18.03.2022 | 20:00

Айылҕаны кытары ситим быстыбат

Айылҕаны кытары ситим быстыбат
Ааптар: Айталина Софронова
Бөлөххө киир

Ийэ айылҕабыт бэйэтэ анаан үүннэрэр эмтээх отун-маһын көдьүүстээхтик туһаныы билиҥҥи кэмҥэ ордук суолталанна. Эмп-томп тиийбэт, сыаната күн аайы үрдүү турар кэмигэр бэйэбит ис кыахпытын туһанарбыт ордук. Үөскээбит үрэхпитигэр, төрөөбүт алааспытыгар үүнэр эмтээх үүнээйини билии, сатаан эми-тому оҥоруу, таба туһаныы курдук уустук боппуруостар үөскээн тахсаллар. Эмтээх үүнээйини мээнэ хомуйуу, харайыы, оҥоруу, туттуу уонна эмтэнии туһалыырынааҕар буортулуон сөп. Онон анаан үөрэтии, сөпкө туһанары билии наада.

Үүнээйиттэн эми оҥоруу

Эми оҥорорго үүнээйи ханнык баҕарар чааһын туһаналлар. Оҥоһуллар эмп көрүҥнэрэ: сибиэһэйдии туттуу, көөнньөһүнньүк (настой), бороһуок, от уута (отвар), маас, настойка.

1. Тас бааска (кутургуйаҕа, төллүгэҥҥэ, ириҥэлээх бааска, биилээххэ өлөрүүгэ) үүнээйи сэбирдэхтэрин үргээн аҕалан, тэнитэн, хас да хос уурталаан саба баайан эмтэниллэр.

2. Хатарыллыбыт үүнээйи сэбирдэҕин, сибэккитин үлтүрүтэн бороһуок буолуор диэри мэлийиллэр. Тирии бааһын сорох көрүҥүн уонна айах бааһын эмтэниллэр.

3. Көөнньөрүүгэ эмтээх үүнээйилэри маннык туһаныллар: хатарыллыбыт сырьену үлтүрүтүллэр, онтон улахан ньуосканан биир ыстакаан (200 мл) оргуйбут итии ууга кутуллар, булкуйуллар. Итиэннэ хаппахтаан баран, сылаас сиргэ (оһох аттыгар, батарея үрдүгэр) сойуор диэри ууруллар. Сойбутун кэннэ сиидэлэнэр. Көөнньөһүк бэлэм. Маннык оҥоһуллубут эми биир күн иһиллэр.

4. Арыый күүстээх дьайыылаах эми ылар туһугар оту оргутуллар. Үксүн силиһин кырбаан туттуллар. Ыстакаан ууга биир улахан ньуоска кырбаммыт силиһи мөлтөх уокка 20 мүнүүтэ оргутуллар. Уута уоллаҕына, оргуйбут уунан толорон бэриллэр. Сойбутун кэннэ сиидэлэниллэр. От уутунан биир-икки күн эмтэниэххэ сөп.

5. Мааһы оҥорууга сибиинньэ ис сыатын, ынах сибиэһэй арыытын туттуохха сөп. Онуоха бастаан үүнээйини бороһуок гына мэлийиллэр уонна 1:10 тэҥнээн биир маассаны оҥоруллар.

 6. Көөнньөһүк водкаҕа эбэтэр испииргэ оҥоһуллар. Бэлэм сырьену үрүҥ арыгыга (1:5) нэдиэлэ устата көөнньөрүллэр. Эмп кээмэйин эмтэнээччи сааһыттан, доруобуйатын туругуттан, хайдах ылынарыттан көрөн аныыбыт. Көөнньөһүк үксүн ньуосканан, ыстакаанынан кээмэйдэнэр. Холобур, 1-4 саастаах оҕолорго остолобуой ньуоска алта гыммыт биирин – түөрт гыммыт биирин, 4-10 саастаахтарга – остолобуой ньуоска үс гыммыт биирин, 10-14 саастаахтарга – биир остолобуой ньуосканы, 14-18 саастаахтарга – остолобуой ньуоска үс гыммыт иккитин диэн.

Онтон үөһээ саастаахтарга – улахан ньуоска. Кыра оҕолорго кээмэйэ халбаҥныан сөп.

