10.02.2023 | 10:00

Сааскы авитаминоз

(Бэйэбитигэр хайдах көмөлөһөбүт?)
Сааскы авитаминоз
Ааптар: Лия Алексеева
Бөлөххө киир

Авитаминоз – аан дойду нэһилиэнньэтин 80 бырыһыана көрсөр кыһалҕата. Ордук сир хотугу эргимтэтигэр тарҕаммыт ыарыы. Сайын оҕуруот аһа, фрукта син сии сатыыр буоллахпытына, кыһын буолла да, организмытыгар битэмииммит олус аҕыйаан барар эбит.

Ону биһиги аһылыктан ылыахтаахпыт. Күннэтэ иҥэмтиэлээх аһылыгы сиир буоллахпытына, эт-хаан улаханнык оҕустарбат. Киһиэхэ саамай наадалаах битэмиини илдьэ сылдьар биэс бастыҥ ас көрүҥэ баарын учуонайдар дакаастаабыттар:

Балык сыата (Рыбий жир)

А битэмиин (ретинол) – күүстээх антиоксидант, иммуннай систиэмэ үлэлииригэр төһүү буолар. Киһиэхэ бу битэмиин тиийбэт буоллаҕына, хараҕынан көрөрө мөлтөөн барар, тириитэ эрдэ мырчыстар, кырдьар. А битэмиин ордук фруктаҕа уонна оҕуруот аһыгар элбэх.

Моркуоп, шпинат, абрикос, томат арааһа, петрушка уонна укуруоп – А битэмиининэн баайдар. Ол эрэн кыһын бу астарга битэмииннэрин таһыма балайда түһэр, онон сезонугар, силигилии үүнэр кэмигэр сайын уонна күһүн сибиэһэйдии сиир көдьүүстээх.

А битэмииннээх атын астар: треска балык быара, ынах арыыта уонна сымыыт уоһаҕа. Ол эрэн аһара элбэҕи сиир буоллахха, бу астар холестерины үрдэтэллэр уонна уоталлар. Ол иһин балык сыатын (рыбий жир) битэмиин быһыытынан сиир ордук. Балык сыатыгар А битэмиини сэргэ олус наадалаах D битэмиин баар буолан, хас да бүк туһалаах. Маны таһынан Омега-3 кислота баар.

 

Тууһаммыт хаппыыста

Тууһаммыт хаппыыстаҕа натуральнай саахардаах аһытыы барар буолан, киһиэхэ наадалаах битэмииннэри хааччыныахха сөп. Нуучча норуота былыр-былыргыттан тууһаммыт хаппыыста сиэн кыһыны этэҥҥэ туоруура.

Тууһаммыт хаппыыстаҕа А, С, В, РР, Е, Н битэмииннэр, кальций, магний, фосфор, железо, йод, цинк уонна да атын туһалаах эттиктэр бааллар эбит. Ол иһин иммунитеты күүһүрдэр, эттиктэр атастаһыыларын тэтимирдэр, ис-үөс үлэтин тупсарар, холестерин таһымын намтатар кыахтаах.

Маны ааһан хаппыыста дьиҥнээх диетическай аһылык – 100 грамыгар 27 эрэ Ккал баар. Органическай кислотата элбэҕиттэн ис ыарыылаах дьон сэрэнэн сиэхтээхтэр.

 

Сакалаат

Сакалааты наар сиэхпитин баҕарар буоллахпытына, Р битэмииммит тиийбэт эбит. Р – биир эрэ битэмиин буолбатах, бу флавоноидтар ситимнэрэ – ол какаоҕа олус элбэх буолар.

Күҥҥэ биир куһуоччук дьиҥнээх хара сакалааты (горький шоколад) сиир буоллахпытына, Р битэмиин сууккаҕа иһиллиэхтээх нуорматын ситиһэбит.

 

Грейпфрут

Авитаминоз содулун суох гынарга сүрүн көмөһөөччү буолуон сөп. Ордук киһиэхэ саас тиийбэт А, C, В1, В уонна Р битэмииннэринэн баай.
Маны таһынан грейпфрут органическай кислоталардаах, клетчаткалаах, ол иһин ордук ырыан баҕалаахтарга туһалааҕынан биллэр – 100 граммыгар 35 эрэ Ккал баар. Эттиктэр атастаһыыларын, хаан эргиирин тупсарар буолан, түргэнник ырарга көмөлөһөр.

