21.11.2021 | 11:00

Уһааттаах дьордьомоһуттар

Уһааттаах дьордьомоһуттар
Ааптар: Наталья Кычкина

Ааҕааччыларбар тиэрдиэхпин баҕарар кэпсээним 1990-1991 сылларга буолбута. Оччолорго Сойуус баар, сопхуостар тигинэччи үлэлии тураллар, дьон-сэргэ этэҥҥэ олорор, астаах-таҥастаах кэмэ. 
Кэргэним суоппар идэлээх, сопхуос “Урал” лесовоз массыынатыгар үлэлиир, мин бастакы уол оҕобор олоробун. Атырдьах ыйа этэ. Дьон өрөбүл аайы, үлэлэриттэн быыс-арыт булан, бары сир астыыллар. Билиҥҥи курдук тыаҕа тахсан ыалларгын, илин-арҕаа олорор, биирдэ эмит түбэһэ түһэн дорооболоһор дьоҥҥун көрсүбэккин. Этэргэ дылы, тиэхиньикэ да аҕыйах, дьон үксэ сатыы, матасыыкылынан эрэ сылдьар. Оттон билигин ойуурга бардаххына наадаҕын толороргор иннигин-кэннигин кэтэнэ сылдьаҕын, дьон саҥатын иһиттэххинэ, отонноох сиргэр чугаһытымаары бааргын биллэрэн күйгүөрэ түһэҕин, тиийиэхтээх сиргэр массыына турар буоллаҕына, кыһыйан-абаран атын сиргэ халыйаҕын.


Мин дэриэбинэбэр сир аһын арааһа үүнэр, арай биэ эмиийэ, морошка уонна өрүс таһыгар үүнэр отоннор суохтар. Ол быыһыгар дьордьомо эмиэ “дэпэсиит”. Кыһыл хаптаҕас арбах аайы баар, түбэстэххинэ хастыы да биэдэрэнэн үргүүгүн, оттон дьордьомону булуу уустуктардаах. Уопсайынан дьордьомо, сорохтор моонньоҕон дииллэр, алаас сиргэ наһаа үүммэт, кини өрүс кытыытыгар өлгөмнүк үүнэр. Онон биһиги алаас оҕолоро өрүстээх сиргэ, Чэриктэйгэ барар буоллубут. Дойдубун кыратык билиһиннэрэр буоллахха, Уус Алдан улууһа, икки өрүс тардыылаах – Өлүөнэ уонна Алдан. 
Онон биһиги Алдан өрүс үрдүгэр турар Чэриктэй диэн дэриэбинэҕэ “Уралбытынан” иккиэн эрэ барар буоллубут. Онно тастыҥ эдьиийим олорор, кэргэнэ булчут-асчыт, онон сири ыйан биэрэллэр ини диэн буолла. Төлөпүөн суох, онон сэрэтии эмиэ суох. 
Сопхуос моонньо суон, кэргэним тобус-толору саппараапкаланна, өссө биир уһаат бензин кутунна. Ити барыта сопхуос толуонугар диэн билигин этиэххэ сөп. Дьэ, иһит ылааһын буолла. Дьоннор куулунан үргүүллэр үһү диэни истэбит буоллаҕа, онон харса суох биэдэрэ, иһит ылаттаатыбыт. Оччолорго, хоппуруон биэдэрэ диэн суох, бүтүөн эҥин биэрдилэр. Онтон олох бараары собуоттанан, кэбиинэҕэ олорбуппут кэннэ, эдьиийим сүүрэн тахсан тохтотон, уһаатта ылыҥ диэн, аны ону ыллыбыт, баайдыбыт, кэлгийдибит. Атаарааччыларбыт, ийэм, эдьиийим, балачча өр туран ыраахха диэри көрө хааллылар. Бука санаатахха, ийэм этэҥҥэ сырыттыннар диэн алҕыы хааллаҕа, эдьиийим хараҕар уһаат муҥунан дьордьомо көһүннэҕэ буолуо. Дьэ ол курдук таҥкынаан балачча уһуннук айаннаан, суол да куһаҕан, массыынабыт да бытаан, син тиийдибит. Эдьиийбитигэр тиийбиппит, үөрдэ, соһуйда, ол эрэн күтүөппүт суох, окко сылдьар буолан биэрдэ, бэйэм сатаан сирдээбэппин диэтэ, көннөрү ыйан эрэ биэрдэ. “Дэли диэки үүммүт үһү, ол гынан баран дьахталлар тыатааҕыны көрбүттэр, сэрэнэн сылдьаарыҥ”, - диэтэ. Мин кутуйахтан да куттанар киһи оччолооҕу истэн баран салыбырыы түстүм. Хайыахпытый, алдьархайдаах айаҥҥа туруннубут. Муосталаах эбит, онтулара сууллара чугаһаабыт, ону туорааһын баар этэ, ынырыктаах суол. Кэргэним, этэргэ дылы, “профессионал” буолан, мин кэбиинэттэн түһэн, сатыылаан, арааһа өллөхпүнэ бэйэм өлүөм диэтэ быһыылаах, дьэ ол муостаны сэрэниин-сэрэнэн туораата. Дэли диэн сири билэр, эдьиийим да ыйдаҕа, син айаннаан тиийдибит. Арай дьордьомобут хайдах үүнэрин, сиргэ дуу, талахха дуу, оччолорго билбэт эбиппит. Ким да кэпсээбэтэх. Иһиппитин-хомуоспутун тутан тыаҕа барардыы оҥоһуннубут. Мин били тыатааҕы баарын истэн куттаммыт киһи, кэргэним биир уостаах саалаах этэ, онтун туттаран кэбистим уонна олох сөрүөстэ сылдьабын. Ончу аттыбыттан араарбаппын. Ол курдук били уһааттааҕар буолуох, курууска да түгэҕэр булбакка тыаны килиэйдэммит дьон курдук сыстыһан баран кэрийэн кураанах төннөөхтөөбүппүт.
Билигин сайын аайы быыс-арыт булан, сымнаҕас олбохтоох омук массыынабытыгар олорон, муусука истэ-истэ айаннаан, Чэриктэйбитигэр баран өрүскэ сынньанан, балыктаан, дьордьомолоон кэлэбит.

