14.01.2020 | 12:18

БҮЛҮҮҺЭ СҮҮРДҮҮТЭ

БҮЛҮҮҺЭ СҮҮРДҮҮТЭ
Ааптар: Киин Куорат

Ийэм барахсан... Сэбиэскэй – таҥараны, ойууну, удаҕаны итэҕэйэр бобуллар кэмҥэ биһиэхэ: “Тукааларыам, ити тугу да билиммэт туох дьиибэ дьон кээлтэрэ буолла? Бээ, иччи-абааһы баалларын кинилэргэ да биллэрэллэрэ буолуо ээ”, -- диирэ. Кырдьык даҕаны, сиргэ-уокка, айылҕаҕа, ыксаллаах быһыыга-майгыга атын буолаллара...

Билгэлээһиннэри ийэм итэҕэйэрэ. Итилэр бары кырдьыктар диирэ.

Биирдэ ийэбит ыйыытынан бүлүүһэ сүүрпүппүт. Оннук иччилээх, соннук күүрүүлээх күн буолбутун баччааҥҥа диэри билэ иликпин. Бастаан эдэрдэр бэйэбит сүүрдэ сатаабыппыт да, хамсаан да көрбөтөҕө. Сымыйарҕыахча, күлүөхчэ буолбуппут. Онтон ийэбит кэлэн: “Ийэ-э, оҕолорум инникилэрин кэлэн кэпсээн биэр эрэ”, -- диэн көрдөспүтэ. Аҥаардас чочумча саҥата суох туруутуттан, куолаһыттан атын буола түспүппүт. Уу-чуумпу сатыылаабыта.

-- Кэлбит буоллаххына “дорообо” диэки аас, –  диирин кытта, бүлүүһэ үллэҥэлии түһээт, ол диэки барбыта.  Мин ийэм үөрэҕэ суох, эгэ, кини ийэтэ? Ол эрээри бүлүүһэ ыйар оноҕоһун уһуга буукубаҕа сурдурҕаччы көтөн иһэрэ. Хас буукуба кэннэ, оннугар төннөр, онтон иккис, салгыы буукубаларыгар ытар курдук ыйар. Грамматическай сыыһата суохтук. Бу санаатахха, ити бүлүүһэ мин төлкөбүн дьэҥкэ түстээбит. Бүлүүһэни таарыйар тарбаҕым төбөтүн ардыгар, соһуйан, арааран ыларым. Биир-икки киһи тарбахтарынан таарыйа сылдьаллара. Кинилэр эмиэ дьиктиргээн ыллахтарына да, бүлүүһэ ыйытыкка сорунуулаахтык хоруйдаан иһэрэ. Онтон ылата мин бүлүүһэ сүүрдүүтүн итэҕэйбитим. Хаста да сүүрдэ сылдьыбытым. Ойуутун бэйэм оҥорорум. Бу сырыыга игирэ кыргыттарбар оҥортордум.

Куруук сүүрдүөххэ сөп эбитэ дуу, ол гынан баран наһаа элбэхтэ билгэлэтэр сэрэхтээх дииллэр. Оттон инникилэрин билиэхтэрин наһаа баҕарар дьон көрдөһүүтүнэн бу оҥортордум.

Бүлүүһэ сүүрдүүтүн туһаайыылара:

  1. Бүлүүһэ. Ойуута, халдьыыта суох, былыргы буолара ордук. Ис өттүн чүмэчи уотугар таҕайан ититэҕин. Үөһээ өттүгэр хоруордан биир ох оноҕоһун курдук оҥороҕун.
  2. “Дорообо” – илин диэки, “Быраһаай” хоту диэки тураллар. Чүмэчи “Быраһаай” аттыгар ууруллар.
  3. Бүлүүһэни ортотугар туруораҕыт уонна сүүрдээччилэр бука бары ыйар тарбахтарын чүмэчигэ сылытан ылан баран, бүлүүһэ үрдүгэр таарыйар эрэ курдук таҕайа уураллар. Мустубут дьонтон аҕа саастаахтара «Бүгүн биһиги кэпсэтиэхпитин баҕарабыт...” диэн биир бокуонньугу ыҥырар. Итиннэ күлүү-элэк оҥостуу, күлсүү-салсыы суох буолуохтаах. Чахчы итэҕэйэр турукка киириллиэхтээх. Итэҕэйбэт киһини ыҥырыллыбыт киһи иччитэ (үөрэ) сөбүлээбэт. Оннооҕор: “Мин итэҕэйбэппин”,- диэн  атын хоско баран утуйа сытыыр киһи түүлүгэр киирэн сордуура үһү. Улуу дьону “уһугуннарар” эмиэ сэрэхтээх. Ойуунускайы ыҥыран үөҕүллүбүт-мөҕүллүбүт дьон туһунан номохтор эмиэ бааллар. Ыалдьыт сөбүлээбэтэҕинэ, бэйэтэ “Быраһаайга” ааһааччы.
  4. “Дорообо” кэннэ бүлүүһэ төттөрү миэстэтигэр сүүрэн кэлэ турар түгэнигэр : 

