05.04.2021 | 10:06

Төннүбэт бэлэх

Төннүбэт бэлэх
Ааптар: Киин Куорат

Олоххо туох-туох буолбатаҕа баарай... Күүтүллүбэтэх өттүттэн араас түбэлтэлэр, быһылааннар өрүү тахса тураллар. Ону таһынан сиэргэ-туомҥа сыһыаннаах сэрэтиилэр тустаах дьоҥҥо биллэн ааһаллар. Ол курдук, өбүгэлэрин дойдутугар айаннаабыт киһиттэн илдьит кэлэрэ баар суол. Ону биһиги кырдьаҕас омук буоларбыт быһыытынан итэҕэйиэх тустаахпыт. Орто дойдуттан барбыт бокуонньук, сирдээҕи олоххо наадалаах тэрилэ хааллаҕына, чугас аймах киһиэхэ түүлүгэр киирэн биллэрэр. Онтон айылҕаттан айдарыылаах дьоммут сорох кэмҥэ биллибэт күүстэринэн соһутар түгэннэрэ эмиэ баар буолар.

Афанасий Максимов, Дьокуускай куорат:

- Дьокуускай куоракка 70-с сыллар саҥаларыгар тыа хаһаайыстыбатын техникумугар үөрэнэ сылдьан Сэмэн Сэмиэнэп диэн табаарыстааҕым. Бииргэ үөрэнэн баран, Сахабыт сирин араас муннуктарыгар, төрөөбүт дойдуларбытынан тарҕаспыппыт.  80-с сыллар бүтүүлэригэр үлэм дьыалатыгар Дьокуускай куоракка киирэ сылдьан, алҕаска кэриэтэ, билэр дьоммуттан табаарыһым Сэмэн манна олорон өлбүт сураҕын истэн улаханнык соһуйбутум. Биллэн турар, табаарыһым тиһэх суолун атаарыытыгар сылдьан барарга быһаарыммытым.

Кини куорат кытыытыгар чааһынай дьиэҕэ олорбут эбит. Манна кэлэ сылдьан, урут биир кэмҥэ үөрэммит хас да билэр киһибин көрүстүм. Икки хоннум. Туох да улахан сонун суох. Өлбүт киһини атаарыы сиэрэ-туома хаһан да, ханна да мэлдьи биир буолар үгэстээх. Түүн күнү-дьылы уһата сатаан, кыралаан арыгы иһэбит, хаартылыыбыт, дуобаттыыбыт, хаартыска көрөбүт. Бу сылдьан киһибит тиһэх хонугар түһээтим. Арай, табаарыһым Сэмэн урут хаһан эрэ устудьуоннуу сылдьан бэлэхтээбит чаһыбын төттөрү биэрэр уонна: “Бу эн бэлэхтээбит чаһыҥ. Мин чаһыны көрөн ханна да тиэтэйиллибэт дойдуга баран эрэбин, тыыннаах хаалар киһи, бэйэҥ илдьэ сырыт, туһан”, – диир. Бу түүлү мин улаханнык баардыылаабатым. Киһибитин Бүлүүлүүр суолга баар кылабыыһаҕа таһааран көмпүппүт. Ити күһүн балаҕан ыйын  саҕана этэ.

Үс дуу, түөрт дуу  хонон баран, сонум түөһүгэр баар сиэптэн чаһы булан ылан, соһуйуу бөҕөтүн соһуйдум. Ким чаһыны угуон сөбүн өйдүү сатаан кэбистим да, хайдах да кыайан тобулбатым. Икки хонон баран били түүлбүн өйдөөн кэлбитим. Онно табаарыһым “эн бэлэхтээбит чаһыҥ” диэбитэ да, тоҕо эрэ урут да,  хойут да кимҥэ эрэ чаһыны бэлэхтиирбин адьас өйдөөбөппүн. Ааспыт, ырааппыт дьыала буоллаҕа, бэлэхтээн да кэбиспит буолуохпун эмиэ сөп курдук.  Оччолорго үөрэнэ сылдьан ону-маны бэлэхтэһэр үгэс баара. Олус улаханнык мунаарбытым, сиэппэр “төннөн кэлбит” бэлэҕи испэр абааһы көрбүтүм. Чаһыны собуоттаан үлэлиирин-үлэлээбэтин бэрэбиэркэлээн да көрбөккө, ханна эрэ быраҕан кэбиспитим. Арааһа, соруйан дьон ыллын диэн маҕаһыын айаҕар түһэрбитим быһыылааҕа. “Маяк” дуу, “Ракета” дуу диэн ааттаах судургу чаһы этэ.

