06.09.2021 | 11:00

Гипертония сэрэппэккэ «сиэн» сөп

Гипертония сэрэппэккэ «сиэн» сөп
Ааптар: Айыына Ксенофонтова

Урут аҕам саастаах дьон эрэ дабылыанньалара тахсарын курдук саныырбыт. Хомойуох иһин, билигин күөгэйэр күннэригэр сылдьар ыччат бу ыарыыга ылларара үгүс. Сорохтор улахаҥҥа уурбакка, кэмигэр көрдөрүммэккэ баалатан кэбиһэллэр. Аны туран, гипертония сэрэппэккэ “сиир” кутталлаах. Ол эбэтэр киһи ыалдьыбыт сибикитэ суох сылдьан эмискэ охтон түһүөн, суорума суолланыан сөп.  

Яковлева Екатерина Анатольевна – терапевт быраас, инстаграм ситимигэр @dr.kyn_888 диэн сахалыы блогтаах.  Кини гипертония туһунан судургу тылынан кэпсиирин, сүбэлиирин сэргээн ааҕыҥ. 

 

Искэн ыарыыга тэҥнээх

Гипертония – хаан баттааһынын ыарыыта, хаан сүүрэр тымырдарын үрдээһинэ буолар. Билбэт киһиэхэ маннык быһаарыам.  Хаан сүүрэр тымырыгар сүһүрүү барар, ону, холобур,  күөмэй ыарыытыгар,  ангинаҕа холуохха сөп, тымыр иһэ кытарар, оннук  кытардаҕына, бааһырдаҕына атеросклероз, холестерин “бляшкалара” үөскүүр уонна тымыры бүөлүүр, кыаратар, хаан баттааһына үрдээһинигэр тиэрдэр.

Гипертония икки көрүҥҥэ арахсар: бастакыта – ыарыы сибикитэ биллибэт, хаан баттааһына уора-көстө үрдүүр. Иккиһэ –  ис уорганыҥ мөлтөөтөҕүнэ, бэргээтэҕинэ хаан баттааһына үрдүүр. Онно эбии адаптацияны ааспат түгэн, куһаҕан дьаллык, стресс, сыыһа аһааһын, утумнааһынынан бэриллэр ыарыы киирэр.

Гипертония онкология араак ыарыытыгар тэҥнэһэр күүстээх.  Искэн туһунан истибит киһи барыта этэ тардар, куттанар. Хаан баттааһына үрдүүрүгэр ким даҕаны кыһаллыбат, баар да баар, бары ыалдьыахтаахпыт курдук саныыбыт.

Хаан баттааһына тоҕо үрдүүрүй?

1. Үгүс дьоҥҥо ыарыы сибикитэ суох буолар. Киһи дабылыанньата биллэрбэккэ күүскэ өрө тахсыан сөп, хас эрэ сыл устата үрдүк турукка сылдьан баран эмискэ инфаркт, инсульт буолан тутатына ыалдьан, эмискэ суорума суолланыан сөп.

 

2. Ыарыһах хаһан даҕаны бырааска көрдөрүммэт буоллаҕына... Хаан үрдээһинэ эмискэ инфаркт, инсульт ыарыыга тиэрдиэн сөп. Бу киһи хаан үрдээһинэ ыарыылааҕын өр кэмҥэ билбэккэ сылдьыан, олус баалатыан сөп. Оннук элбэх киһи эмискэ өлөр.

 

3. Киһи күн аайы дабылыанньа түһэрэр эми иһэр, ол үрдүнэн хаана үрдүүр буоллаҕына... Хайаан даҕаны быраас эмин дозатын көннөрөн биэриэхтээх эбэтэр эмин уларытыахтаах. Сороҕор ис, оһоҕос киртийбит, киһи хойуута мэлдьи хаайтарар, мээнэ аһыыр буоллаҕына эмиэ дабылыанньата тахсар, оччотугар ыраастаныан наада.

4. Туустаах ас эмиэ хаан баттааһынын үрдэтиэн сөп. Билиҥҥи кэлии  ас элбэх туустаах. Гипертоник сууккаҕа 3 грамм тууһу сиэхтээх.

