24.05.2021 | 18:56

«Мин сахабын» диэн дорҕоонноохтук этинэр буолбуппут

(Күрэххэ киирбит эссе)
«Мин сахабын» диэн дорҕоонноохтук этинэр буолбуппут
Ааптар: Киин Куорат
Бөлөххө киир

Хаһан баҕарар, ханна баҕарар бэйэлэрин омуктарын дьылҕатын туһугар ис сүрэхтэриттэн туруулаһар дьон баар буолаллар. Кинилэр ордук киһи аймах олоҕо тосту уларыйар кэмигэр  биллэн-көстөн кэлэллэр. Ол кудук, саха киһитэ “Мин сахабын” диэн дорҕоонноохтук, киэн тутта саҥарар күнэ-дьыла Егор Петрович Жирков төрүт омуктар оскуолаларын Концепциятын олоххо киллэриэҕиттэн саҕаламмыта. Бу, чахчы даҕаны, сонун сүүрээн буолбута. Саҥа саҕалааһын долгунун биһиэхэ эмиэ Егор Петрович бэйэтинэн аҕалбыта. Үөрэх миниистиринэн үлэлии олорон, биһиги Наммытыгар тахса сылдьан, Хамаҕаттаҕа кэлэн ыалдьыттаабыта. Бу көрсүһүүгэ оскуола үлэтин билиһиннэрбиппит, ол иһигэр француз тылын үөрэтиини кыра кылаастан эксперимент быһыытынан саҕалаабыппытын, француз тылыгар олимпиадаларга, өрөспүүбүлүкэ, Арассыыйа куонкурустарыгар оҕолор ситиһиилэрин кэпсээбиппит. Ону Егор Петрович сүрдээҕин сэргээн истибитэ уонна француз тылын дириҥэтэн үөрэтэр хайысхалаах оскуола буолуоххутун сөп эбит диэн эппитэ. Дьэ, ол этииттэн кыым саҕан, сүргэбит көтөҕүллэн ол идеяны толкуйдаан, илдьиритэн барбыппыт. 12 киһилээх анал хамыыһыйа тэринэн тута бырайыак, бырагыраама суруйуутунан дьарыктаммыппыт. Ол түмүгэр, 1994 сыл сааһыгар экспериментальнай площадка буолбуппут. Оччолорго оскуола иһигэр оскуола курдук саҕалаабыппыт, оттон 1996-1997 үөрэх сылыгар туспа саха-француз оскуола статуһун ылан, үрдүк эппиэтинэһи сүгэр күммүт тирээн кэлбитэ. Онно улахан үтүөлээх, дьоһун сабыдыаллаах киһибитин Егор Жиркову анаан-минээн ыҥырбыппыт, кини идеята олоххо киирбитин үөрүүлээхтик бэлиэтээбиппит.

   Оскуолабыт иитэр-үөрэтэр тиһигин төрүт култуурабытын атын омук култууратын кытта алтыһыннаран тэрийбиппит. Күн бүгүн оскуола лицей аатын ылан ситиһиитэ элбэх, быйылгы сылга үбүлүөҋдээх 25 сылын бэлиэтээри сылдьар.

2004 сыллаахха бэс ыйын 10 күнүгэр Егор Жирков үбүлүөйдээх 50 сааһын бэлиэтээһин Дьокуускайга Арчы дьиэтигэр, Опера уонна балет театрыгар саха дьонун уопсай үөрүүтүн быһыытынан буолбутун, онно кыттыыны ылбыппын умнубаппын. Егор Петрович саамай сүҥкэн кылаатын – национальнай оскуола Концепциятын олоххо киллэриитин өрөспүүбүлүкэ оскуолалара бары махтанан бэлиэтээбиппит. Ол курдук, таатталар “реформатор-миниистир”, чурапчылар “национальнай герой”, мэҥэлэр “саха менталитетын өрө тутааччы”, бэрдьигэстээхтэр “саханы кэхтииттэн быыһааччы”, РК дириэктэрэ Иван Шамаев “сахалыы иитии-үөрэтии патриота”, Москваттан кэлбит этнопедагог И.Н. Волков “духовный лидер нации” диэн үрдүк сыанабылы биэрбиттэрэ. Биир бэйэм бу Концепция “Мин сахабын” диэн билинэрбитигэр, киэн туттарбытыгар, сахалыы ырыабыт-тойукпут, фольклорбут, өйбүт-санаабыт сайдарыгар улахан төһүү күүс буолбута дии саныыбын. Онно оскуола бырагырааматыгар төрүт култуураны үөрэтии, “Кыыс Куо”, “Үрүҥ Уолан” предметтэр киирбиттэрэ олус туһалаабыттара. Оскуола оҕото бэйэтин омук быһыытынан билинэ улаатарыгар олук охсуллубута. Онон Егор Петрович Жирков, чахчы даҕаны, саха норуотун туһугар бэйэтин кэмигэр дьаныардаахтык үлэлээбит, турууласпыт киһи диэн билигин да сөҕө-махтайа саныыбын. Концепция билигин букатын умнулла быһыытыйан, төрөөбүт тылынан тыа да оҕото саҥарара аччаан эрэрэ долгутар. Сахалыы сиэр-майгы өйдөбүллэрэ, төрүт үгэстэр үрдүнэн соҕус буолан нация өйө-санаата айгырыах курдук. Ону сурукка-бичиккэ, бэчээккэ, социальнай ситимнэргэ көрөбүт. Төрөөбүт тылынан халы-мааргытык суруйуу, кэпсэтии үксээтэ.

