥо баар буолуон сөп.

 

Ханнык астарга ханнык битэмиин элбэҕий?

А битэмиин. Куурусса, ынах быарыгар, “Печень трески” диэн кэнсиэрбэҕэ баар. Күннээҕи аһылыккытыгар кыһыллыҥы-араҕас бородуукталары элбэтиҥ: моркуоп, болгарскай биэрэс, абрикос, тыква. Ол эрэн бу аһылыктары аһара элбэҕи сиэтэххэ, саһарардыахха сөп.

В1 битэмиин. Сибиинньэ этигэр, бекоҥҥа, горохха, доруоһаҕа элбэх.

В2 битэмиин. Сүөһү быарыгар, бүөрүгэр, доруоһаҕа, миндаль эриэхэҕэ.

В5 битэмиин (пантотеновай кислота). Сибиинньэ уонна ынах этин буотараҕар (быар, бүөр).

В6 битэмиин. Фасоль, соя, куруппа арааһа, быар, бүөр.

В9 битэмиин. Доруоһа, ынах уонна сибиинньэ быара, соя.

В12 битэмиин. Бу битэмиин тиийбэт буолуутун аҕыйах күн ынах эбэтэр сибиинньэ быарын сиэн толорунуохха сөп эбит. Итиэннэ селедка, сардина, скумбрия балыктарга баар.

Н битэмиин (биотин). Эмиэ ынах, сибиинньэ быарыгар, сояҕа, арахиска, овсянкаҕа элбэх.

Р битэмиин. Хаптаҕас, дөлүһүөн, уулаах отон.

РР битэмиин (ниацин). Арахиска, подсолнух сиэмэтигэр, сүөһү быарыгар.

С битэмиин. Сибиэһэй оҕуруот аһыгар уонна фруктаҕа. Саамай элбэх цитруска баар. Дөлүһүөн, болгарскай биэрэс, хаптаҕас, облепиха.

D битэмиин. Балыкка элбэх.

Е битэмиин. Ордук элбэх концентрацията соевай, курукузнай уонна мас арыытыгар баар буолар.

К битэмиин. Өҥнөөх уонна брюссельскай хаппыыстаҕа, күөх салаакка, кабачокка, ынах арыытыгар, сыырга.

 

С битэмииннээх астар өр харалыннахтарына, битэмииннэрэ сүтэргэ барар. В6 уонна В12 битэмииннээх астар буһардахха битэмииннэрин таһыма биллэ намтыыр. А битэмиин сыаны, арыыны эрэ кытта иҥэр кыахтаах.

 

* Дьахтар аймах уһун үйэлэниитин үөрэтэр, тарҕатар коуч Марго Фокс дьахтарга туһалаах битэмииннээх астары быһаарбыт:

А (сүбүөкүлэ, укуруоп, кииһилэ, моркуоп)

В (мята, помидор, хаппыыста)

С (укуруоп, редька, лимон, чили биэрэс)

D (тэллэй, хаппыыста, петрушка)

Е (авокадо, шпинат, горох)

Үһүйээҥҥэ кэпсэнэринэн, аатырбыт кэрэ дьахтар Афродита муора күүгэниттэн үөскээбитэ. Кэрэ көстүүтүнэн үйэлэргэ аатырбыта. Муора уута уонна тууһа кальций, молибден, магний, хлор, селен, бром, дьуот, алтан, тимир, кобальт, марганец, кремний уонна үрүҥ көмүс састааптаах. Ол барыта Афродита кэрэ буолбутун кистэлэҥэ эбит. Күннээҕи аһылыкка туттар туускутун муора тууһунан солбуйдаххатына, эт-сиин тууһун таһыма тэҥнэһиэҕэ, иммнутет күүскэ үлэлээн барыаҕа диэн ааптар суруйар.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Ким? Төһө? Туохха?
Сонуннар | 17.02.2024 | 12:00
Ким? Төһө? Туохха?
Ааҕааччыларбытын кытта Сахастат ааспыт 2023 сыл түмүгүнэн таһаарбыт өрөспүүбүлүкэбит социальнай-экономическай туругун кэккэ чахчыларын кытта үллэстэбит.
Ийэлиин кэпсэтии...
Сонуннар | 16.02.2024 | 18:30
Ийэлиин кэпсэтии...
Анал байыаннай дьайыы тиэмэтин суруйарбар төрөппүтү, ийэни, аҕаны кытта кэпсэтэр ордук ыарахан. Кэпсэтэ олорон бөтө бэрдэрэн, оҕотун санаан, аһынан тохтоон, хараҕын уутун соттон, ол быыһыгар, кини туһунан кэпсиэхтээҕин, кини дьоруойун бар дьон билиэхтээҕин санаан, күүстээх санаатын, тулуурун киллэрэн эмиэ саҥарбытынан барар. Биир сөҕөрүм диэн, маннык кэпсэтиилэргэ биир да төрөппүт, уолаттар...
Ыар сүтүк
Дьон | 17.02.2024 | 16:00
Ыар сүтүк
Үүммүт саҥа сылга Баатара нэһилиэгэ уонна Мэҥэ Хаҥалас улууһа эрэ буолбакка, бүттүүн өрөспүүбүлүкэ ыар сүтүктэннэ.