5. Ыарыһах эмин кэмигэр испэт, көтүтэр, умнар. Эбэтэр дабылыанньата тахсыбыт эрэ кэмигэр иһэр буоллаҕына, эмэ туһалаабат буолуон сөп. Дабылыанньа эмэ эмтээбэт диэн өйдөөҥ, кини эһигини харыстыахтаах эрэ. Биир дабылыанньа эмэ сүрэххин, хараххын, бүөргүн харыстыыр.

 

6. Гипертония эмин хаһан даҕаны сарсыарда иһимэ, киэһэ утуйуоҥ иннинэ ис, үчүгэйдик утуйуоҥ. Дабылыанньа түүн утуйа сытар кэмҥэр уоран тахсар. Ол иһин инфаркт, инсульт ыарыыттан дьон үксэ түүн үөһэ тыыннара быстар. Суһал көмө, быраас кэлэригэр тиийбэккэ хаалыахтарын сөп.

 

7. Дабылыанньа эмин көтүтэр, сынньатар табыллыбат. Эбэтэр сорох дьон өр кэмҥэ иһэн баран, хаан баттааһына биир кэм буоллаҕына, үчүгэй буоллубут, үтүөрдүбүт диэн эмтэрин испэттэр. Оччоҕо ыарыылара хос көбөр, бумеранг курдук төттөрү кэлэ турар.

 

8. Гипертония психосоматикаттан быһаччы тутулуктаах. Ол аата киһи санаатыттан, майгытыттан бу ыарыы көбүөн сөп. Холобур, сорох ийэлэр, эбэлэр бэйэлэрин умнан туран, чугас дьоннорун олохторугар бааһаллар, орооһоллор, хонтуруоллууллар. Кинилэр бу ыарыынан ордук ыалдьыахтарын сөп.

9. Киһи бэйэтин көрүммэт, санааҕа ылларан элбэхтик аһыыр, ол түмүгэр уойар.  Кэнники кэмҥэ төрөөбүт аспытын таҥнаран, тас дойду  аһылыгын амсайарбыт үксээтэ, сорохтор көстүлэр да диэххэ сөп. Сонун дойду аһа уратыта диэн амтаннаах, туустаах, аһыы, сытыы сыттаах, минньитэр абылаҥнаах, киһини тардар күүстээх. Тас дойду аһа мөкүтэ элбэх, рафинированнай технологиялаах оҥоһуллар (ол аата бородууксуйа өр буорту буолбатын диэн араас технологияны туһаналлар. Харчы хамсыырын, бизнес сайдарын туһугар ону-маны тобулаллар). Бары буортулаах ас буоларын бэркэ билэбит, ол эрээри син биир сиибит. Эбиитин үлэ кэннэ аччык сылдьан мээнэ аһы атыылаһабыт, аччык мэйии глюкоза көрдүүр, түргэнник тотор аска наадыйар. Ол иһин бэйэҕит да билбэккитинэн оннук аһы ылбыт буолаҕыт.  Улааппыт, сиппит-хоппут киһи элбэхтик аһыыра көҥүллэммэт, уҥуоҕа улааппат, ол оннугар мээнэ аһаабыта сыаҕа кубулуйуон сөп. Уойбут, улахан истээх киһи ыарахан куулу сүгэргэ тэҥнэһэр. Ыйааһыныҥ эбилиннэҕинэ, аҕылыыгын, уҥуохтарыҥ уйбат буолаллар.

Хайдах харыстанабыт?

✅Дабылыанньаҥ эмин куруутун көтүппэккэ ис.

✅Сылга биирдэ-иккитэ бырааска көрдөр, сүбэлэт. Ыалдьыбыт эрэ кэмҥэр буолбакка, чэгиэн сылдьар кэмҥэр эмиэ көрдөрүн, эрдэттэн харыстан.

✅Хаан сүүрэр тымырдара бааһырбытын ОМЕГА 3 (рыбий жир) эрэ харыстыыр, сүһүрүүнү бохсор, олус күүстээх көмөлөһөр дьайыылаах.

✅Сүрэх кальцийа, магнийа тиийбэт буоллаҕына баарын биллэрэр. Ол иннинэ кальций, магний састааптаах минералла ис.

