07.10.2020 | 17:38

Улуу дьон ааттарын былдьаһыннарбакка, ыарыылаах боппуруоһу быһаарыахха

Улуу дьон ааттарын былдьаһыннарбакка, ыарыылаах боппуруоһу быһаарыахха
Ааптар: Киин Куорат
Бөлөххө киир

Кэнники кэмҥэ хаһыаты да аахтахха, тэлэбиисэргэ көрдөххө, араадьыйанан иһиттэххэ, Дьокуускай куоракка баар Орджоникидзе аатынан болуоссаты Саха сиригэр сэбиэскэй былааһы олохтоспут, Саха автономиятын төрүттэспит, саха сэбиэскэй литературатын төрүттээбит, уһулуччулаах политическай деятель П.А. Ойуунускай аатынан уларытан ааттыахха диэн кэпсэтии баар буола сылдьыбыта. Маныаха Саха сиринээҕи Хомуньуус партиятын лидердэрэ, хомуньуустар аһаҕастык утарар санааларын эппиттэрэ. Ол тоҕото өйдөнөргө дылы диэххэ сөп.

Саха сирин киин куоратын Өлүөнэҕэ бастаан кэлбит нуучча казактара, чуолаан П.Бекетов төрүттээбитэ диэн история кэрэһилиир. “Якутск” диэн нууччалыы ааттаабыттара, сүрэхтээбиттэрэ биллэр. Онон биһиги киин куораппыт нууччалар төрүттээбиттэрэ, күн бүгүҥҥэ диэри тутан, сайыннаран кэллилэр. Дьэ, онон нууччалыы ааттанан сүрэхтэммит куоракка ааспыт үйэлэртэн, Өктөөп өрөбөлүүссүйэтэ буолуон да инниттэн Дьокуускай уулуссалара, болуоссаттара Саха сирин арыйсыбыт нуучча бастакы айанньыттарын, о.д.а. биллиилээх дьонун, ону ааһан өрөбөлүүссүйэ буолуон иннинэ Саха сиригэр сыылкаҕа кэлэн олорон ааспыт революционердар Е.Ярославскай, С. Орджоникидзе, Г. Петровскай уонна өрөбөлүүссүйэ сирдьитэ В.И. Ленин ааттара иҥэриллибиттэрэ.

Иккиһинэн, Саха сирэ Арассыыйаҕа баҕа өттүнэн холбоспута диэн историяҕа киирбитэ. Итинэн саха норуота атын омук дьонун кытары, биир ыал оҕолорун курдук, эйэлээхтик олоруу суолун тутуһарын өйдүөхтээхпит.

Уопсайынан, нэһилиэнньэ сорох араҥатын өйүн-санаатын бутуйуох кэриҥнээхтэр, нуучча уонна саха диэн өйдөбүлү утары туруораары гыналлар дуу, тугуй дуу? Манан сэдиптээн этэр буоллахха, кырдьыга, нэһилиэнньэ ааспыт үйэттэн үөрэнэн кэлбитин, дьон-өйүгэр санаатыгар иҥэн хаалбыты уларытан ааттыыр наһаа судургу дьыала буолбатах быһыылаах. Мөккүөрдээх, хайдыһыыны үөскэтиэн сөп курдук.

Урут М.Н. Сибиряков биир ыстатыйатыгар эппитин тылыттан тылыгар буолбакка, хайдах өйдөөбүппүнэн сүрүн ис хоһоонун тиэрдэ сатыам. Кини сорох дьон Саха сирин каартатын арыйсыбыт казак Поряков атамаан аатынан уулуссаны уларытыахха диэн туруорсалларын туһунан суруйбут этэ. “Поярков атамаан оччо саханы кыргыбыта, “сиэбитэ”, умаппыта диэн суруйаҕыт да, ол ааспыт үйэлэргэ сэрии буолан баран, хайаан өлөрсүүтэ, уоттааһына, “сиэһинэ” суох буолуой? Үрүҥ бээтинэлээх историяны көбүтэр, хасыһар соччото суох, сыыһа. История ити кэрчигэ нуучча уонна саха сыһыаныгар куһаҕан эрэ өйдөбүлү хаалларыан сөп. Онон ааспыты хасыһымыаҕыҥ”, – диэбитэ. Этэргэ дылы, уокка арыыны-сыаны кутан биэримиэххэ, күөдьүтүөмүөххэ диэн өйдөбүлгэ тэҥнээх.