 

Хаппыт фрукта

Хаппыт чернослив, изюм, курага уонна финик – минньигэс, удамыр сыаналаах уонна ыраахтан айаннаан кэлэр фрукталары солбуйарга олус үчүгэйдик барсар астар. Элбэх клетчаткалаахтар,
С, Р уонна В “сааскы” битэмииннэринэн баайдар.

Минньигэскэ, кэмпиэккэ аһара ылларбыт, сотору-сотору сиир буоллаххытына, хаппыт фрукталарынан солбуйар табыгастаах. Ол эрэн кыралаан сиэхтээхпит, ырыан баҕалаахтар олох кыратык үссэниэхтээхтэр эрэ. Хаппыт фрукта саахара, калорийа элбэх. Холобур, курага 100 грамыгар 215 Ккал, черносливка – 240 Ккал, финиккэ 274 Ккал баар буолар.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Сири иилии эргийиэм!
Дьон | 12.04.2024 | 18:00
Сири иилии эргийиэм!
Кэбээйи Арыктааҕыттан төрүттээх Иннокентий Ноговицын бэлисипиэтинэн аан дойдуну биир гына айанныыр хоббилааҕын туһунан хас да сыллааҕыта суруйан турабыт. Иннокентий киһини кытта кэпсэтэригэр элбэх ууну-хаары эрдибэккэ, аҕыйах тылынан чуо ыйытыыга эрэ хоруйдуурун  билэр буоламмын, Кытайга тиийбититтэн саҕалаан, бассаабынан элбэх да элбэх ыйытыыларбынан көмөн туран, наадалаах информациябын хостоон ыллым. Кинини ыра санаатын...
Зоя Желобцова:  «Олох толору үөрүүтүн, кэрэтин билэн сылдьабын»
Дьон | 11.04.2024 | 10:00
Зоя Желобцова: «Олох толору үөрүүтүн, кэрэтин билэн сылдьабын»
«Үчүгэй киһи» диэн хайдах киһини ааттыылларый? Арааһа, бастатан туран, дьоҥҥо эйэҕэс, аламаҕай, үөрэ-көтө сылдьар, барыга-бары кыһамньылаах, үлэһит киһини ааттыыр буолуохтаахтар. Дьэ, оччотугар, биһиги дьүөгэбит Зоя Константиновна Желобцова онуоха сүүс бырыһыан эппиэттэһэр. Киһи киһитэ буоллаҕа биһиги Зоябыт!   Оттон киһи барахсан мутугунан быраҕар муҥур үйэтигэр дьонугар-сэргэтигэр, ыччаттарыгар хайдах суолу-ииһи, ааты, өйдөбүлү хаалларара...
«Доҕордоһуу» — оҕо саас ыллыга
Сонуннар | 11.04.2024 | 18:00
«Доҕордоһуу» — оҕо саас ыллыга
Бу күннэргэ өрөспүүбүлүкэҕэ бастакынан тэриллибит “Доҕордоһуу” оҕо үҥкүү норуодунай ансаамбыла 55-с сылын бэлиэтээтэ. Өрөспүүбүлүкэ үҥкүүтүн эйгэтигэр суолу тэлбит ансаамбыл үөрүүлээх тэрээһинин туһунан санаа атастаһыыларын ааҕыҥ.
Нэһилиэстибэ тула
Тускар туһан | 11.04.2024 | 12:00
Нэһилиэстибэ тула
Киһи бу олохтон барыыта, ыал арахсыыта, төрөппүтэ суох хаалыы – орто дойду сокуоннара. Онуоха биһиги сорох ардыгар хойутаан нэһилиэстибэни оҥотторор түгэммит баар. Өскөтүн кэргэниҥ, ийэҥ, аҕаҥ, чугас киһиҥ суох буоллаҕына, кини нэһилиэстибэтин алта ыйынан сокуонунан оҥотторуохтааххын.   Билэр чугас дьонум аҕалара орто дойдуттан барбытын кэннэ хас да сыл буолан баран биирдэ...