17.04.2020 | 10:25

“Баһаалыста, дьиэҕитигэр олоруҥ”

“Баһаалыста, дьиэҕитигэр олоруҥ”
Ааптар: Киин Куорат

Медиктэр социальнай ситимнэргэ: “Биһиги эһиги тускутугар үлэбитигэр хаалабыт. Эһиги биһиги туспутугар дьиэҕитигэр олоруҥ”,- диэн флеш-моб ыыттылар. Чахчы, билигин ыарахан эпидемияны утары охсуһуу инники кирбиитигэр үрүҥ халааттаах аанньаллар тураллар.

Саха сирин быраастара эмиэ бу флеш-мобка кыттыһан, өрөспүүбүлүкэ олохтоохторун “самоизоляцияҕа” олорорго ыҥырдылар. Оттон поликлиникаларга ыарыһахтары дьиэҕэ тиийэн көрүү ньымата ордук туһаныллар буолла. Холобур, Дьокуускайга 1-кы нүөмэрдээх поликлиника 554 үлэһититтэн 377 эмчитэ дьону дьиэҕэ көрүүгэ көспүт. Поликлиникаҕа бэйэтигэр улахан дьоҥҥо уонна оҕолорго суһал көмө кабинеттара үлэлииллэр. Ыарыһахтарга дьиэнэн сылдьар биригээдэлэр тэриллибиттэр. Коронавирус сэрэйилиннэҕинэ, суһаллык анал биригээдэ тиийэр. 1 саастарын туола илик оҕолору уонна хат буолбут дьахталлары учаскуобай быраастар дьиэҕэ тиийэн көрөллөр. Чэпчэтиилээх эми ылар араҥаҕа быраастар уонна сиэстэрэлэр эмтэрин илдьэн биэрэллэр.

Инбэлииттэр сыллата ааһар хамыыһыйаларын ыраахтан олорон ааһыахтарын сөп – докумуоннарын МСЭ бюротугар ыыталлар.

Дьокуускай поликлиникаларыгар быраастар ыарыһахтары дьиэлэринэн кэрийэллэригэр анаан СӨ Бырабыыталыстыбатын массыыналара көмөҕө кэлбиттэрэ.

Доруобуйа харыстабылын тэрилтэлэрин үлэһиттэрэ бары саҥа эпидемияны утары үлэҕэ суһал үөрэҕи аастылар. Үлэ чааһын кэнниттэн эмчиттэри дьиэлэригэр таһыы тэрилиннэ. Сорох эмчиттэри дьиэлээхтэриттэн тэйитэн, гостиницаҕа олордор ньыма эмиэ олохтонно. Дьокуускай куорат Үөрэххэ салаатын көҕүлээһининэн, медиктэр оҕолоро суукканы эргиччи үлэлиир оҕо саадыгар сылдьар кыахтаннылар. Балыыһалар саастаах үлэһиттэрин уоппускаҕа ыыттылар.

Оттон үтүө санаалаах дьон эмчиттэргэ ким туох кыахтааҕынан көмөлөһөр. Ол курдук, киин куоракка бэлэм аһы аҕалан биэриинэн дьарыктанар сулууспалар коронавируһу утары үлэлии сылдьар эмчиттэргэ босхо ас таһаллар. Ол аата кинилэртэн ас сакаастаан аһаабыт дьон, эмчиттэргэ барар ас сороҕун уйунабыт, үтүө дьыаланы оҥоробут.

Индрайвер таксига медиктэр сакаастара көстөр гына, анал бэлиэ тахсан кэлэр гына оҥоһулунна – таксист бэйэтин баҕатынан эмчити буор-босхо эбэтэр чэпчэтиилээх тарыыбынан тиэйиэн сөп.

Иммунитеты хайдах күүһүрдэбит

Киһи иммунитета ийэ иһигэр үөскүөҕүттэн сайдан барар. Ол эрэн олох укулаата хайдаҕыттан доруобуйа туруга олус тутулуктаах. Иммунитет үлэтин, бастатан туран, күннээҕи аһылык сүрүннүүр. Аһылыкпыт иҥэмтиэлээх, туһалаах битэмииннэрдээх буолуохтаах. Натуральнай эт, балык, үрүҥ ас доруобуйаҕа туһалаахтар.

Белок, углеводтар уонна сыа – күннээҕи аһылыкка хайаан да баар буолуохтаахтар. Диетологтар сүбэлииллэринэн, кэлбэккэ-барбакка дьиэ иһигэр хааллан олорон бурдук астан, фастфудтан, минньигэс астан аккаастаммыт ордук. Бу ааттаммыт астар бары чэпчэки углеводтар буолан, киһи сиэтэҕинэ, түргэнник аччыктыыр, ол иһин уойарга барар.  Уустук углеводтар – кытаанах бурдуктан оҥоһуллубут мохоруону, отруби булкаастаах килиэби сиир табыгастаах. 

Күннээҕи аспытыгар хайаан да сыа баар буолуохтаах эбит. А, D, Е, K битэмииннэр балык, эриэхэ сыатыгар бааллар.

