15.10.2023 | 14:00

Тэпилииссэни кыстыкка хайдах бэлэмниибит?

Оҕуруот аһын хомуйан баран тута, улахан тымныылар түһүөхтэрин иннинэ, тэпилииссэни аныгыскы сезоҥҥа бэлэмниир ордук. Бу сүбэлэр эһиил сайын өлгөм үүнүүнү ыларга көмө буолуохтара.
Тэпилииссэни кыстыкка хайдах бэлэмниибит?
Ааптар: Айталина Софронова
Бөлөххө киир

1. Үүнээйилэри хомуйуҥ

Оҕурсуну, помидору, биэрэһи, баклажаны уонна да атын үүнээйилэри силиһиттэн түөрэн ылар ордук. Түспүт сэбирдэҕи, атын үүнээйини барытын хомуйан ылыҥ. Ото, сэбирдэҕэ араас куһаҕан ыарыылаах, буортулааччылардаах буолуон сөп. Ону барытын саад эбэтэр оҕуруот иһигэр ыспакка, тута бөх тоҕор баахха быраҕан уматыҥ. Бу курдук үүнээйилэр баайыллан турбут быаларын эмиэ уматар ордук.

 

2. Сууйуҥ

Салапаан, өстүөкүлэ, поликарбонат уонна да атын матырыйааллартан тутуулары көннөрү хаһаайыстыбаннай мыыланан сууйар ордук.

Онуоха 10 л ууну 100 мл кэриҥэ көннөрү эбэтэр убаҕас хаһаайыстыбаннай мыыланы убатыҥ. Күүгэнэ элбиэр диэри булкуйуҥ. Тэпилииссэ үрдүк буоллаҕына, уһун маһынан эбэтэр швабранан туһаныҥ. Конструкцияҕа улахан губка сөп түбэһэр. Истиэнэни, тэпилииссэ үрүтүн кичэйэн сууйуҥ, быылы, кири ыраастааҥ. Ордук киһи илиитэ тиийбэт  муннуктарыгар, үөн-көйүүр мунньустар  сирдэригэр уонна да атын уустук учаастактарга ураты болҕомтону ууруҥ.

 

3. Кырыс буору уонна тэпилииссэ холлоҕоһун үчүгэйдик ыраастааҥ

Үүнээйилэргит сайын устата элбэхтик ыалдьыбыт, буортулааччылартан эрэйдэммит түгэннэригэр,  бастатан туран, үөн-көйүүр, тэллэй уонна инфекция көбүтээччилэриттэн өрүһүйүөххэ наада. Маныаха 50 г алтан сульфатын 10 л ууну кытта булкуйуҥ. Оҥоһуллубут суурадаһынынан кирээдэлэри ыстарыҥ. Маннык булкааһык быһа холоон 5 кв.м буорга тиийиэхтээх.

Онтон тэпилииссэ эркиннэрин, үрүтүн уонна да атын тутууларын дезинфекциялааҥ. Манна суурадаһын бу курдук оҥоһуллар  – 100 г алтан сульфатын 10 л ууга булкуйаҕыт.

Атын боростуой уонна дьон ордук сөбүлээн туттар ньыматынан сера буолар. Сера араас буортулааччылартан үчүгэйдик өрүһүйэр. Биэдэрэҕэ уматан баран, түннүктэри, ааннары кырата икки суукка ыксары сабыахха наада. Оччоҕуна үөн-көйүүр, инфекция буруоҕа тумнастан өлөллөр. Ол эрээри бу маннык ньыма тимир уонна поликарбонат тэпилииссэни алдьатыан сөп. Онон, эһиги тэпилииссэҕит өскөтүн бу матырыйааллартан оҥоһуллубут буоллаҕына, туттубаккыт ордук. Ону сэргэ сераны кытта үлэлиир киһи этин-сиинин харыстанар курдук үчүгэйдик таҥныахтаах, эбиитин ачыкы, мааска кэтэрэ ирдэнэр.

Аны 10 хонугунан тэпилииссэни туһалаах бактерияларынан хааччыйар өссө биир “сиэр-туом” оҥоһуллуон наада. Ол курдук, холобур, «Фитоспорин‑М», «Триходерма», «Фитоцид», «Байкал‑М1» биофунгицидтарынан ыстарар ордук. Хайдах туттуохтаахпыт барыта хаатыгар ыйылла сылдьар буолар. Ханнык да түгэҥҥэ препараттары оҥоруу бириинсибэ биир: суурадаһыны бэлэмниигит, кирээдэлэри ыстараҕыт, тэпилииссэ иһин сиигирдэҕит.