Кэлин кыбыста саныыбын. Дьиҥинэн, бачча сааспар диэри тугу да “ылар” идэм суох эрээри, командировкаҕа тоҥо-хата сылдьан, онуоха эбии бокуонньукка хас да хонон сүгүн утуйбакка, арыгы иһэн баран, ханна эрэ көрбүт чаһыбын уктан кэбиспит буолуохпун эмиэ сөпкө дылы. Онтон Айыы Таҥара быыһаатын, “аны бокуонньук дьиэтиттэн кини чаһытын “сойботон” ылбытым буолуо. Бу аньыыны туох көрүөй-истиэй?” диэн санаа эмиэ киирэр. Ол тухары миэхэ, сэбиэскэй кэмҥэ улааппыт киһиэхэ, “былыр бэлэх биэрбит чаһыбын өлбүт табаарыһым төнүннэрбитэ” диэни итэҕэйэр биир да санаа кыыма биллэн ааспат. Дьэ, дьикти...

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Эссетэ суруй – смартфонна сүүй!
Сонуннар | 13.05.2021 | 10:59
Эссетэ суруй – смартфонна сүүй!
1991-1992 сылларга бүттүүн норуот өйө-санаата уһуктуутунан кынаттанан тахсыбыт национальнай оскуолалары саҥардыы Концепцията бигэргэтиллэн олоххо киирэн барбыта. Оччотооҕу Национальнай Концепция быйыл 30 сылын туолла. Концепцияттан үгүс чаҕылхай ыччат, сайдам санаалаах дьон үүннүлэр. Национальнай Концепция үбүлүөйдээх сылын көрсө, “Киин куорат” хаһыат уонна “Ийэ тыл кэскилэ” түмсүү ЭССЕ КҮРЭҔИН биллэрэллэр.  Концепция аҕалбыт туһатын,...
Оҕону сахалыы иитэр ньыма — алтыһыы уонна эйгэтин тэрийии
Дьон | 10.05.2021 | 20:34
Оҕону сахалыы иитэр ньыма — алтыһыы уонна эйгэтин тэрийии
Виталий Архипович Слепцов “Ийэ тыл кэскилэ” түмсүү быйыл Төрөөбүт тыл күнүгэр ыыппыт сэргэх тэрээһинигэр дьиэ кэргэниниин кэлэн кыттыбыттарын олус хайгыы көрбүтүм. Онно Виталий “Аҕа биһигэ” диэн бэйэтин ийэтэ айбыт олус истиҥ ырыатын киһини уйадытардыы толорбутун көрөөччү бары сэҥээрбитэ. Түмүгэр өссө “Аҕалар оҕо иитиититтэн туора турумуоҕуҥ!” диэн ис хоһоонноох ыҥырыытын, оруннаах...
Уус идэтэ киһини тардар ураты күүстээх
Дьон | 10.05.2021 | 09:26
Уус идэтэ киһини тардар ураты күүстээх
Ютубка кэргэннии Сыромятниковтар “Сардаана: сахалыы канал” диэн дьоҥҥо-сэргэҕэ олус туһалаах биэриилэрин көрбүт буолуохтааххыт. Бүгүн “Эр бэрдэ”  балаһабытыгар, сайдам санаалаах сайаҕас ыал аҕа баһылыга Иван Сыромятников ыалдьыттыыр. Сытыы харахтаах, сымса туттуулаах Кини Анаабыр улууһуттан төрүттээх, хоту дойду хоһуун уолана. Омугунан эбэҥки. – Иван Алексеевич, үтүө күнүнэн! Кэпсэтиибитин төрүттэргиттэн саҕалыах. – Аҕам...
Ырыа күнэ киэҥ далааһыннаахтык бэлиэтэниэҕэ
Сонуннар | 12.05.2021 | 21:55
Ырыа күнэ киэҥ далааһыннаахтык бэлиэтэниэҕэ
Бүгүн, ыам ыйын 12 күнүгэр, СӨ Мелодистарын ассоциацията тэриллибитэ 30 сылынан Ырыа күнүн ыытыы туһунан СӨ култуураҕа уонна духуобунай сайдыыга миниистирэ Ю.С. Куприянов 229-ОД №-дээх бирикээһэ таҕыста.  Онно олоҕуран, 2021 сыл ыам ыйын 21 күнүгэр СӨ Мелодистарын ассоциацията тэриллибитэ 30 сылынан Ырыа күнэ онлайн көрүҥүнэн ыытыллыаҕа. Бу күнү үрдүк таһымҥа...