Сонуннар

28.05.2022 | 11:57
Клещ кэллэ!

Ордук ааҕаллар

Оҕуруот аһын олордооччуларга саҥа субсидия көрүллүөҕэ
Сонуннар | 18.05.2022 | 15:00
Оҕуруот аһын олордооччуларга саҥа субсидия көрүллүөҕэ
«Развитие овощеводства и картофелеводства» саҥа федеральнай бырайыак чэрчитинэн субсидия бэриллэр буолуоҕа. Манан дьоҕус уонна орто предпринимателлэр, маны сэргэ, “самозанятайдар” уонна кэтэх хаһаайыстыбалаах дьон эмиэ туһаныахтарын сөп. Ол курдук, судаарыстыба хортуоппуйу уонна да атын оҕуруот аһын олордуунан дьарыктанар оҥорон таһаарааччылары өйүүр миэрэлэри кэҥэтиэҕэ. Бу туһунан уураахха Арассыыйа бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлэ Михаил Мишустин...
Сааскы Ньукуолун — күөххэ үктэнии өрөгөйө
Тускар туһан | 20.05.2022 | 14:00
Сааскы Ньукуолун — күөххэ үктэнии өрөгөйө
Ыам ыйын 22 күнэ – сааскы Ньукуолун. Кыһыҥҥы Ньукуолун ахсынньы 19 күнүгэр бэлиэтэнэр (День святого Николая Чудотворца) Таҥара дьиэтин  бырааһынньыга.   Саха дьонугар былыр-былыргыттан сааскы Ньукуолун күнэ олус ытыктанар, улахан суолталаах, күүтүүлээх. Бу күн уһун кыһыны этэҥҥэ туораан, күөххэ үктэнии үөрүүтэ-өрөгөйө буолар. Мөккүөрдээх соҕус да буоллар, бу күнү сорохтор өссө саха...
Бүтүн агробөһүөлэги туттарбыт салайааччы
Дьон | 22.05.2022 | 12:00
Бүтүн агробөһүөлэги туттарбыт салайааччы
Үлэ ситиһиилээх буолуутун төрдө – сатабыллаах, далааһыннаах быһаарыныылары ылынар салайааччы. Өссө ааспыт үйэ 60-с сылларыгар, этэргэ дылы, үрэх баһа дойдуга бүтүн агробөһүөлэги туттаран бүгүн даҕаны уос номоҕор сылдьар бөдөҥ салайааччы Иван Васильевич Николаев туһунан “Бырааттыы Мординовтар” музейы салайар Сардана Александровна Васильевалыын кэпсэттибит.   – Сардана Александровна,  Саха АССР төрүттэммитэ 100 сылынан...