27.12.2021 | 19:18

Тымныыттан харыстанабыт

Тымныыттан харыстанабыт
Ааптар: Киин Куорат
Бөлөххө киир

Кэлэр нэдиэлэттэн хабараан тымныылар түһүөхтэрэ. Сорохтор маннык күннэргэ сылаас суорҕаҥҥа сууланан баран сытыахпытын эрэ баҕарабыт дииллэр. Дьиҥэр, тымныыттан харыстанар сүбэлэри туһаннахпытына, кыһын бүппүтүн да билбэккэ хаалыахпытын сөп.

Көҥүллэммэт утахтар

Сорох дьон таһырдьа тахсыахтарын иннинэ хайаан даҕаны итии чэйи, кофены иһэллэр, тоҥуохпут суоҕа дии саныыллар. Ол сыыһа эбит. Тоҕо диэтэххэ бу утахтары итиилии истэххинэ, тымырдарыҥ кэҥииллэр, ол иһин тымныыга организм сылааһын түргэнник сүтэрэр. Тохтооҥ, бээ, оччотугар аһыы утах абырыаҕа диэн үөрүмэҥ. Ону баара, арыгы испит киһи бастаан утаа сылыйар уонна бэрт түргэнник тоҥор. 

 

Сыалаах-арыылаах ас ордук

Тымныыга хам аччык, этэргэ дылы, кураанах куртахтаах тахсар – улахан сыыһа. Ас биһиги организммытыгар оттук оруолун толорор. Аһа суох сатаммаппыт, тоҥобут. Ол иһин таһырдьа тахсыаххыт иннинэ эбэтэр уһуннук сылдьар былааннаах буоллаххытына, үчүгэйдик аһааҥ. Үрдүк калорийдаах, сыалаах-арыылаах ас ордук. Уойуохпут диэн долгуйумаҥ, аһаабыт аскыт 70%-на организмы сылытарга ороскуоттаныаҕа.

Тымныы күннэргэ бастыҥ астар: эт, сыа, балык, эриэхэ, сыыр, хортуоппуй, курага, банаан.

 

Саарпыккытын сөпкө бааныҥ

Ахсынньы аам-даам, тохсунньу томороон тымныыларыгар муннугутун тууна баанымаҥ. Тоҕо диэтэххэ тымныыга саарпык мууска кубулуйар, ол организмҥытыгар өссө кутталлаах. Саарпыктарын тууна баанар дьон ордук элбэхтик тымныйаллар, ангиналыыллар. Ол оннугар түөскүтүн уонна күөмэйгитин саарпыктаныҥ.

 

Төбө ыарыытын аргыс оҥостумаҥ

Сорох эдэр дьон чап-чараас бэргэһэлээх эбэтэр олох даҕаны төбө сыгынньах сылдьалларын үгүстүк көрөбүт. Сылаас дойдуларга барсар муода сиэртибэтэ буолумаҥ.“Массыынанан сылдьабын”, “чугас олоробун”, “бүрүчүөскэбин харыһыйабын” диэн куотунар сатаммат. Бэрт түргэнник тахсан киирэргэ даҕаны бэргэһэҕитин кэтэргитин умнумаҥ.

Таһырдьа тымныыга мэйии тымырдара кыарыыллар, онтон дьиэҕэ киирдэххэ, төттөрүтүн, кэҥииллэр. Температура түһүүтэ-тахсыыта биһиги тымырдарбытыгар улахан охсуулаах. Оннооҕор менингиттиэххэ сөп. Төбө ыарыытын олоххут арахсыспат аргыһа оҥостуоххутун баҕарбат буоллаххына, бэргэһэлээх сылдьыҥ.

 

Сөпкө таҥныҥ

Ханнык да халыҥ сибиитэрэни эбэтэр сылаас саҕынньаҕы бэйэтинэн эрэ кэттэххитинэ, тымныыттан харыстаабат. Ол эбэтэр таҥас халыҥа улахан оруолу оонньообот, хас да хос таҥас абырыыр. Холобур, маайка (футболка), сибиитэрэ уонна истээх сон. Хаппыыста курдук үрүт үөһэ таҥныбатаргыт да, сөбүгэр көрөн, халыҥнык таҥна сатааҥ.

 

Бараары сылдьан суунумаҥ

Сорох дьон үлэлии барыахтарын иннинэ баттахтарын суунар үгэстээхтэр. Ыксаан, оннооҕор ситэ куурдубакка, таһырдьа ойоллор.

Тымыр сылаас ууга кэҥиир, оттон тымныыга, төттөрүтүн, кыарыыр диэн өйдөөҥ. Онон дьыл тымныы кэмигэр киэһэ душтанар эбэтэр ванналанар ордук.

