30.12.2020 | 18:20

ОҔУС ДА АРААСТААХ БУОЛАР

ОҔУС ДА АРААСТААХ БУОЛАР
Ааптар: Киин Куорат

Ахсынньы аам-даам тымныыта сатыылаан турдаҕына оҕус сылыгар күн сирин көрбүтүм. Оҕус  эмиэ киһи курдук үчүгэйдээх, куһаҕаннаах, сытар ынаҕы туруорбат сымнаҕас, мас көнө буолуон сөп. Эбэтэр харыйаны таҥнары соспут курдук хадаар, өһөс  майгылаах оҕустар баар буолааччылар. Айаннаан испэт бытаан, кымньыыны чыпчаххайы билиммэт нэс эбэтэр сыыдам  аллаах айаннаах оҕустар эмиэ бааллар.

Ити үөрэнэ иликпиттэн элбэх оҕустары кытта эллэхтэспит киһи буолан этэбин... Аҕам барахсан такайыытынан ааттаах сатабыллаах кыһамньылаах оҕус сиэтээччи буолан хайҕанар кэмнэр бааллара. Сайын устата от үлэтин эриирдээх-мускуурдаах дьарыгар, оҕускун кытта бодоруһан биир санаанан өйдөһө сылдьар буоллаххына, үлэҥ-хамнаһыҥ табыллара.

Биир сайын Таллык диэн оҕустуун үлэлээбиппин күн бүгүҥҥээҥҥэ диэри өйдөөн хаалбыппын, умнубаппын. Барахсан өй хаата, үлэһит бөҕө, улгум уонна түргэн хаамыылаах аллаах оҕус этэ. Бугулга сөптөөхтүк, таба таттарыы оҕус сиэтээччиттэн үгүс сатабылы эрэйэр. Бугулу аһары эбэтэр тэйиччинэн баран хааллаххына бугул угааччыттан мөҕүллүөххүн эбэтэр, куһаҕанын ыллахха, тымтан оҕускун атырдьаҕынан сырбаталыан сөп. Оннук ордуос, бардам үлэһиттэр баар буолааччылар, иэдээн диэтэҕиҥ. Оччотооҕу оҕо улахан дьону утары тугу да эппэккин. Дьэ, маннык быһыыга Таллык барахсан мин салайыыбын этиппэккэ, чуолкайдык толорор этэ. Үөһэ миинэн олорон, чурумчутун быатын тардыалаан бугул диэки салайан эрэ биэрдэхпинэ, Таллыгым чуо тиийэн сыысхала суох турунан кэбиһэрэ.

Өҥүрүк куйаас  сатыылаатаҕына хойуу  күлүмэннэр оҕуспун муннун, уоһун, харахтарыгар саба түһэннэр сордуур этилэр. Дьэ, онно аһынаммын оҕуспуттан ойон түһэммин түргэн үлүгэрдик угаайы угар бириэмэҕэ, иннигэр тиийэн туран биэрдэхпинэ муннун, харахтарын миэхэ аалынан быыһанааччы. Хайаан даҕаны сиэппэр укта сылдьар өйүө лэппиэскэбиттэн бэрсэр идэлээх этим. Махтаммыт өйдөөх баҕайы  харахтарынан көрөн ылааччы. Улахан угаайыны уктахтарына түһэн, сиэтэн барааччыбын.

 Ол курдук бэркэ өйдөһөн, доҕордоһон табыллан үлэлии сырыттахпытына, сай ортото Таллыкпын түргэн хаамыылаах диэннэр өйүө таһааччыга биэрбиттэрэ. Көр, онно оҕуспун харыһыйаммын ытаамахтаан ылбыппын умнубаппын, кыра киһи буоллаҕым. Барарын саҕана дьон көрбөтүгэр кистээн тиийэммин моонньуттан кууһан, сөрүүн муннуттан сыллаан ылбытым. Көр, онно сирэйбиттэн хатыылаах тылынан салаан ылан уйадыппыта...

Араас оҕустар бааллара. Биир сайын сүрэҕэ суох, күрүөйэх оҕуска түбэһэн, эрэй бөҕөнү көрбүтүм. Үс туман түһүөр диэри үлэлээн баран, атах быалаан баран мэччитэ ыытаҕын. Сарсыарда чэй өрөөччү оҕонньор туруоран оҕускун көрдөтө ыытар.