Аны туран, П.А. Ойуунускайга кылгастык тохтуохпун баҕарабын. Хомойуох иһин, саха улуу уолун көмүс уҥуоҕа ханна кистэммитэ күн бүгүҥҥэ диэри биллэ илик.

Дьокуускай куоракка “Муус Хайа” диэн эрэстэрээн утары Белинскэй уулуссатыгар турбут мас дьиэлэр көтүрүллэн, улахан ырааһыйа тахсан турбута уонча сыл буолла бадахтаах. Ити Ойуунускай уулуссатын кытыыта. Орджоникидзе болуоссатыгар турар улуу киһибит пааматынньыгын көһөрөн аҕалан манна туруоруохха. Уонна бу сиргэ Ойуунускай аатынан болуоссаты оҥоруохха. Аҕыйах сыллааҕыта ити миэстэҕэ В.В. Никифоров-Күлүмнүүр болуоссатын тутуохха диэн уопсастыбаннас туруорсан көрбүтэ да, үрдүкү салалта өйөөбөтөҕө. Ол түмүгэр күн бүгүн кураанах турар. Биллиилээх дьон ааттарын былдьаһыннарбакка, дьоһуннаахтык, олохтоохтук быһаарыахтарын сөп этэ...

Мантан инньэ бу ыарыылаах боппуруос хайдах сөпкө быһаарылларын олох бэйэтэ көрдөрүө буоллаҕа.

Сэрии сылларын оҕото, үлэ бэтэрээнэ Иван Босиков 

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Былатыан Эверстов:  «Элбэх дьоҥҥо сонуну кэпсиир кыахтаах буолар — дьол»
Дьон | 06.06.2024 | 10:00
Былатыан Эверстов: «Элбэх дьоҥҥо сонуну кэпсиир кыахтаах буолар — дьол»
Хас сир аайы ураты дьон баар буолар. Кинилэр олохторун хара маҥнайгыттан атыннык олоро сатыыллар. Барыларыгар баар курдук нус-хас дьылҕаҕа дураһыйбаттар. Оннук дьикти киһинэн Дьааҥы улууһугар олорор эрээри, өрөспүүбүлүкэ, дойду, аан дойду үгүс бэлиэ спортивнай түгэннэрин көтүппэккэ хамнаһа суох сырдатар суруналыыс, киэҥ сырыылаах айанньыт, коллекционер, фотограф, спортсмен, норуот тапталын ылбыт Платон...
Татьяна Гоголева:  «Төрөөбүт тылын билбэт ыччат ханна да сыаналаммат»
Дьон | 13.06.2024 | 10:00
Татьяна Гоголева: «Төрөөбүт тылын билбэт ыччат ханна да сыаналаммат»
«Хотугу сулус» оҕо телерадиоакадемиятын төрүттээбит, үгүс көлүөнэ талааннаах ыччаты көччөх гынан көтүппүт Татьяна Гоголева, чахчы, Саха сиригэр тыыннаах номох буолбут киһи. СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ култууратын, социальнай эйгэтин туйгуна, «Гражданскай килбиэн» бэлиэ хаһаайына олоҕун тухары оҥорбута, айбыта-туппута, үйэтиппитэ үгүс.   Кини туһунан бу иннинэ сурулунна ини, суруллубата ини. Ол эрээри...
Элбэх оҕолоохторго — ураты болҕомто
Сонуннар | 06.06.2024 | 16:00
Элбэх оҕолоохторго — ураты болҕомто
2024 сыл ыам ыйын 28 күнүгэр ыытыллыбыт Ил Түмэн сэттис (уочараты таһынан) пленарнай мунньаҕар норуот дьокутааттара «Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр элбэх оҕолоох ыал статуһун туһунан» өрөспүүбүлүкэ сокуонугар уларытыылары киллэриини өйөөтүлэр.   Санатан эттэххэ, дойду баһылыга Владимир Путин 2024 сыл тохсунньу ыйыгар элбэх оҕолоох дьиэ кэргэттэр статустарын болдьоҕо суох оҥорбута. Ол эбэтэр үс уонна...