Аан маҥнай эмтэнээччилэр сэрэхтээхтик, сыпсырыйан эрэ көрөн боруобалыахтарын наада.

 

(Клара Токумова, Петр Токумов "Төрөөбүт дойдубут эмтээх үүнээйилэрэ" кинигэлэриттэн)

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Замполит Александр:  «Эр санаалаах боотурдары төрөтөр Саха сиригэр сүгүрүйэбин»
Дьон | 12.07.2024 | 12:00
Замполит Александр: «Эр санаалаах боотурдары төрөтөр Саха сиригэр сүгүрүйэбин»
Бу сурук кэлбитин туһунан миэхэ Уус Алдан улууһун социальнай политика салаатын үлэһитэ, хаһыаппар сырдаппыт, анал байыаннай дьайыы саҕаланыаҕыттан үлэлии сылдьар Наталья Охлопкова от ыйын 3 күнүгэр эрийэн, хаһыаккар таһаарыаҥ дуо диэбитин тута сөбүлэспитим. Онон, сурук хайдах баарынан тылбаастаан, ааҕааччыларбар тиэрдиэм, Саха сирэ дьоруойдарын билиэхтээх!   “Наталья, дорообо! Мин аатым Александр. Мин...
Мария Мигалкина:   «Кэлии сиэмэлэринэн үлүһүйүмэҥ»
Дьон | 19.07.2024 | 10:00
Мария Мигалкина: «Кэлии сиэмэлэринэн үлүһүйүмэҥ»
Мин бүгүн ааҕааччыларбар, ордук хаһаайкаларга, 35 сыл үлэлээбит уопуттаах агроном, билигин биэнсийэлээх, дойдутугар сайылыы сылдьар Мария Семеновна Мигалкинаны кытта тэлгэһэтигэр тиийэн, үүнээйитин, сибэккитин көрө-көрө, дуоһуйа, астына кэпсэттим.   Сибэккигэ уоҕурдууну хото туттабын Бастатан туран ааҕааччыларга циния диэн сибэкки туһунан кэпсиэҕим. Урут биһиги “Циния обыкновенная” диэни олордор этибит, билигин “Циния кустовая” диэн...
Дьулустаан Ноговицын: ДЬУЛУС! ТУЛУС! КЫАЙ!
Дьон | 11.07.2024 | 10:00
Дьулустаан Ноговицын: ДЬУЛУС! ТУЛУС! КЫАЙ!
«Киин куорат» хаһыат бүгүҥҥү ыалдьыта – Туймаада туонатын Үрүҥ Тунах ыһыаҕын «Дыгын оонньуулара» күөн-күрэһин Таас Боотура, быйылгы күрэх муҥутуур кыайыылааҕа Дьулустаан Ноговицын.   Дьулустаан Ноговицын: – Дьокуускай куорат 1№-дээх баһаарынай чааһын байыаһа, төрөппүттэригэр соҕотох уол, эдьиийигэр быраат, тапталлаах кэргэн, үс оҕо амарах аҕата; – Мас тардыһыытыгар Саха Өрөспүүбүлүкэтин, Арассыыйа уонна аан...
Изабелла Попова: Сүрэхпэр сөҥөрбүт дьүөгэлэрим
Дьон | 19.07.2024 | 12:00
Изабелла Попова: Сүрэхпэр сөҥөрбүт дьүөгэлэрим
Арассыыйа үөрэҕириитин туйгуна, Саха сирин үөрэҕириитин бочуоттаах үлэһитэ, хас да кинигэ ааптара Изабелла Ильинична Попова бүгүн өрөгөйдөөх үбүлүөйүн көрсө өссө биир кинигэтин сүрэхтиир. Дьэ, кырдьык, сүрэхтиир... Сүрэҕин сылааһын иҥэрбит кинигэтин!   Ахтар-саныыр дьүөгэлэрим, Аламаҕай сэгэрдэрим, Саһарҕалаах сарсыардабын Сандаарытар куоларым!   Сүр... Сүрэх, сүрдээх, сүрэхтиир... Сахабыт тыла барахсан тугун бэрдэй! Биир тылтан силистэнэн-мутуктанан...