07.10.2022 | 10:00

Евдокия Евсикова: «Сүрүн сыалбыт — куорат нэһилиэнньэтин олоҕун уйгутун тупсарыы»

Дьокуускай куорат Дууматын бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы Евдокия Евсикова «Якутск 4.0.0 СТАРТ» форум «Развитие социальной инфраструктуры — основа повышения качества жизни» блогун түмүгүн таһаарда.
Евдокия Евсикова:  «Сүрүн сыалбыт — куорат нэһилиэнньэтин олоҕун уйгутун тупсарыы»
Ааптар: Айыына ДОНСКАЯ

Балаҕан ыйын 8-11 күннэригэр ыытыллыбыт «Якутск. 4.0.0 Старт» форум балаһааккаларыгар киин куорат көхтөөх олохтоохторо, бизнес бэрэстэбиитэллэрэ уонна куорат салалтата Дьокуускай куорат сайдар кэскилин дьүүллэстилэр. Алта блогунан сессияларга, санаа атастаһыыларыгар, воркшоптарга Дьокуускай куорат Дууматын дьокутааттара кытыннылар. Бэрэссэдээтэл бастакы солбуйааччыта Евдокия Евсикова киин куорат баһылыгын социальнай боппуруостарга солбуйааччы Наталья Степановалыын «Социальнай инфраструктура сайдыыта — олох хаачыстыбатын үрдүүр төрүөтэ» блок куратордарынан буоллулар.

«Якутск 4.0.0 Старт» форум балаһааккаларын этиилэрэ Дьокуускай куорат 2032 сылга диэри социальнай-экономическай сайдыытын Стратегиятын уларытар түмүк резолюцияҕа киирдилэр.

 

«Стратегия – хамсатар күүс»

«Форум сүрүн соруга – „СӨ киин куората – Дьокуускай куорат 2032 сылга диэри социальнай-экономическай сайдыытын туһунан“ Ил Дархан Ыйааҕын кытта дьүөрэлээн Стратегияҕа уларытыылары киллэрии. Ыйаахха куораппыт сайдыытын сүрүн хайысхалара уонна соруктара чопчуланнылар. Инники 10 сылтан куораппыт ирбэт тоҥҥо бастыҥ куорат буолара тутулуктаах. Ыйаахха Айсен Сергеевич Николаев итинник улахан соругу туруорда», – диэн кэпсээтэ Евдокия Евсикова.

Ил Дархан Ыйааҕын көмөтүнэн Илиҥҥи экономическай форумҥа Дьокуускай куоракка доруобуйаларыгар хааччахтаах оҕолорго үөрэҕирии комплексын тутарга 4,8 млрд солкуобай инвестициялаах, итиэннэ бөдөҥ панеллаах дьиэлэри тутар собуот тутуутугар 860 мөл. солкуобай инвестициялаах сөбүлэҥнэр түһэрсилиннилэр. Саха сирэ Илиҥҥи экономическай форумҥа уопсайа 330 млрд солкуобай кэриҥэ суумалаах 39 сөбүлэҥи түһэристэ.

«Стратегия – иннибит диэки хамсатар күүс. Аны уон сылынан куораппытын санаабыт хоту оҥорор курдук былаанныахтаахпыт, сабаҕалыахтаахпыт, иннибит диэки хардыылыахтаахпыт. Дьокуускай олорорго бары өттүнэн табыгыстаах буолуон баҕарабыт, дьон мантан бара сатыа суохтаах, олохсуйуохтаах. Форум балаһааккалара итиннэ туһуланан үлэлээтилэр», – диэтэ социальнай блок куратора.

 

Болҕомто уурулунна, үрдүктүк сыаналанна

Евдокия Евсикова иһитиннэрбитинэн, форум чэрчитинэн 200-чэ этии киирбит. Тэрээһиҥҥэ 1300-тэн тахса киһи кыттыбыт, итинтэн 579 кыттааччыта «Социальнай инфраструктура сайдыыта — олох хаачыстыбатын үрдүүр төрүөтэ» социальнай блок балаһааккатыгар сылдьыбыт.

«Хас биирдии куорат олохтооҕо хайа күн төрүөҕүттэн анараа дойдуга барыар диэри социальнай блок үлэтигэр быһаччы сыһыаннаах. Ол иһин форум балаһааккатын «Сүрүн сыалбыт – куорат нэһилиэнньэтин олоҕун уйгутун тупсарыы» диэн ааттаатыбыт», — диэтэ Евдокия Евсикова.

Блок үлэтин чэрчитинэн «Молодежный connect» алтыһыы сессията, «Библиотечный Якутск: план развития до 2032 года» форсайт-сессия, «Здоровье детей – ответственность родителей» стратегическай сессия уонна санаа атастаһар балаһааккалар: «Развитие сети дошкольных образовательных учреждений», «Развитие инфраструктуры общеобразовательных учреждений», «Здоровый Якутск — здоровая республика» үлэлээтилэр.

