01.08.2021 | 15:14

Хоту – соҕуруу

Хоту – соҕуруу
Ааптар: Киин Куорат

Кус кэлбит сураҕа бөһүөлэги тилийэ сүүрдэ. Хаһан баҕарар буоларын курдук, ким бастакы кус төбөтүн хампы ыстаабытын туһунан сураҕы – садьыгы манааһын кэмэ саҕаланна.
Бүөтүр обургу ботуруон атыылаһан, саатын массыынатыгар укта сылдьыбыта ыраатта. Кини быйыл бастакы куһу булгуччу бастакынан өлөрөргө туруна сылдьар. Ол – бу ,,көтөр кириибэ,, диэннэрэ салыннарбат. Этэр ньымаларын барытын тутустахха, туох да буолбатыгар бигэтик эрэнэ саныыр.
Сарсыарда тыҥ хатыыта ойон туран массыынатын эһээт, ”сыр” гыннаран хаалла. Хоту диэки сырылатан кэлбитэ, кинини күүппүт курдук көҕөн үөрэ түһэн олорор эбит. Биһиги киһибит үөрэн сүрэҕэ тилигирии түстэ. Массыынатын тыа саҕатыгар туруораат, үөмэн киирэн ытыалаан бардырҕатта. Хата, биэстэ эстэрин илдьэ кэлэн абыранна. Үс көҕөнү хаалларан, үөрүүтүттэн үөгүлээн ылла. Бу бөһүөлэккэ саамай бастакы куһу кини өлөрдөҕө дии.
Уруккутун курдук сааскы чычаас ууну саллырҕаччы кэһэн киирэн иһэн, өйүгэр көтөр кириибэ көтөн түстэ. Киэһээ аһылык саҕана кэргэнэ быраабыла бөҕөнү кэпсээбитэ, мааска, бэрчээкки туһунан этэ да барыллыбат, кылаабынайа, «өлөрөн баран маһынан иилэн ылан кулуһуҥҥа түүтүн сиэтэҕин, иһин уҥкучах хаһан онно көмөҕүн” диэни санаан кэллэ. ,,Ээ, чэ, оннук мачайдаммаппын, бэрчээкким, мааскам баар, ылан үргээн кээһиллиэ, умата хайыы сылдьыллыбат», –  дии санаата. Мааскатын, бэрчээккитин кэтэн, кустарын ылан ботуоҥкатыгар угаттаата. Дьэ, онтон хотуна «олох түүтүн үргээн, астаан дьиэҕэ аҕалыллыахтаах үһү» диэбитэ өйүгэр охсулунна. Куһун үргүүр мучумааныгар түстэ. Субу манна үргүөҕүн, аһын ылан баран түүнү үргэҥнэтэн хаалларар сүрэ бэрт курдук. Онон кустарын атын сиргэ үргүүргэ сананна. Аллаах атаҕар массыынатыгар олорон, дьиэтин ааһа көтүтэн, кус түспэтэх сирин булан, ойуур саҕатыгар үргээн бурҕаҥнатта, иһин хоойун ылан сиргэ көмтө. Кустарын этин, быраабыла быһыытынан, салапаан мөһөөччүккэ уган, ботуоҥкатыгар хаалаата. Этиллибит быраабыланы тутуспут курдук сананан, астынна.
Дьиэтигэр кэлбитэ, чаһы үлэ чааһын тоҥсуйа көрүстэ. Дьиэ хотуна да үөрэ көрсүбэтэ.
«Хайа бу айылаах түүнү супту ханна сырыттыҥ? Дьиэҕин ааһа көтөн баран, хантан кэллиҥ?» –  диэн уоттаах доппуруос ортотугар хорос гынна.
«Хайа, доҕоор, онтон куспун үргээн, астаан кэллим, бултаабыт сиргэ астыыр сүрэ бэрт курдук этэ…».
Кус үргэнэн, астанан бэлэм кэлбитин истэн, дьиэтээҕи хотун сымныы быһыытыйда. «Дьэ, ким билэр, ханнык да кусчут куһу хоту өлөрөн баран соҕуруу тиийэн үргээн астаабытын туһунан остуоруйаҕа да истибэтэҕим. Аныгы үйэҕэ кустуур да ньымабыт уларыйан эрдэҕэ. Чэ, сүөкээ, үлэҕэр бара оҕус», – диэн буолла.
Өссө да элбэҕи, хоту – соҕуруу туһунан туустааҕы, тумалааҕы истэргэ бэлэм турбута, хата «кус кириибэ» туран быыһаатаҕа үһү.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Валентина Колодезникова-Айыына:  Киһи баҕарыах эрэ тустаах
Дьон | 04.08.2022 | 10:00
Валентина Колодезникова-Айыына: Киһи баҕарыах эрэ тустаах
Бүгүҥҥү нүөмэрбитигэр мас ууһа Валентина Колодезникова--Айыынаны кытта кэпсэтэбит. Валентина-Айыына уустар түөлбэлээн үөскээбит Баайаҕа нэһилиэгиттэн төрүттээх. Тутуу биригээдэтин салайааччыта. Дьоҕурун сөпкө туһаммыт уонна киэҥ эйгэҕэ таһаарбыт уус.
Үөрүүлээх түгэни - дьоһун көстүүлээх
Сонуннар | 05.08.2022 | 10:51
Үөрүүлээх түгэни - дьоһун көстүүлээх
Үөрэх дьыла чугаһаабытынан, бэйэбит үөрүүбүтүн үллэстэргэ сананныбыт. Ол курдук, быйыл Кэбээйи улууһун Мукучу нэһилиэгэр улахан оскуола дьиэтэ тутуллубута 90 сылын кэлэктиип туох эрэ ураты көстүүлээх көрсүөхтээх диэн быһаарыы ылынан, саҥа сахалыы истииллээх таҥас сакаастаан тиктэрбиппит. 
Минньигэстик аһааҥ
Тускар туһан | 05.08.2022 | 10:00
Минньигэстик аһааҥ
Сибиэһэй оҕуруот аһа дэлэгэй эрдэҕинэ, боростуой, минньигэс уонна битэмииннээх салааттарда астанан хаалыаҕыҥ.
НВК Саха бырагыраамата атырдьах ыйын 8-14 күнэ
Сонуннар | 03.08.2022 | 16:50
НВК Саха бырагыраамата атырдьах ыйын 8-14 күнэ
Понедельник, 8 августа 6:00 Сана кун 6+ 8:00 Утро Якутии 6+ 9:00 Сана кун 6+ 10:00 Утро Якутии 6+ 11:00 Тиэргэн 6+ 11:30 ПроАвто 12+ 12:00 "Якутия" информационная программа 12+ 12:15 Асчыттар 6+ 13:00 Дойдум дьоно 12+ 13:15 Актуальное интервью 12+ 13:30 "Саха сирэ" информационнай биэрии  12+ 13:45 "Якутия" информационная...