17.05.2024 | 18:00

Сахалыы толкуйдуур оҕо тугу да ыарырҕаппат

Сахалыы толкуйдуур оҕо тугу да ыарырҕаппат
Ааптар: Розалия Томская
Бөлөххө киир

Скрябиннар дьиэ кэргэн ийэлэрэ Вилюяна Васильевна алын кылаас учуутала, аҕалара Еремей Михайлович суол инженерэ. Икки оҕолоохтор – кыыстара иккис кылааска үөрэнэр, уоллара уһуйаан иитиллээччитэ. Эдэр ыал оҕолорун уу сахалыы саҥардаллар, сахалыы эрэ иитэллэр. Куорат усулуобуйатыгар оҕону төрөөбүт тылыттан тэйиппэт эйгэни тэрийбит уопуттарын үллэһиннилэр:

– Дьиэ кэргэн иһигэр төрүт эйгэни тэрийэргэ биһиги, бастатан туран, оҕолорбут өссө кыра буоланнар, сахалыы ойуулуктары үгүстүк көрөбүт. Билигин бэйэбит тылбытынан саҥарар ойуулук наһаа элбээн эрэрэ үөрдэр. Сахалыы киинэлэри көтүппэппит, ырыалары наар холбоон истэ сылдьабыт. “Айар” кинигэ кыһатын таһаарыыларын сэргээн ааҕабыт. Дьокуускайга “Күөрэгэй” түмсүү сыл аайы ыытар бэстибээллэригэр куоттарбакка сылдьабыт, оҕолор наһаа астыналлар.

Оҕолорбутун кытта төрүөхтэриттэн сахалыы кэпсэппиппит, ол иһин кинилэр сахалыы тылламмыттара. Арай икки түгэҥҥэ оҕобут нууччалыы саҥарар буолан хаалыа диэн долгуйа сылдьыбыппыт. Бастакытын: улахан кыыспыт логопедическай кыһалҕалардаах этэ, хойут саҥарбыта. Оннук кыһалҕалары көрсүбүт саха оҕотун төрөппүтүгэр исписэлиистэр оҕоҕутун нууччалыы үөрэтиҥ, оччоҕо биирдэ тылланыаҕа диэн өйдөбүлү соҥнууллара олохпутугар кытаанахтык киирэн сылдьар. Ону кытта мин сөпсөспөтөҕүм, дьиэбитигэр бэйэбит дьарыктанан саҕалаабыппыт. Онтон “Сайдыс” оҕону сайыннарар кииҥҥэ сахалыы логопедическай дьарыктар баар буолбуттарыгар, онно суруйтарбыппыт. Үөрэтэр кииҥҥэ сахалыы, дьиэтигэр сахалыы дьарыктанан, оҕобут саҥарбыта. Иккис түгэммит: уолбут уһуйааҥҥа барарыгар нууччалыы бөлөх эрэ баар диэбиттэрэ, кыһалҕаттан онно киирбиппит уонна нууччалыы эрэ кэпсэтэр буолан хаалыа диэн кутаммыппыт. Төрөппүттэрэ бэйэлэрэ сахалыы кэпсэтэр, оҕоттон төрөөбүт тылынан кэпсэтэри ирдиир буоллахтарына, оҕо буккуллубат эбит. Билигин уолбут уһуйааныгар нууччалыы кэпсэтэр, дьиэтигэр ыраастык сахалыы саҥарар – оҕо тыллары араарар буолар эбит. Ол иһин барыта төрөппүттэн олус улахан тутулуктаах буолар дии саныыбын.

Билиҥҥи оҕолор саҥаралларыгар нууччалыы тыллары кыбыталлар, биһиги да оҕолорбут оннуктар. Ол эрэн ону сыыс түһэрбэккэ көннөрөн, тута сахалыы тылбааһын этэн, быһааран, хатылатан иһэбин, чиҥэтэн биэриэхпин сөп.

Төһө да дьиэ иһигэр сахалыы саҥара сылдыбыппыт иһин, оскуолаҕа, уһуйааҥҥа тиийэн оҕолору кытта нууччалыы кэпсэтэллэрэ эмиэ баар. Маннык түгэҥҥэ сорох тылы умнан кэбиһэллэр, ону тута санатан, тылбааһын этэ сылдьабыт.

Гаджеттары туттууну улаханнык хааччахтаабаппыт. Табаарыстарын кытта кэпсэтэллэр. Олох туттумаҥ диэбэппит эрээри, бириэмэтин хонтуруоллуубут.

Сыыппара эйгэтэ олохпутугар күүскэ киирбитин содулугар, онно барыта нууччалыы тылынан буолан, билиҥҥи оҕо сахалыы сатаан оонньообот буолла. Бэйэ-бэйэлэрин кытта оонньуур буоллахтарына, нууччалыы чуубугураһалларын бэлиэтии истэр буолуохтааххыт.