 

Кириэм

“Илиим, сирэйим балык хатырыгын курдук” диэн муҥатыйар дьон баар. Кырдьык, кыһын киһи тириитэ хатырар. Ол иһин сирэйгитин кириэмнэнэ сылдьыҥ диэн косметологтар сүбэлииллэр. Уоскутун гигиеническэй помаданан соттуҥ.

 

Настарыанньаттан тутулуктаах

Итэҕэйиҥ-итэҕэйимэҥ, санаата түспүт, хомойо, кыыһыра сылдьар киһи ордук тоҥор эбит. Аны туран, күн-дьыл туругун көрөн баран, эрдэттэн “ычча” диир дьон баар. Ол иһин таһырдьа тахсыахтарын инниттэн “тоҥоллор”. Ити сыыһа. Киһи санаатынан олорор. “Тымныы баҕайы, айака, тугу да гыныахпын баҕарбаппын” диэбэт буолуҥ.

Кыһын тымныы эрээри, дьоллоох дьоҥҥо ичигэс!

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Татьяна Гоголева:  «Төрөөбүт тылын билбэт ыччат ханна да сыаналаммат»
Дьон | 13.06.2024 | 10:00
Татьяна Гоголева: «Төрөөбүт тылын билбэт ыччат ханна да сыаналаммат»
«Хотугу сулус» оҕо телерадиоакадемиятын төрүттээбит, үгүс көлүөнэ талааннаах ыччаты көччөх гынан көтүппүт Татьяна Гоголева, чахчы, Саха сиригэр тыыннаах номох буолбут киһи. СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ култууратын, социальнай эйгэтин туйгуна, «Гражданскай килбиэн» бэлиэ хаһаайына олоҕун тухары оҥорбута, айбыта-туппута, үйэтиппитэ үгүс.   Кини туһунан бу иннинэ сурулунна ини, суруллубата ини. Ол эрээри...
“Сүүрэр суолга – Владимир Слепцов!”
Спорт | 18.06.2024 | 14:15
“Сүүрэр суолга – Владимир Слепцов!”
Спорт көрүҥнэриттэн биир бастыҥнара уһун сиргэ сүүрүү. Ырааҕы сүүрүүнэн ылбычча киһи дьарыктаммат. Бэйэтин кэмин аатырбыт сүүрүгэ-быһыйа, Саха АССР рекордсмена, стайер уонна марафонец Владимир Слепцову ааспыт үйэ 60-80 сылларын дьоно үчүгэйдик өйдүүр-билэр. Быйыл рекорд олохтообута лоп-курдук 50 сыла. Аҕаларын, эһэлэрин кэриэстээннэр оҕолоро, сиэннэрэ, бииргэ төрөөбүт балта  Людмила Пантелеймоновна, быраата Артем Пантелеймонович...
ЭкоБизнес —  Айылҕаҕа харыстабыллаах  сыһыаҥҥа тирэҕирэн
Дьон | 14.06.2024 | 14:00
ЭкоБизнес — Айылҕаҕа харыстабыллаах сыһыаҥҥа тирэҕирэн
Дьокуускайга бизнес араас хайысхата сайдар. Олохтоох бородууксуйаны оҥорон атыыга таһаарыы ордук элбэх эбит буоллаҕына, туризм курдук өҥөнү оҥорор предпринимателлэр тарбахха баттаналлар. Юлиана уонна Захар Алексеевтар элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн Дьокуускай таһынааҕы Капитоновка сэлиэнньэтигэр туристическай бизнеһи сайыннаран эрэллэр.   Оҕолор улааттылар диэн саҕалаабыппыт – Биһиги үс уоллаахпыт. Улахаттарбыт 14 саастарын туолбуттарын кэннэ,...
Олоҥхо ыһыаҕар анаан Дьокуускайтан айанныыр паром ахсаана элбэтиллэр
Сонуннар | 14.06.2024 | 10:17
Олоҥхо ыһыаҕар анаан Дьокуускайтан айанныыр паром ахсаана элбэтиллэр
XVII-с өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо ыһыаҕа быйыл бэс ыйын 20-21 күннэригэр Аммаҕа Муона чараҥа айылҕа маанылаах миэстэтигэр ыытыллаары турар.  Ыһыах мааны ыалдьыттарынан өрөспүүбүлүкэ 32 муниципальнай тэриллиититтэн 15 тыһыынчаттан тахса киһи буолуоҕа. Айанньыттарга анаан «Дьокуускай – Аллараа Бэстээх» хайысханан 15 паром сылдьыаҕа, Амма сэлиэнньэтин иһинэн оптуобустар, ыһыах түһүлгэтигэр тиэрдэр шатллар сүүрүөхтэрэ. Түһүлгэҕэ 3...