Иммунитеты сайыннарар туһугар саамай сүрүнэ уубутун хана утуйуохтаахпыт. 7-8 чаастан кырата суох утуйабыт уонна, төһө кыалларынан, эти-хааны чэбдигирдэр хамсаныылары оҥоробут.

Блогердарга итэҕэйимэҥ

Билиҥҥи блогердар, медицинэҕэ сыһыана суох да буоллахтарына, араас сүбэни-аманы тарҕатар идэлээхтэр. Биир биллэр блогер “имбирдээх чэй истэххитинэ, коронавирус сыстыбат” диэбитигэр, имбирь хамаҕатык атыыга барар буолан хаалбыта. Дьокуускай фрукта атыылыыр лааппыларыгар, билигин имбирь киилэтэ 500 солк. тиийдэ. Оттон официальнай медицинэ имбирь туһатын бигэргэппэт.

“Карантин” кэмигэр күннээҕи эрэһиими тутуһабыт, дьиэбитин сөп буола-буола салгылатабыт, сөрүүн ууга душтаныахха сөп.

Куһаҕан дьаллыктартан аккаастанарга саамай тоҕоостоох кэм кэллэ. Табахтааһын, арыгылааһын доруобуйаны айгыратар дьаллык буоларын бары билэбит. Оттон кутталлаах дьаҥ тарҕаммыт кэмигэр, буортута өссө улаатыан сөп.

Коронавирустан сылтаан күүрэр, араас сураҕы истэ-истэ ыгылыйар, аһара куттанар наадата суох диэн психологтар сүбэлииллэр. Кылаабынайа, чугас дьоҥҥутун харыстааҥ. Туох эрэ саҥаҕа үөрэниҥ, гаджеттары баһылааҥ.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Педиатр Елена ИВАНОВА:  «Улаатар оҕоҕо — ураты болҕомто»
Дьон | 21.09.2021 | 12:00
Педиатр Елена ИВАНОВА: «Улаатар оҕоҕо — ураты болҕомто»
Бүгүн “Яннамед” медицинскэй клиника педиатр бырааһа Елена Владимировна Иванова ыалдьыттыыр. Кинини кытта оҕо доруобуйатын туһунан кэпсэтиибитин сэргээн ааҕыҥ.   Быраас анала – Кыра оҕо туга ыалдьарын сатаан кэпсээбэт, уопсайынан, кырачаан дьону кытта үлэлиир ыарахан. Педиатрияны тоҕо талбыккыный? Үлэҥ уратытын туһунан кэпсиигин? –  Мин оҕолору кытта үлэлиэм диэн эрдэттэн быһаарыммытым. Эдьиийим...
Дьокуускай куорат мин харахпынан
Куорат олоҕо | 12.09.2021 | 10:00
Дьокуускай куорат мин харахпынан
Сахабыт сирин килбэйэр киинэ, тапталлаах куораппыт 389 сааһын томточчу туоларынан барыгытын эҕэрдэлиибит. Биһиги ааҕааччыларбытыттан Дьокуускай куорат дьон олороругар туох үчүгэйдээҕин уонна мөкү өрүттэрдээҕин ыйыталастыбыт.   Маргарита, 29 саастаах, маҕаһыын атыыһыта: Куорат кытыытынааҕы оройуоннары тоҕо сайыннарбаккыт? Куорат киинигэр түргэнник кэлэр-барар уустук. Уопсастыбаннай тырааныспары  уларытыахха уонна сайыннарыахха наада. Биһиги ааспыт үйэ 70-с...
Киин куорат  мураллара
Куорат олоҕо | 11.09.2021 | 13:17
Киин куорат мураллара
Кэнники аҕыйах сылга Дьокуускай дьиэлэрэ стрит-арт көмөтүнэн улаханнык уларыйдылар. Олохтоох уонна тас дойду худуоһунньуктара олус чаҕылхай, киһи өйүгэр хатанар ойууларынан куорат тас көстүүтүн киэргэттилэр. Хаһыаппыт бу нүөмэригэр 2016 сылтан Дьокуускайга оҥоһуллубут мураллары сырдатабыт.  Мурал – дьиэ эркинигэр эбэтэр иһигэр уруһуйданар уустук ойуу.   «Айыыһыт» Ханна баарый? Лермонтов уул., 56, Щорс...
Тамара Верховцева: «Куһаҕаны, үчүгэйи барытын кэпсиибин»
Дьон | 14.09.2021 | 13:30
Тамара Верховцева: «Куһаҕаны, үчүгэйи барытын кэпсиибин»
Хаһыаппытыгар дөрүн-дөрүн ураты дьоҕурдаах, айдарыылаах дьону тиһигин быспакка сырдатабыт. Манна даҕатан эттэххэ, кинилэр бэйэлэрин талааннарын кэмэ кэллэҕинэ эрэ биирдэ кэпсииллэр. Бүгүҥҥү дьоруойбун кытта бу кыһын кэпсэтиэхтээх этибит да, кэмэ илик буолан, соннук хаалан хаалбыта. Тамара Прокопьевна Верхоцевалыын төлөпүөнүнэн сэһэргэстим. - Дорообо! Саха дьонун сиэринэн кэпсэтиибитин бэйэҕин билиһиннэрииттэн саҕалыахха... - Үөһээ...