Дьиэ кэргэн иһигэр истиҥник кэпсэтии аҕыйаабыт үйэтигэр олоробут. Оҕолорун кытта соло булан, үлэлэриттэн ордон, сахалыы буолуохтааҕар, атын да тылынан кэпсэппэт төрөппүттэр бааллар – тэйсии баар буолла. Маны кытта, билиҥҥи икки тыл булкуспут кэмигэр учууталлар, иитээччилэр туох сокуоннары тутуһан иитиэхтээхпитий, үөрэтиэхтээхпитий диэн ситэри билбэппит эмиэ баар.

Сахалыы иитиллибит оҕо ханнык да омук тылын үөрэтэригэр ыарырҕаппат. Мин ону учуутал быһыытынан да этиэхпин сөп. Эксээмэннэри туттарыыга сахалыы саҥарар уонна сахалыы толкуйдуур оҕо олох ыарырҕаппат. Сахалыы үөрэнэр, саха тылын предметин үөрэтэр ыарахан буолбатах, оҕоҕо барыта чэпчэкитик киирэр, төрөппүттэр бэйэбит чэпчэки суолу талыа суохпутун наада.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Татьяна Гоголева:  «Төрөөбүт тылын билбэт ыччат ханна да сыаналаммат»
Дьон | 13.06.2024 | 10:00
Татьяна Гоголева: «Төрөөбүт тылын билбэт ыччат ханна да сыаналаммат»
«Хотугу сулус» оҕо телерадиоакадемиятын төрүттээбит, үгүс көлүөнэ талааннаах ыччаты көччөх гынан көтүппүт Татьяна Гоголева, чахчы, Саха сиригэр тыыннаах номох буолбут киһи. СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ култууратын, социальнай эйгэтин туйгуна, «Гражданскай килбиэн» бэлиэ хаһаайына олоҕун тухары оҥорбута, айбыта-туппута, үйэтиппитэ үгүс.   Кини туһунан бу иннинэ сурулунна ини, суруллубата ини. Ол эрээри...
“Сүүрэр суолга – Владимир Слепцов!”
Спорт | 18.06.2024 | 14:15
“Сүүрэр суолга – Владимир Слепцов!”
Спорт көрүҥнэриттэн биир бастыҥнара уһун сиргэ сүүрүү. Ырааҕы сүүрүүнэн ылбычча киһи дьарыктаммат. Бэйэтин кэмин аатырбыт сүүрүгэ-быһыйа, Саха АССР рекордсмена, стайер уонна марафонец Владимир Слепцову ааспыт үйэ 60-80 сылларын дьоно үчүгэйдик өйдүүр-билэр. Быйыл рекорд олохтообута лоп-курдук 50 сыла. Аҕаларын, эһэлэрин кэриэстээннэр оҕолоро, сиэннэрэ, бииргэ төрөөбүт балта  Людмила Пантелеймоновна, быраата Артем Пантелеймонович...
ЭкоБизнес —  Айылҕаҕа харыстабыллаах  сыһыаҥҥа тирэҕирэн
Дьон | 14.06.2024 | 14:00
ЭкоБизнес — Айылҕаҕа харыстабыллаах сыһыаҥҥа тирэҕирэн
Дьокуускайга бизнес араас хайысхата сайдар. Олохтоох бородууксуйаны оҥорон атыыга таһаарыы ордук элбэх эбит буоллаҕына, туризм курдук өҥөнү оҥорор предпринимателлэр тарбахха баттаналлар. Юлиана уонна Захар Алексеевтар элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн Дьокуускай таһынааҕы Капитоновка сэлиэнньэтигэр туристическай бизнеһи сайыннаран эрэллэр.   Оҕолор улааттылар диэн саҕалаабыппыт – Биһиги үс уоллаахпыт. Улахаттарбыт 14 саастарын туолбуттарын кэннэ,...
Олоҥхо ыһыаҕар анаан Дьокуускайтан айанныыр паром ахсаана элбэтиллэр
Сонуннар | 14.06.2024 | 10:17
Олоҥхо ыһыаҕар анаан Дьокуускайтан айанныыр паром ахсаана элбэтиллэр
XVII-с өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо ыһыаҕа быйыл бэс ыйын 20-21 күннэригэр Аммаҕа Муона чараҥа айылҕа маанылаах миэстэтигэр ыытыллаары турар.  Ыһыах мааны ыалдьыттарынан өрөспүүбүлүкэ 32 муниципальнай тэриллиититтэн 15 тыһыынчаттан тахса киһи буолуоҕа. Айанньыттарга анаан «Дьокуускай – Аллараа Бэстээх» хайысханан 15 паром сылдьыаҕа, Амма сэлиэнньэтин иһинэн оптуобустар, ыһыах түһүлгэтигэр тиэрдэр шатллар сүүрүөхтэрэ. Түһүлгэҕэ 3...