21.11.2021 | 11:00

Уһааттаах дьордьомоһуттар

Уһааттаах дьордьомоһуттар
Ааптар: Наталья Кычкина
Бөлөххө киир

Ааҕааччыларбар тиэрдиэхпин баҕарар кэпсээним 1990-1991 сылларга буолбута. Оччолорго Сойуус баар, сопхуостар тигинэччи үлэлии тураллар, дьон-сэргэ этэҥҥэ олорор, астаах-таҥастаах кэмэ. 
Кэргэним суоппар идэлээх, сопхуос “Урал” лесовоз массыынатыгар үлэлиир, мин бастакы уол оҕобор олоробун. Атырдьах ыйа этэ. Дьон өрөбүл аайы, үлэлэриттэн быыс-арыт булан, бары сир астыыллар. Билиҥҥи курдук тыаҕа тахсан ыалларгын, илин-арҕаа олорор, биирдэ эмит түбэһэ түһэн дорооболоһор дьоҥҥун көрсүбэккин. Этэргэ дылы, тиэхиньикэ да аҕыйах, дьон үксэ сатыы, матасыыкылынан эрэ сылдьар. Оттон билигин ойуурга бардаххына наадаҕын толороргор иннигин-кэннигин кэтэнэ сылдьаҕын, дьон саҥатын иһиттэххинэ, отонноох сиргэр чугаһытымаары бааргын биллэрэн күйгүөрэ түһэҕин, тиийиэхтээх сиргэр массыына турар буоллаҕына, кыһыйан-абаран атын сиргэ халыйаҕын.