Социальнай блок балаһааккатын үлэтигэр регионнааҕы экспертэри таһынан онлайн эрэсииминэн үлэлээтилэр: РФ Бырабыыталыстыбатын иһинэн үлэлиир Социальнай эйгэҕэ попечительство боппуруостарыгар сэбиэтин эксперэ, медицинскэй наука доктора Олег Аполихин, Доруобуйа харыстабылыгар аан дойдутааҕы тэрилтэ Арассыыйаҕа бэрэстэбиитэлэ Мелита Вуйнович, Арассыыйатааҕы «Доруобай куораттар, оройуоннар уонна бөһүөлэктэр» диэн нэһилиэнньэ доруобуйатын туругун уонна  олоҕун хаачыстыбатын тупсарыы ассоциациятын толорооччу дириэктэрэ Татьяна Шестакова, РФ Уопсастыбаннай палаататын чилиэннэрэ Наталья Москвитина, Сергей Рыбальченко, Лена Ефремова, Татарстан Өрөспүүбүлүкэтин Оҕо быраабыгар боломуочунайа Ирина Волынец, Үөрэҕирии институтун (НИУ ВШЭ) Уопсай уонна эбии үөрэхтээһиҥҥэ киинин дириэктэрэ Сергей Косарецкай, «ПроШкола» ХЭТ генеральнай дириэктэрэ, ВЭБ.РФ бизнес-блогун толорооччу дириэктэрэ Алиса Денисова.

«Ыҥырыллыбыт экспертэр форумҥа улахан болҕомтолорун уурдулар уонна үрдүктүк сыаналаатылар. Балаһааккаларга этиллибит этиилэр уонна идиэйэлэр регионнааҕы уонна федеральнай таһымнарга иһиллэллэрэ биһиэхэ улахан суолталаах.  Этиилэри олоххо киллэрэргэ уонна үбүлээһин көрүллэригэр өйөбүл олус наада», — диэн тоһоҕолоон бэлиэтээтэ Дуума бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы.

 

«Доруобуйа — сүрүн сыаннас»

Евдокия Ивановна бэлиэтээбитинэн, оскуола иннинээҕи уонна уопсай үөрэхтээһин сайдыыларынан санаа атастаһар балаһааккаларга оскуола тутуутун боппуруостарын сэргэ хааччыйыы кыһалҕата эмиэ көтөҕүлүннэ.

«Биһиги иннибитигэр өрөспүүбүлүкэ үөрэҕириитин систиэмэтин Арассыыйа субъектарын ортотугар 15 бастыҥ иһигэр киллэрэр сорук турар, итиниэхэ үөрэнэр дьиэ эрэ баара тутах. Ол иһин цифровой технологиялары сайыннарыы, учууталлары бэлэмнээһин, квалификацияларын  үрдэтии туһунан наһаа элбэхтик этилиннэ. Төһө да бэртээхэй оҥоһуулаах дьиэлээх-уоттаах, технологиялаах буолбут иһин, үөрэҕирии сүрүн киһитэ – учуутал», — диэтэ Евдокия Евсикова.

Итини сэргэ кини доруобуйа боппуруоһа социальнай блокка элбэхтик көтөҕүллүбүтүн бэлиэтээтэ.

«Оскуола иннинээҕи уонна уопсай үөрэхтээһин тэрилтэлэригэр доруобуйаны көрүүгэ-истиигэ уонна оҕолор доруобуйаларын туһугар төрөппүт эппиэтинэһигэр улахан болҕомто уурулунна. Оскуола медицинатын сөргүтүү, уһуйааннарга уонна оскуолаларга оҕо аһылыгын тупсарыы, чуолаан оскуола остолобуойдарын саҥардыы уонна үөрэнээччилэри аһылыгынан хааччыйар биир кэлим кэмбинээти тэрийии, итиэннэ оҕону кыра сааһыттан сөпкө аһааһын култууратыгар үөрэтии туһунан элбэх этии киирдэ», — диэн кэпсээтэ форум социальнай блогун куратора.

Кини эппитинэн, форум устата хас биирдии оскуоланы доруобуйа территорията оҥорор туһунан этиилэр киирбиттэр.

«Алын кылаас оҕолорун доруобуйаларын туруга үрдүкү кылаас үөрэнээччилэрин, оскуоланы бүтэрээччилэр доруобуйаларыттан атын, хомойуох иһин, мөлтөх. Ол иһин оҕолорбут доруобуйаларын харыстыыр уонна тупсарар туһуттан ити хайысханан күүскэ үлэлиэхпитин наада. Төрөппүтүгэр төннөн, ыарыыны эмтээн буолбакка, сэрэтэн эрэ кыайыахпытын сөп. Бэйэ доруобуйатыгар эппиэтинэстээхтик, харыстабыллаахтык сыһыаннаһыыны иитии боппуруоһугар киллэрэн, ураты болҕомтону ууруохха наада», — диэн бэлиэтээтэ Евдокия Ивановна.

