24.05.2021 | 18:56

«Мин сахабын» диэн дорҕоонноохтук этинэр буолбуппут

(Күрэххэ киирбит эссе)
«Мин сахабын» диэн дорҕоонноохтук этинэр буолбуппут
Ааптар: Киин Куорат

Хаһан баҕарар, ханна баҕарар бэйэлэрин омуктарын дьылҕатын туһугар ис сүрэхтэриттэн туруулаһар дьон баар буолаллар. Кинилэр ордук киһи аймах олоҕо тосту уларыйар кэмигэр  биллэн-көстөн кэлэллэр. Ол кудук, саха киһитэ “Мин сахабын” диэн дорҕоонноохтук, киэн тутта саҥарар күнэ-дьыла Егор Петрович Жирков төрүт омуктар оскуолаларын Концепциятын олоххо киллэриэҕиттэн саҕаламмыта. Бу, чахчы даҕаны, сонун сүүрээн буолбута. Саҥа саҕалааһын долгунун биһиэхэ эмиэ Егор Петрович бэйэтинэн аҕалбыта. Үөрэх миниистиринэн үлэлии олорон, биһиги Наммытыгар тахса сылдьан, Хамаҕаттаҕа кэлэн ыалдьыттаабыта. Бу көрсүһүүгэ оскуола үлэтин билиһиннэрбиппит, ол иһигэр француз тылын үөрэтиини кыра кылаастан эксперимент быһыытынан саҕалаабыппытын, француз тылыгар олимпиадаларга, өрөспүүбүлүкэ, Арассыыйа куонкурустарыгар оҕолор ситиһиилэрин кэпсээбиппит. Ону Егор Петрович сүрдээҕин сэргээн истибитэ уонна француз тылын дириҥэтэн үөрэтэр хайысхалаах оскуола буолуоххутун сөп эбит диэн эппитэ. Дьэ, ол этииттэн кыым саҕан, сүргэбит көтөҕүллэн ол идеяны толкуйдаан, илдьиритэн барбыппыт. 12 киһилээх анал хамыыһыйа тэринэн тута бырайыак, бырагыраама суруйуутунан дьарыктаммыппыт. Ол түмүгэр, 1994 сыл сааһыгар экспериментальнай площадка буолбуппут. Оччолорго оскуола иһигэр оскуола курдук саҕалаабыппыт, оттон 1996-1997 үөрэх сылыгар туспа саха-француз оскуола статуһун ылан, үрдүк эппиэтинэһи сүгэр күммүт тирээн кэлбитэ. Онно улахан үтүөлээх, дьоһун сабыдыаллаах киһибитин Егор Жиркову анаан-минээн ыҥырбыппыт, кини идеята олоххо киирбитин үөрүүлээхтик бэлиэтээбиппит.

   Оскуолабыт иитэр-үөрэтэр тиһигин төрүт култуурабытын атын омук култууратын кытта алтыһыннаран тэрийбиппит. Күн бүгүн оскуола лицей аатын ылан ситиһиитэ элбэх, быйылгы сылга үбүлүөҋдээх 25 сылын бэлиэтээри сылдьар.

2004 сыллаахха бэс ыйын 10 күнүгэр Егор Жирков үбүлүөйдээх 50 сааһын бэлиэтээһин Дьокуускайга Арчы дьиэтигэр, Опера уонна балет театрыгар саха дьонун уопсай үөрүүтүн быһыытынан буолбутун, онно кыттыыны ылбыппын умнубаппын. Егор Петрович саамай сүҥкэн кылаатын – национальнай оскуола Концепциятын олоххо киллэриитин өрөспүүбүлүкэ оскуолалара бары махтанан бэлиэтээбиппит. Ол курдук, таатталар “реформатор-миниистир”, чурапчылар “национальнай герой”, мэҥэлэр “саха менталитетын өрө тутааччы”, бэрдьигэстээхтэр “саханы кэхтииттэн быыһааччы”, РК дириэктэрэ Иван Шамаев “сахалыы иитии-үөрэтии патриота”, Москваттан кэлбит этнопедагог И.Н. Волков “духовный лидер нации” диэн үрдүк сыанабылы биэрбиттэрэ. Биир бэйэм бу Концепция “Мин сахабын” диэн билинэрбитигэр, киэн туттарбытыгар, сахалыы ырыабыт-тойукпут, фольклорбут, өйбүт-санаабыт сайдарыгар улахан төһүү күүс буолбута дии саныыбын. Онно оскуола бырагырааматыгар төрүт култуураны үөрэтии, “Кыыс Куо”, “Үрүҥ Уолан” предметтэр киирбиттэрэ олус туһалаабыттара. Оскуола оҕото бэйэтин омук быһыытынан билинэ улаатарыгар олук охсуллубута. Онон Егор Петрович Жирков, чахчы даҕаны, саха норуотун туһугар бэйэтин кэмигэр дьаныардаахтык үлэлээбит, турууласпыт киһи диэн билигин да сөҕө-махтайа саныыбын. Концепция билигин букатын умнулла быһыытыйан, төрөөбүт тылынан тыа да оҕото саҥарара аччаан эрэрэ долгутар. Сахалыы сиэр-майгы өйдөбүллэрэ, төрүт үгэстэр үрдүнэн соҕус буолан нация өйө-санаата айгырыах курдук. Ону сурукка-бичиккэ, бэчээккэ, социальнай ситимнэргэ көрөбүт. Төрөөбүт тылынан халы-мааргытык суруйуу, кэпсэтии үксээтэ.