--Бу А --тан Я буукубаҕа диэри алпаабыт, 0-тан 9 диэри сыыппыралар, “Баар”, “Суох”, “Быраһаай” диэн тыллар  бу  бааллар, -- диэн билиһиннэрэҕин.

  • Дьэ ити кэннэ ыйытыыларга киирэҕин.
  • Кэпсэтэн бүттэххинэ, махтанан баран “Быраһаайга” ыытаҕын.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Тыын тардыыта
Сынньалаңңа | 17.09.2022 | 11:00
Тыын тардыыта
 – Ийээ, мин кинини таптыыбын ээ, кинитэ суох сатаан олорбоппун. Эн ону хантан өйдүөххүнүй? – диэн Яна, ийэтэ хойут кэлэрин мөхпүтүн сөбүлээбэккэ, этиһэн турда. — Хаһан да кими да таптаабатах киһи, аҕабыныын эмиэ таптаабат буолан арахсыбытыҥ буолбат дуо? Итиэннэ миигин хантан өйдүөххүнүй? Лена кыыһа итинник сэмэлээбитин хомойо иһиттэ. Куруук оҕо...
Хатас 5 тэрилтэтэ – оҕо сайдарын-үүнэрин туһугар
Сонуннар | 17.09.2022 | 19:17
Хатас 5 тэрилтэтэ – оҕо сайдарын-үүнэрин туһугар
Бүгүн, балаҕан ыйын 17 күнүгэр, Н.Е. уонна П.Н. Самсоновтар ааттарынан Хатас орто оскуолатыгар үгэс буолбут күһүҥҥү дьаарбаҥка уонна оҕо аймаҕы эбии үөрэхтээһиҥҥэ Хатас 5 тэрилтэтин «Иллэҥ кэмҥэ дьарык дьаарбаҥката» диэн холбоһук тэрээһиннэрэ ыытылынна.
Хомунаалынай өҥө ороскуотун хайдах толуйтарыахха сөбүй?
Тускар туһан | 16.09.2022 | 15:00
Хомунаалынай өҥө ороскуотун хайдах толуйтарыахха сөбүй?
Дьиэ кэргэн бүддьүөтүгэр эбэтэр соҕотоҕун олорор киһи хомунаалынай өҥөлөрүн төлөбүрүгэр ороскуота олохтоммут нормативтан элбэх буоллаҕына субсидия оҥорторуон сөп.   Квитанцияларынан көрөн, 100%-ҥа диэри компенсация оҥорторуохха сөп.   Ким субсидияҕа хапсар бырааптааҕый? бас билээччи; олох-дьаһах кооперативтарын чилиэннэрэ; судаарыстыбаннай пуондаттан дьиэни-уоту туһанааччылар.   Усулуобуйата бу дьиэҕэ бастайааннай регистрация; дьиэ иэнэ регионнааҕы нормативтан ордуга суох; хомунаалынай...
Сонун, ол эрээри астыырга судургу бүлүүдэлэр
Тускар туһан | 17.09.2022 | 15:00
Сонун, ол эрээри астыырга судургу бүлүүдэлэр
Күһүҥҥү нуурал күннэргэ улахан уустуга суох, маҕаһыын аайы баар бородуукталартан минньигэс бүлүүдэлэри астыыргытыгар сүбэлиибит.   Мультиваркаҕа сибиинньэ этиттэн соркуой Эһиэхэ наада: сибиинньэ этэ — 600 г; хортуоппуй — 8 уст.; моркуоп — 1 уст.; эриэппэ луук — 1 уст.; томат паастата — 2 ост. ньуоска; маҕаһыыҥҥа атыыланар сметана — 2 ост.ньуоска;...