Мин дэриэбинэбэр сир аһын арааһа үүнэр, арай биэ эмиийэ, морошка уонна өрүс таһыгар үүнэр отоннор суохтар. Ол быыһыгар дьордьомо эмиэ “дэпэсиит”. Кыһыл хаптаҕас арбах аайы баар, түбэстэххинэ хастыы да биэдэрэнэн үргүүгүн, оттон дьордьомону булуу уустуктардаах. Уопсайынан дьордьомо, сорохтор моонньоҕон дииллэр, алаас сиргэ наһаа үүммэт, кини өрүс кытыытыгар өлгөмнүк үүнэр. Онон биһиги алаас оҕолоро өрүстээх сиргэ, Чэриктэйгэ барар буоллубут. Дойдубун кыратык билиһиннэрэр буоллахха, Уус Алдан улууһа, икки өрүс тардыылаах – Өлүөнэ уонна Алдан. 
Онон биһиги Алдан өрүс үрдүгэр турар Чэриктэй диэн дэриэбинэҕэ “Уралбытынан” иккиэн эрэ барар буоллубут. Онно тастыҥ эдьиийим олорор, кэргэнэ булчут-асчыт, онон сири ыйан биэрэллэр ини диэн буолла. Төлөпүөн суох, онон сэрэтии эмиэ суох. 
Сопхуос моонньо суон, кэргэним тобус-толору саппараапкаланна, өссө биир уһаат бензин кутунна. Ити барыта сопхуос толуонугар диэн билигин этиэххэ сөп. Дьэ, иһит ылааһын буолла. Дьоннор куулунан үргүүллэр үһү диэни истэбит буоллаҕа, онон харса суох биэдэрэ, иһит ылаттаатыбыт. Оччолорго, хоппуруон биэдэрэ диэн суох, бүтүөн эҥин биэрдилэр. Онтон олох бараары собуоттанан, кэбиинэҕэ олорбуппут кэннэ, эдьиийим сүүрэн тахсан тохтотон, уһаатта ылыҥ диэн, аны ону ыллыбыт, баайдыбыт, кэлгийдибит. Атаарааччыларбыт, ийэм, эдьиийим, балачча өр туран ыраахха диэри көрө хааллылар. Бука санаатахха, ийэм этэҥҥэ сырыттыннар диэн алҕыы хааллаҕа, эдьиийим хараҕар уһаат муҥунан дьордьомо көһүннэҕэ буолуо. Дьэ ол курдук таҥкынаан балачча уһуннук айаннаан, суол да куһаҕан, массыынабыт да бытаан, син тиийдибит. Эдьиийбитигэр тиийбиппит, үөрдэ, соһуйда, ол эрэн күтүөппүт суох, окко сылдьар буолан биэрдэ, бэйэм сатаан сирдээбэппин диэтэ, көннөрү ыйан эрэ биэрдэ. “Дэли диэки үүммүт үһү, ол гынан баран дьахталлар тыатааҕыны көрбүттэр, сэрэнэн сылдьаарыҥ”, - диэтэ. Мин кутуйахтан да куттанар киһи оччолооҕу истэн баран салыбырыы түстүм. Хайыахпытый, алдьархайдаах айаҥҥа туруннубут. Муосталаах эбит, онтулара сууллара чугаһаабыт, ону туорааһын баар этэ, ынырыктаах суол. Кэргэним, этэргэ дылы, “профессионал” буолан, мин кэбиинэттэн түһэн, сатыылаан, арааһа өллөхпүнэ бэйэм өлүөм диэтэ быһыылаах, дьэ ол муостаны сэрэниин-сэрэнэн туораата. Дэли диэн сири билэр, эдьиийим да ыйдаҕа, син айаннаан тиийдибит. Арай дьордьомобут хайдах үүнэрин, сиргэ дуу, талахха дуу, оччолорго билбэт эбиппит. Ким да кэпсээбэтэх. Иһиппитин-хомуоспутун тутан тыаҕа барардыы оҥоһуннубут. Мин били тыатааҕы баарын истэн куттаммыт киһи, кэргэним биир уостаах саалаах этэ, онтун туттаран кэбистим уонна олох сөрүөстэ сылдьабын. Ончу аттыбыттан араарбаппын. Ол курдук били уһааттааҕар буолуох, курууска да түгэҕэр булбакка тыаны килиэйдэммит дьон курдук сыстыһан баран кэрийэн кураанах төннөөхтөөбүппүт.
Билигин сайын аайы быыс-арыт булан, сымнаҕас олбохтоох омук массыынабытыгар олорон, муусука истэ-истэ айаннаан, Чэриктэйбитигэр баран өрүскэ сынньанан, балыктаан, дьордьомолоон кэлэбит.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Дьоҕур-талаан арыллыыта
Спорт | 26.01.2023 | 18:00
Дьоҕур-талаан арыллыыта
Дьиҥинэн, Орто дойдуга кэлбит киһи барыта туохха эрэ дьоҕурдаах, талааннаах. Дьэ, ол арыллара, туттуллара дэбигис кыаллыбат. Ону үрдүк үөһээ айыыларбыт бэйэлэрэ быһааран эрдэхтэрэ. Биллэн турар, улаханнык сыраластахха, күнү-дьылы бараатахха, сүрэхтээх-бэлэстээх, туруу үлэһит, айылҕаттан айдарыылаах буоллахха эрэ дьоҕур, талаан кэлиэн сөп. Дьөгүөр Картузов, дьэ, кырдьык, айылҕаттан хатаҕаламмыт киһи. Тыа киһитин сиэринэн...
Сардаана Токоемова:  «Иистэн дуоһуйууну ылабын...»
Дьон | 28.01.2023 | 16:00
Сардаана Токоемова: «Иистэн дуоһуйууну ылабын...»
Иис сахаларга урут-уруккуттан хааммытыгар баар. Билигин биһиги ортобутугар талааннаах иистэнньэҥнэр, норуот маастардара аҕыйаҕа суохтар. Кустуктуу субуллар оһуор быысапкалары, сахалыы тыынынан илгийэр кылтан, сиэлтэн оҥоһуктары, туостан көбүөрдэри, сэлээппэлэри, халадаай былаачыйалары, оноолоох соннору, хаһыаччыктары о.д.а. саха дьахталлара ис сүрэхтэриттэн тигэллэр. Бу тигиилэргэ төһөлөөх дууһа сылааһа ууруллубута буолуой диэн киһи сөҕө эрэ саныыр....
«Прометей» оскуолатыгар сахалыы иитиини туруорсар төрөппүт кэккэтэ кэҥиир
Куорат олоҕо | 01.02.2023 | 17:00
«Прометей» оскуолатыгар сахалыы иитиини туруорсар төрөппүт кэккэтэ кэҥиир
Дьокуускай куорат историятыгар аан бастаан 990 миэстэлээх улахан оскуола аны күһүн үлэҕэ киириэхтээх.  990 миэстэ диэн бырайыактаммытынан уйунар кыаҕа буоларын өйдүөххэ наада. Киин куораппытыгар миэстэ тиийбэт кыһалҕата баарын тухары оскуолаларбыт 2-3 төгүл ноҕоруускалаах, иккилии симиэнэнэн үлэлии олоруохтара турдаҕа. Онон бу саҥа оскуолаҕа балтараа тыһыынчаҕа тиийэ оҕо үөрэнэрэ буолуо диэн барыллаан...
Көмө мүнүүтэ да тохтообот
Дьон | 03.02.2023 | 12:00
Көмө мүнүүтэ да тохтообот
Аҕа дойду Улуу сэриитин кэмигэр Саха сирин дьоно-сэргэтэ төһө да тыһыынчанан килэмиэтиринэн ыраах олордоллор, өйдөрө-санаалара Кыайыы эрэ туһугар сытара. Биир дойдулаахтарбыт харчынан, облигациянан, үрүҥ көмүһүнэн, кыһыл көмүһүнэн, балыгынан, күндү түүлээҕинэн о.д.а. көмөнү хара көлөһүннэрин тоҕон туран фроҥҥа ыыппыттара. Ийэлэрбит, эбэлэрбит ыарахан үлэлэрин быыһыгар төһөлөөх кээнчэни, үтүлүгү тигэн ыыппыттарай! Дэлэҕэ сэрии...