Кини «Якутск 4.0.0 СТАРТ» форуму түмүктээһиҥҥэ 2011 сылтан Арассыыйатааҕы «Доруобай куораттар, оройуоннар уонна бөһүөлэктэр» диэн нэһилиэнньэ доруобуйатын туругун уонна  олоҕун хаачыстыбатын тупсарыы ассоциациятын чилиэнэ буолар өрөспүүбүлүкэ киин куоратыгар, нэһилиэнньэ  доруобуйатын туругун уонна  олоҕун хаачыстыбатын тупсарыыга  «Доруобай куорат» муниципальнай бырагыраама эрэ баара тутах диэн санааҕа кэлбиттэрин эттэ. «Дьокуускай куорат» куорат уокуругун 2032 сылга диэри социальнай-экономическай сайдыытын стратегиятыгар уларытыылары киллэрэргэ ити боппуруоска кэлимник сыһыаннаһыахха наада диэн бэлиэтэннэ.

 «Куорат олохтоохторун доруобуйалара — сүрүн сыаннас, итиннэ куорат салалтатын бары быһаарыылара олохтонор.  Чуолаан куорат олохтоохторун доруобуйалара Социальнай-экономическай сайдыытын стратегиятын төрүөтүнэн буолуохтаах, ол иһигэр олох-дьаһах хомунаалынай хаһаайыстыбатын, тырааныспар систиэмэтин сайдыыта уонна куорат нэһилиэнньэтин олорор дьиэнэн хааччыйыы. Куорат олоҕун-дьаһаҕын бары эйгэтэ биир ситимнээх уонна олорорго табыгастаах усулуобуйаны тэрийэргэ туһуламмыт. Саамай сүрүнэ – киһи, кини интэриэстэрэ, этэҥҥэ буолуута, киниэхэ куттал суоһаабат буолуута», — диэн түмүктээтэ Евдокия Евсикова.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Халбаакыттан — Олоҥхо тыйаатырыгар
Дьон | 25.11.2022 | 10:20
Халбаакыттан — Олоҥхо тыйаатырыгар
Дьокуускайга саха тылын учууталларын сийиэстэрин сэргэ өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо декадата ыытылла турар. Оттон чулуу айымньыбыт баай философиятын кэлэр ыччакка тиэрдэр биир бэртээхэй ньыманан тыйаатыр буолар. Бу дьыл сэтинньитигэр Олоҥхо тыйаатыра «Дьорҕостой Бэргэн» куукуланан испэктээк туруоран сүрэхтээбитэ. Режиссер Гаврил Мэҥкээрэп Николай Калинович Шамаев-Чопчухаан (Үөһээ Бүлүү) олоҥхотунан туруоруутун Дьокуускай куорат хас да уһуйааныгар...
Мария Матвеева:  «Дьоҥҥо үтүөнэн эрэ сырыттахха, олорорго чэпчэки»
Дьон | 26.11.2022 | 10:00
Мария Матвеева: «Дьоҥҥо үтүөнэн эрэ сырыттахха, олорорго чэпчэки»
Тыа сиригэр көмүс куоластаахтар, үҥкүүһүттэр, айар, суруйар дьон баалларын куруук кэрэхсии, сэргии истэбит. Ханна да сырыттарбын талааннаах дьону кытта билсэрбин, санаа атастаһарбын туохтааҕар да ордоробун.
Юрий Попов: «Барыта улахан үлэттэн тахсар»
Дьон | 25.11.2022 | 16:00
Юрий Попов: «Барыта улахан үлэттэн тахсар»
Дьокуускайга Тупсарыы үс сыла биллэриллэн, бу диэн эттэххэ, киин куоракка, чахчы, үтүмэн үлэ ыытылынна, ону олохтоохтор даҕаны бэйэҕит көрө-истэ сылдьаҕыт.  Быйыл сайын «Уһук Илиҥҥэ 1000 тиэргэн» федеральнай бырайыагынан Дьокуускай куоракка 75 тиэргэн тупсаран оҥоһулунна. Саамай элбэх эбийиэккэ бэдэрээтчитинэн «Основа» ХЭТ үлэлээтэ. Онон бүгүҥҥү нүөмэрбитигэр бу тэрилтэ эдэр салайааччыта Юрий Поповы...
Ийэ айманар сүрэҕин туох уоскутуой...
Сытыы муннук | 01.12.2022 | 12:03
Ийэ айманар сүрэҕин туох уоскутуой...
Билиҥҥи балаһыанньаҕа, билиҥҥи судургута суох кэмҥэ оҕотун байыаннай дьайыыга атаарбыт ийэлэрдиин кэпсэтэртэн ордук ыарахан суох. Кинилэр куоластара титириирэ, харахтарын уутун кистээн туора соттоллоро, оҕолорун тустарыгар күүстээх, тулуурдаах буола сатыыллара киһини өссө уйадытар, уоскутар тылы булбакка мух-мах бараҕын. Бу сырыыга оҕолорун атаарбыт, кэтэһэр, эрэнэр икки ийэни кытта харах уулаах кэпсэтиибин ааҕааччыларбар...