✅Сүрэх КОЭНЗИМ Q10 диэн бэйэтэ ферменнээх. Коэнзима бүттэҕинэ эмиэ ыалдьар, ытыыр, сүрэх үлэтэ кэһиллэр. Онон Коэнзимы хайаан даҕаны эрдэттэн ис.

✅ Дьахтар биилэ ортотунан 85 см, эр киһи биилэ 95 см буолар.

✅Сөпкө аһыыр киһи бэйэтин таптыыр уонна убаастыыр буолар. Хас күн аайы 30 мүнүүтэ сатыы хаамыҥ, сэрээккэлээҥ, үҥкүүлээҥ, мэлдьи үөрэ-көтө сылдьыҥ!

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Педиатр Елена ИВАНОВА:  «Улаатар оҕоҕо — ураты болҕомто»
Дьон | 21.09.2021 | 12:00
Педиатр Елена ИВАНОВА: «Улаатар оҕоҕо — ураты болҕомто»
Бүгүн “Яннамед” медицинскэй клиника педиатр бырааһа Елена Владимировна Иванова ыалдьыттыыр. Кинини кытта оҕо доруобуйатын туһунан кэпсэтиибитин сэргээн ааҕыҥ.   Быраас анала – Кыра оҕо туга ыалдьарын сатаан кэпсээбэт, уопсайынан, кырачаан дьону кытта үлэлиир ыарахан. Педиатрияны тоҕо талбыккыный? Үлэҥ уратытын туһунан кэпсиигин? –  Мин оҕолору кытта үлэлиэм диэн эрдэттэн быһаарыммытым. Эдьиийим...
Дьокуускай куорат мин харахпынан
Куорат олоҕо | 12.09.2021 | 10:00
Дьокуускай куорат мин харахпынан
Сахабыт сирин килбэйэр киинэ, тапталлаах куораппыт 389 сааһын томточчу туоларынан барыгытын эҕэрдэлиибит. Биһиги ааҕааччыларбытыттан Дьокуускай куорат дьон олороругар туох үчүгэйдээҕин уонна мөкү өрүттэрдээҕин ыйыталастыбыт.   Маргарита, 29 саастаах, маҕаһыын атыыһыта: Куорат кытыытынааҕы оройуоннары тоҕо сайыннарбаккыт? Куорат киинигэр түргэнник кэлэр-барар уустук. Уопсастыбаннай тырааныспары  уларытыахха уонна сайыннарыахха наада. Биһиги ааспыт үйэ 70-с...
Тамара Верховцева: «Куһаҕаны, үчүгэйи барытын кэпсиибин»
Дьон | 14.09.2021 | 13:30
Тамара Верховцева: «Куһаҕаны, үчүгэйи барытын кэпсиибин»
Хаһыаппытыгар дөрүн-дөрүн ураты дьоҕурдаах, айдарыылаах дьону тиһигин быспакка сырдатабыт. Манна даҕатан эттэххэ, кинилэр бэйэлэрин талааннарын кэмэ кэллэҕинэ эрэ биирдэ кэпсииллэр. Бүгүҥҥү дьоруойбун кытта бу кыһын кэпсэтиэхтээх этибит да, кэмэ илик буолан, соннук хаалан хаалбыта. Тамара Прокопьевна Верхоцевалыын төлөпүөнүнэн сэһэргэстим. - Дорообо! Саха дьонун сиэринэн кэпсэтиибитин бэйэҕин билиһиннэрииттэн саҕалыахха... - Үөһээ...
Түргэн сокуускалар
Тускар туһан | 12.09.2021 | 09:00
Түргэн сокуускалар
Сорох бырааһынньыкка, араас фуршеттарга ол-бу канапелар, рулеттар, тарталеткалар “былааһы ылаллар”. Маннык түргэн сокуускалары киһи дьиэҕэ да астаныан сөп. Иһиккит көрүөх бэтэрээ өттүгэр кураанахтаммыта эрэ баар буолуо.   Лаваштан рулет Туох наадата: лаваш – 1 устуука, туустаах оҕурсу – 3 устуука, кытаанах сыыр – 75 г, сымыыт – 3 устуука, куурусса...