06.05.2021 | 14:00

Алҕаска айыллыбыт абыраллаах тэриллэр

Алҕаска айыллыбыт абыраллаах тэриллэр
Ааптар: Киин Куорат
Бөлөххө киир

Киһи аймах үйэлэр тухары олоҕун тупсарар сыаллаах туох эмит саҥаны, туһалааҕы айар-тутар. Сорох учуонайдар олохторун устата уопут оҥорон, туох эмит улаханы арыйан ааттарын үйэтитэллэр. Оттон билигин күннээҕи олоххо туттар сорох тэриллэрбит олох да алҕаска айыллыбыттар эбит. 


1945 сыллаахха Америка учуонайа Перси Спенсер магнетроҥҥа (микроволновой сардаҥалары таһаарар электроннай, электровакуумнай тэрил) үлэлэһэ сылдьан, сиэбигэр илдьэ сылдьыбыт сакалаата итийэн, ууллан хаалбыт. Учуонай магнетрон микроволновой сардаҥалары таһаарбытын өйдөөн, абыраллаах тэрили – бастакы СВЧ-оһоҕу (микроволновканы) айбыт. 
1879 сыллаахха Константин Фальберг диэн ньиэмэс химигэ таас чох сымалатын туохха туттуохха сөбүн үөрэтэ сылдьан алҕаска сахарины айбыт. Биирдэ кини лабораторияҕа эбиэттии олорон, аһылыга минньийэн хаалбытыттан соһуйбут. Таас чох сымалатын тутан баран, илиитин умнан суумматаҕын өйдөөбүт. Ити курдук сахарин айыллан тахсыбыт.
1895 сыллаахха физика профессора Вильгельм Конрад Рентген халыҥ хортуоҥканан сабыллыбыт катоднай туруупканан үлэлии олорон, туох эрэ дьикти сырдык тыгарын таба көрбүт. Учуонай сонно тута туруупка иһиттэн биллибэт сардаҥа тахсарын өйдөөн, медицинаҕа киэҥник туттуллар рентген сардаҥата диэни арыйбыт. 


1928 сыллаахха бактериолог Говард Флори бырааһынньык кэннэ лабораторияҕа кэлэн онно хаалбыт Петри чааскыларыгар стафилококк холуонньата үөскээбитин көрбүт. Биир чааскыга түүнүк тэллэйин спораларын таһыгар бактериялар чугаһаабаттарын бэлиэтии көрбүт. Кэнники түүнүк тэллэйин штаммыттан Penicillium notatum  антибиотик айыллыбыт. Пенициллини арыйыыга бөдөҥ учуонайдар Александр Флеминг уонна Эрнст Борис Чейн ааттара ааттанар. Кинилэр үһүөн Нобелевскай бириэмийэ лауреаттара буолбуттара.
1826 сыллаахха Англияҕа Джон Уокер диэн аптека үлэһитэ маһынан фосфоры булкуйан баран таас истиэнэҕэ соппут. Онто тута умайан тахсыбыт. Ити курдук испиискэ айыллыбыт.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Полина Победа:  «Дьоллоох буолуҥ олоххутугар, түүлгүтүгэр»
Дьон | 29.02.2024 | 10:00
Полина Победа: «Дьоллоох буолуҥ олоххутугар, түүлгүтүгэр»
Бүгүҥҥү ыалдьыппын улаханнык билиһиннэрэр да наадата суох буолуо. Кинини, өрөспүүбүлүкэ сахалыы тыллаах олохтоохторо ПОЛИНА ПОБЕДА диэн ааттаах хоһоонньуту, социальнай ситим устун билбиттэрэ ыраатта. Полина Пантелеймоновна Находкина хомоҕой тыллаах хоһоонноро элбэх киһи кутун туталлар, махталын ылаллар. Кини ону таһынан имигэс үҥкүүһүт, шпагат түһэр, араас эрчиллиилэри холкутук оҥорор, төбөтүн оройугар турар –...
Ыар сүтүк
Дьон | 17.02.2024 | 16:00
Ыар сүтүк
Үүммүт саҥа сылга Баатара нэһилиэгэ уонна Мэҥэ Хаҥалас улууһа эрэ буолбакка, бүттүүн өрөспүүбүлүкэ ыар сүтүктэннэ.
Волонтер эр дьон. Кинилэр кимнээҕий?
Дьон | 22.02.2024 | 11:20
Волонтер эр дьон. Кинилэр кимнээҕий?
Биһиги волонтердар тустарынан ордук пандемия кэмигэр истибиппит. Кинилэр ыалдьыбыт, кыаммат дьоҥҥо астарын, эмтэрин босхо тиэрдэн биэриигэ, араас соруктарга сылдьыбыттара. Волонтердар ойуур баһаардарыгар эмиэ күүстэрин харыстаабакка үлэлээбиттэрэ.
«Үрүҥ илгэ»: эдэр худуоһунньук Семен Нучеканов быыстапката
Сынньалаңңа | 18.02.2024 | 12:00
«Үрүҥ илгэ»: эдэр худуоһунньук Семен Нучеканов быыстапката
Олунньу 8 күнүттэн “Худуоһунньук дьиэтэ” галереяҕа эдэр худуоһунньук Семен Нучеканов “Үрүҥ илгэ” ааптарыскай быыстапката арылынна.