 Тус санаабын, түгэн түбэспиччэ, кылгастык сурукка түһэрдим.

 

Мария Григорьевна Винокурова, биэнсийэлээх. Нам, Хамаҕатта

1994-2000 сылларга саха-француз оскуолатын дириэктэри үөрэх чааһыгар солбуйааччы, “Гражданскай килбиэн” бэлиэлээх РФ үөрэҕириитин туйгуна

Ыам ыйын 18 күнэ, 2021 сыл

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Саха сирин саамай эдэр хапытаана - Дүпсүнтэн сыдьааннаах!
Дьон | 04.04.2024 | 09:00
Саха сирин саамай эдэр хапытаана - Дүпсүнтэн сыдьааннаах!
Өрүскэ, муораҕа, акыйааҥҥа да буоллун, араас идэ барыта баар, ол эрээри саамай биллэр уонна ааттаах-суоллаах – биллэн турар, хапытаан. Кинилэр хорсун сырыыларын, бэйэлэригэр эрэллээхтэрин, ыраах айаннарын туһунан төһөлөөх элбэхтэ аахпыппыт, киинэҕэ көрбүппүт буолуой.
Сири иилии эргийиэм!
Дьон | 12.04.2024 | 18:00
Сири иилии эргийиэм!
Кэбээйи Арыктааҕыттан төрүттээх Иннокентий Ноговицын бэлисипиэтинэн аан дойдуну биир гына айанныыр хоббилааҕын туһунан хас да сыллааҕыта суруйан турабыт. Иннокентий киһини кытта кэпсэтэригэр элбэх ууну-хаары эрдибэккэ, аҕыйах тылынан чуо ыйытыыга эрэ хоруйдуурун  билэр буоламмын, Кытайга тиийбититтэн саҕалаан, бассаабынан элбэх да элбэх ыйытыыларбынан көмөн туран, наадалаах информациябын хостоон ыллым. Кинини ыра санаатын...
Зоя Желобцова:  «Олох толору үөрүүтүн, кэрэтин билэн сылдьабын»
Дьон | 11.04.2024 | 10:00
Зоя Желобцова: «Олох толору үөрүүтүн, кэрэтин билэн сылдьабын»
«Үчүгэй киһи» диэн хайдах киһини ааттыылларый? Арааһа, бастатан туран, дьоҥҥо эйэҕэс, аламаҕай, үөрэ-көтө сылдьар, барыга-бары кыһамньылаах, үлэһит киһини ааттыыр буолуохтаахтар. Дьэ, оччотугар, биһиги дьүөгэбит Зоя Константиновна Желобцова онуоха сүүс бырыһыан эппиэттэһэр. Киһи киһитэ буоллаҕа биһиги Зоябыт!   Оттон киһи барахсан мутугунан быраҕар муҥур үйэтигэр дьонугар-сэргэтигэр, ыччаттарыгар хайдах суолу-ииһи, ааты, өйдөбүлү хаалларара...
«Доҕордоһуу» — оҕо саас ыллыга
Сонуннар | 11.04.2024 | 18:00
«Доҕордоһуу» — оҕо саас ыллыга
Бу күннэргэ өрөспүүбүлүкэҕэ бастакынан тэриллибит “Доҕордоһуу” оҕо үҥкүү норуодунай ансаамбыла 55-с сылын бэлиэтээтэ. Өрөспүүбүлүкэ үҥкүүтүн эйгэтигэр суолу тэлбит ансаамбыл үөрүүлээх тэрээһинин туһунан санаа атастаһыыларын ааҕыҥ.