Табылыннаҕына түргэнник булан кэлэҥҥин, дьону кытта тэҥҥэ чэйдэһэриҥ дьолуҥ буолар. Үксүгэр киһи булбат сиригэр саһан эрэйдиир, кыл мүччү үлэҕэ барарга булан аҕалан, кыл тыынынан уу иһээт, от кэбиһэр сир диэки барыы буолар этэ. Биир күн оҕуспун кыайан булбакка, үлэни тохтоппут аатыран мөҕүллэн турабын. Онтукайбыт оҕуспут 30 км ыраах баар дэриэбинэҕэ тиийбитин, оҕускутун ылыҥ диэн илдьит ыыппыттар этэ. Үргүүк, сиргэмсэх оҕустар баран иһэн эмискэ туора ойон, сууллаҥҥын сыарҕа анныгар түһэн хаалар түбэлтэлэр баар буолааччылар. Тигээйилээх сылларга оҕустар тигээрдээн өрүтэ ыстаҥалаһыы буолааччы.

Онон оҕуска ытыктабыллаахтык сыһыаннаһыҥ. Оччотугар уон оччонон Оҕус сыла үтүө олоҕу аҕалыаҕа диэммин кэпсээммин түмүктүүбүн.

Ньукулай МЕСТНИКОВ

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Оҕуруот аһын олордооччуларга саҥа субсидия көрүллүөҕэ
Сонуннар | 18.05.2022 | 15:00
Оҕуруот аһын олордооччуларга саҥа субсидия көрүллүөҕэ
«Развитие овощеводства и картофелеводства» саҥа федеральнай бырайыак чэрчитинэн субсидия бэриллэр буолуоҕа. Манан дьоҕус уонна орто предпринимателлэр, маны сэргэ, “самозанятайдар” уонна кэтэх хаһаайыстыбалаах дьон эмиэ туһаныахтарын сөп. Ол курдук, судаарыстыба хортуоппуйу уонна да атын оҕуруот аһын олордуунан дьарыктанар оҥорон таһаарааччылары өйүүр миэрэлэри кэҥэтиэҕэ. Бу туһунан уураахха Арассыыйа бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлэ Михаил Мишустин...
Ньургуһуну эмкэ туһаныы
Сынньалаңңа | 12.05.2022 | 12:30
Ньургуһуну эмкэ туһаныы
Тоҥ буору тобулан тахсар хорсун сибэкки ньургуһун барахсан олоххо тардыһыытынан, кэрэ көстүүтүнэн эрэ буолбакка, араас ыарыыны эмтиир кыахтааҕынан өбүгэ саҕаттан аатырар. Аныгы үйэ киһитэ ньургуһунан хайдах эмтэниэн сөбүй? Бу туһунан айылҕаттан айдарыылаах норуот эмчититтэн туоһуластыбыт. Юлия Юрьевна Николаева – норуот эмчитэ, “Арчы дьиэтин” иһинэн үлэлиир өбүгэ үгэһин, сиэрин-туомун дьоҥҥо тарҕатар,...
Дьокуускайга саҥа сквер баар буолуоҕа
Сонуннар | 08.05.2022 | 09:01
Дьокуускайга саҥа сквер баар буолуоҕа
Саха АССР Конституциятын уонна Декларациятын бэлэмниир хамыыһыйа кыттыылааҕа Георгий Семенович Ефимов быйыл төрөөбүтэ 130 сылын туолла. Г.С. Ефимов 1892 сыл муус устар 10 күнүгэр Дьааҥы Бастакы Дьуhаал (билиҥҥи  Дулҕалаах) нэһилиэгэр Семен Васильевич Ефимов-Дьуhаал Сэмэн дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Дьэкиимэп аҕа ууhуттан өрөбөлүүссүйэ иннинэ Дьааҥы биллэр баайдара, меценаттара, үөрэхтээхтэрэ, улуус кулубалара үөскээбиттэрэ....
Тааттаҕа музей тэриллиитэ
Куорат олоҕо | 14.05.2022 | 15:00
Тааттаҕа музей тэриллиитэ
Кэлэр сэрэдэҕэ, ыам ыйын 18 күнүгэр, аан дойдуга Музей күнэ бэлиэтэнэр. Быйыл Таатта улууһугар кыраайы үөрэтэр музей тэриллибитэ 77 сыла.   Музей тэриллиитэ норуодунай худуоһунньук И.В. Попов аатын кытта ыкса ситимнээх. Дэгиттэр дьоҕурдаах, хас да экспедицияҕа сылдьыбыт (бастакы Сибиряковскай экспедиция 1894-96 сс.), баай матырыйаалы муспут буолан да буолуо, 1938 с. саҕалаан...