 

4. Буор тутулун харыстыыр уоҕурдуулар

Биллэн турар, сыл ахсын буор атыылаһан куттарар арыый да уустук. Кэлэр сылга өлгөм үүнүүнү биэрэрин туһуттан үрүҥ хартыыһата, эбиэс бурдукта эбэтэр араапыста (рапс) ыһыҥ. Улахан тымныылар түһүөхтэригэр диэри кинилэр өлүөхтэрэ. Саас силистэриттэн түөрэн, кирээдэлэри бэлэмнииргэ ыраастыахха сөп.  Маннык үүнээйилэри көрүү-истии ирдэммэт. Төттөрүтүн, буор хаачыстыбатын тупсарар, иҥэмтэлээх эттиктэринэн хааччыйаллар.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Иван Туласынов:  Муусука дьикти алыбар куустаран
Дьон | 23.11.2023 | 14:00
Иван Туласынов: Муусука дьикти алыбар куустаран
Тапталлаах «Киин куорат» хаһыаппыт бүгүҥҥү нүөмэригэр быйылгы «Алампа» аатынан норуот бириэмийэтин «Бастыҥ  ырыа айааччы» лауреата, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна, үтүөлээх үлэһитэ, самодеятельнай композитор, Саха Өрөспүүбүлүкэтин ырыа айааччыларын түмсүүтүн чилиэнэ, Бүлүү куорат бочуоттаах олохтооҕо Иван Туласыновы кытта кэпсэтиибин ааҕыҥ.   – Иван Иванович, үтүө күнүнэн! Быйыл бэһис сылын норуот номох оҥостубут, таптыыр...
Эргиччи талаан баар киһитэ — Карл Нутчин!
Дьон | 23.11.2023 | 21:00
Эргиччи талаан баар киһитэ — Карл Нутчин!
Бу интервьюга Карл Алексеевич тута сөбүлэспитэ, туох эрэ саамай күндүнү кытта көрсүһэр курдук – оҕо сааһа, үөрэммит сыллара, тапталлаах кэргэнэ, талан ылбыт идэтэ, олоҕо-дьаһаҕа барыта бу биһиги кылгас кэпсэтиибитигэр ахтыллан ааһар. Кини сахалыы сэмэйэ, холкута, муударайа хайдах эрэ сэбиэскэй кэм  дьиҥнээх эр киһитин, саха саарынын, биһиги аҕаларбытын санатта.   Карл Алексеевич...
«Харчы» сериал туохха үөрэтэрий?
Сонуннар | 23.11.2023 | 10:00
«Харчы» сериал туохха үөрэтэрий?
Бу күннэргэ “Саха” Национальнай көрдөрөр-иһитинэрэр хампаанньа ханаалыгар “Харчы” сериал көстө турар. Чахчы олоххо баары ойуулуур-дьүһүннүүр киинэни көрөөччү олус сэҥээрдэ. Тустаах уорганнар “Массыанньыктартан сэрэниҥ!” диэн хас муннук аайы да үөгүлээтэхтэринэ, албыннаппыт дьон ахсаана аҕыйыа суох курдук... Ол туһунан ИДьМ нэдиэлэтээҕи субуоккалара сэһэргииллэр, дьон оҕуруктаах өйдөөх массыанньыктар угаайыларыгар киирэн биэрэн, нэдиэлэҕэ холбоон...
Сыаналаах түүлээҕи да солбуйар, туһалаах даҕаны
Дьон | 19.11.2023 | 16:00
Сыаналаах түүлээҕи да солбуйар, туһалаах даҕаны
Түүнү хатайдаан (валяние из шерсти) малы-салы оҥорон таһаарыы киһи аймах историятыгар 8000 сыл анараа өттүгэр үөдүйбүтэ диэн баар. Бэл, түүттэн хатайдаммыт бастакы көбүөр Ной ковчегар баара диэн номоххо кэпсэнэр. Билигин да олохпутугар киэҥник туттар боолдьохпут (войлок) эмиэ бу ньыма холобура. Оттон былыргы сахалар кылы, сиэли хаталлара эмиэ бу ньыманы кытта...