06.05.2021 | 14:00

Алҕаска айыллыбыт абыраллаах тэриллэр

Алҕаска айыллыбыт абыраллаах тэриллэр
Ааптар: Киин Куорат

Киһи аймах үйэлэр тухары олоҕун тупсарар сыаллаах туох эмит саҥаны, туһалааҕы айар-тутар. Сорох учуонайдар олохторун устата уопут оҥорон, туох эмит улаханы арыйан ааттарын үйэтитэллэр. Оттон билигин күннээҕи олоххо туттар сорох тэриллэрбит олох да алҕаска айыллыбыттар эбит. 


1945 сыллаахха Америка учуонайа Перси Спенсер магнетроҥҥа (микроволновой сардаҥалары таһаарар электроннай, электровакуумнай тэрил) үлэлэһэ сылдьан, сиэбигэр илдьэ сылдьыбыт сакалаата итийэн, ууллан хаалбыт. Учуонай магнетрон микроволновой сардаҥалары таһаарбытын өйдөөн, абыраллаах тэрили – бастакы СВЧ-оһоҕу (микроволновканы) айбыт. 
1879 сыллаахха Константин Фальберг диэн ньиэмэс химигэ таас чох сымалатын туохха туттуохха сөбүн үөрэтэ сылдьан алҕаска сахарины айбыт. Биирдэ кини лабораторияҕа эбиэттии олорон, аһылыга минньийэн хаалбытыттан соһуйбут. Таас чох сымалатын тутан баран, илиитин умнан суумматаҕын өйдөөбүт. Ити курдук сахарин айыллан тахсыбыт.
1895 сыллаахха физика профессора Вильгельм Конрад Рентген халыҥ хортуоҥканан сабыллыбыт катоднай туруупканан үлэлии олорон, туох эрэ дьикти сырдык тыгарын таба көрбүт. Учуонай сонно тута туруупка иһиттэн биллибэт сардаҥа тахсарын өйдөөн, медицинаҕа киэҥник туттуллар рентген сардаҥата диэни арыйбыт. 


1928 сыллаахха бактериолог Говард Флори бырааһынньык кэннэ лабораторияҕа кэлэн онно хаалбыт Петри чааскыларыгар стафилококк холуонньата үөскээбитин көрбүт. Биир чааскыга түүнүк тэллэйин спораларын таһыгар бактериялар чугаһаабаттарын бэлиэтии көрбүт. Кэнники түүнүк тэллэйин штаммыттан Penicillium notatum  антибиотик айыллыбыт. Пенициллини арыйыыга бөдөҥ учуонайдар Александр Флеминг уонна Эрнст Борис Чейн ааттара ааттанар. Кинилэр үһүөн Нобелевскай бириэмийэ лауреаттара буолбуттара.
1826 сыллаахха Англияҕа Джон Уокер диэн аптека үлэһитэ маһынан фосфоры булкуйан баран таас истиэнэҕэ соппут. Онто тута умайан тахсыбыт. Ити курдук испиискэ айыллыбыт.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Төлөн: «Кэрэни туойарбыттан дуоһуйабын»
Дьон | 18.06.2021 | 19:46
Төлөн: «Кэрэни туойарбыттан дуоһуйабын»
Бу күннэргэ балаһабар дьоруой көрдөөн биир дойдулаахпар, буолаары буолан ийэм төрөөбүт сириттэн төрүттээх, Өнөр Эбэтэ дуо дэппит Уус Алдан улууһун биир кэрэ-мааны айылҕалаах, дьэдьэн, хаптаҕас силигилии үүнэр, сардаана сибэккинэн симэммит алаастардаах, лэһигирэс көмүс хатырыктааҕынан аатырбыт Өнөртөн төрүттээх киһини дьүөгэм булан биэрдэ. Онон, билсиҥ, хоһоон хонуутугар хорутуулаахтык суруйар, оһохчут быһыытынан улууһугар...
Станислав Свинобоев Бухарестка уһаарыллыыта
Спорт | 11.06.2021 | 10:24
Станислав Свинобоев Бухарестка уһаарыллыыта
Станислав Свинобоев Бухарестка уһаарыллыыта Мэҥэ Хаҥаластан төрүттээх, 18 саастаах Станислав Свинобоев саас Иркутскайга 21-гэр диэри саастаахтарга көҥүл тустууга  Арассыыйа чемпиона буолбута. Итинник түһүлгэттэн кыһыл көмүс мэтээл кэлбэтэҕэ 11 сылыгар  эбиитин орто ыйааһыҥҥа  70 кг аҕалыыта уонна атырдьах ыйыгар Башкортостан киинигэр Уфаҕа ыытыллыахтаах аан дойду 21-гэр диэри саастаахтарга чемпионатыгар Арассыыйа чиэһин...
Абитура чугаһаата! Бэлэмҥин дуо?
Тускар туһан | 09.06.2021 | 19:59
Абитура чугаһаата! Бэлэмҥин дуо?
Абитура чуһаата. Эмиэ биир эппиэттээх, тиритиилээх-хорутуулаах, сүүрүүлээх-көтүүлээх кэм тиийэн кэллэ. Быйылгы үөрэххэ туттарсааччылар тугу билиэхтээхтэрий? Докумуоннары тутар киин  хамыыһыйа хайдах үлэлиирий? Туттарсыыга туох докумуоннар ирдэнэллэрий? Бу уонна атын да ыйытыыларга хоруйу мантан аллара ааҕыҥ. Бэлиэтээн эттэххэ, Дьокуускай куорат оскуолаларын быйыл 11 кылааһы уопсайа 2180 оҕо бүтэрэр. Онтон 205 выпускник «Үөрэххэ...
Киин куоракка коррупцияны утары научнай-практическай конференция ыытыллар
Сонуннар | 17.06.2021 | 18:30
Киин куоракка коррупцияны утары научнай-практическай конференция ыытыллар
Дьокуускайга бэс ыйын 16-17 күннэригэр коррупцияны утары судаарыстыбаннай политика тыын боппуруостарыгар научнай-практическай конференция буола турар.  Конференция онлайн көрүҥүнүнэн барар. Дискуссионнай балаһааккаҕа судаарыстыбаннай былааска уонна олохтоох бэйэни салайыныы уорганнарыгар коррупцияны уонна сокуону кэһиини сэрэтэр сыаллаах салаалар бэрэстэбиитэллэрэ Уһук Илин регионнарыттан кытталлар. Конференцияҕа кыттаары Дьокуускайга РФ Президенин Управлениетын уонна РФ Президенин Уһук...