 Тус санаабын, түгэн түбэспиччэ, кылгастык сурукка түһэрдим.

 

Мария Григорьевна Винокурова, биэнсийэлээх. Нам, Хамаҕатта

1994-2000 сылларга саха-француз оскуолатын дириэктэри үөрэх чааһыгар солбуйааччы, “Гражданскай килбиэн” бэлиэлээх РФ үөрэҕириитин туйгуна

Ыам ыйын 18 күнэ, 2021 сыл

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Николай Винокуров:  «Дойдубар этэҥҥэ эргиллэн кэллим...»
Дьон | 19.11.2022 | 18:00
Николай Винокуров: «Дойдубар этэҥҥэ эргиллэн кэллим...»
«Боотур» этэрээт байыастарын ортотугар биһиги биир дойдулаахпыт Алаһыай нэһилиэгиттэн төрүттээх Николай Винокуров баарын истэн, кэпсэтиэхпин баҕардым. Ол эрэн сэһэргэһиибин хайдах-туох саҕалыахпын тобуларбар олус ыарахан этэ. Бу үлэ, үөрэх, сайдыы, тэрээһин туһунан суруйуу, кэпсэтии буолбатах... Бу — олох, дьылҕа, тыын былдьаһыы, өлүү-сүтүү, инники олох иһин охсуһуу туһунан сэһэргэһии. Николай тута хоруйдаабытыгар...
Халбаакыттан — Олоҥхо тыйаатырыгар
Дьон | 25.11.2022 | 10:20
Халбаакыттан — Олоҥхо тыйаатырыгар
Дьокуускайга саха тылын учууталларын сийиэстэрин сэргэ өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо декадата ыытылла турар. Оттон чулуу айымньыбыт баай философиятын кэлэр ыччакка тиэрдэр биир бэртээхэй ньыманан тыйаатыр буолар. Бу дьыл сэтинньитигэр Олоҥхо тыйаатыра «Дьорҕостой Бэргэн» куукуланан испэктээк туруоран сүрэхтээбитэ. Режиссер Гаврил Мэҥкээрэп Николай Калинович Шамаев-Чопчухаан (Үөһээ Бүлүү) олоҥхотунан туруоруутун Дьокуускай куорат хас да уһуйааныгар...
Мария Матвеева:  «Дьоҥҥо үтүөнэн эрэ сырыттахха, олорорго чэпчэки»
Дьон | 26.11.2022 | 10:00
Мария Матвеева: «Дьоҥҥо үтүөнэн эрэ сырыттахха, олорорго чэпчэки»
Тыа сиригэр көмүс куоластаахтар, үҥкүүһүттэр, айар, суруйар дьон баалларын куруук кэрэхсии, сэргии истэбит. Ханна да сырыттарбын талааннаах дьону кытта билсэрбин, санаа атастаһарбын туохтааҕар да ордоробун.
Элэгэнтэй Адамов:  «Сиэрдээх өй-санаа төрүт дьарыкка эрэ баар»
Дьон | 20.11.2022 | 11:00
Элэгэнтэй Адамов: «Сиэрдээх өй-санаа төрүт дьарыкка эрэ баар»
Бүгүҥҥү нүөмэргэ Чурапчы улууһун Чакыр нэһилиэгин олохтооҕо Элэгэнтэй Адамовы кытта тыа сирин олоҕун, итэҕэл, уус идэтин, сайдыы, норуот дьылҕатын, кэскилин туһунан сэһэргэстибит. Дьоҕурдаах киһи анаарыыта киэҥэ, этэр тыла оруннааҕа сөхтөрдө.