14.10.2023 | 14:00

Табаҕы быраҕар 10 ньыма

Нарколог быраастар этэллэринэн, бэрт судургу быраабылалары тутуһуохха эрэ наада. 
Табаҕы быраҕар 10 ньыма
Ааптар: Айталина Софронова
Бөлөххө киир

Сүрүн боппуруоһунан “Табаҕы букатыннаахтык быраҕыам” диэн буолбакка, “Мин онно бэлэммин дуо? диэн буолар. Олоххун уларытарга, табахтан аккаастанарга, саҥа үөрүйэхтэргэ бэлэмҥин дуо? Бу ыйытыыларга хоруйдуур кыахтаах буоллаххына, дьэ, күүскэ ылсыаххын сөп. Куттаныма, табахтан аккаастанар уустук буолуо суоҕа.

 

Сигарета уонна табах туһунан чахчылар

Олоххун 20 сыл кылгатар. Буор табахсыттар 35-тэн 60-гар диэри өлөллөр. Ол төрүөтэ – сүрэх уонна тымыр үлэтигэр кэһиллии, мэйиигэ хаан туруута, онкологическай ыарыылар.

Олох хаачыстыбата намыһах буолар. Маҥнайгы табах куруук интэриэһинэй уонна киһини “курутуой” оҥорор: көрдөөх доҕоттор, биир үөлээннээхтэр, пиибэ эбэтэр арыгы – доруобуйаҕа туох да кыһалҕа суох! Ол гынан баран аҕыйах ыйынан тиистэриҥ саһаран бараллар, тарбахтарыҥ уларыйаллар, айаххыттан, таҥаскыттан куһаҕан сыт кэлэр. Салгыы — сөтөл олоҕуҥ “аргыһа” буолар, кыаммат-түгэммэт түгэн элбиир. Онтон салгыы сүрэх ыарыыта эбиллэр. Манна даҕатан эттэххэ, куртах уонна быар үлэлэрэ мөлтүүр.

Чугас дьоҥҥор буортуну оҥороҕун. Үксүн табахсыт куһаҕан дьаллыгын быраҕарыгар кини чугас дьоно ордук баҕараллар. Биһиги доруобуйабытыгар эмиэ охсуулаах дии санаабаттар. “Пассивнай табахсыкка” буортута элбэҕин сэрэйбэт да буолуохтарын сөп. 

Табаҕы кытта арахсыахха сөп! Санаан да көрдөххө, олох олороргор, тыыннаах хааларгар, чөл сылдьаргар наада! Организм ханнык да охсууну ылыа суоҕа. Никотин – бу эйигин өлөрөр дьаат. 

Куһаҕан дьаллыктан босхолонорго сүбэлэр:

1. Кофеттан уонна арыгыттан аккаастаныы – бу бастакы хардыылар. Үлэҕитигэр эбиэт кэмигэр кофе уонна табах тардар буоллаххына, фруктовой чэйдэргэ эбэтэр соктарга көс. Онтон табахсыт доҕотторгун кытта өрөбүл аайы көрсүһүүлэргин аччаабыта биир ыйга тохтот эбэтэр көһөр.

2. Эмискэ быраҕыы – ыллыҥ даҕаны олоххор суох оҥорорго дьулус. Бу ньыманан 2 күн устата табаҕы быраҕыахха сөп, иккис күҥҥэр никотиҥҥа наадыйарыҥ быдан намтыыр.

3. Өскөтүн, иккис ньыма эйиэхэ сөп  түбэспэт түгэнигэр, халандаарга бэлиэтэнэн саҕалаа. Биир күҥҥэ хас сигаретаны тардаргын аах, холобура, икки чаас иһигэр – биир табах. Сарсыныгар арыккын өссө кыччат, онтон сарсыҥҥытыгар өссө аччатаҕын. Нэдиэлэ бүтүүтэ табаҕа суох күнү быһа сылдьыаххын сөп.

4. Өскөтүн өйгүнэн-санааҕынан көрдүүр буоллаххына, утахта ис  (кофе, пиибэ буолбатах!). Дьаабылыката сиэ, ыаста ыстаа, мята амтаннаах хампыатта сиэ. Муҥур уһукка тиис ыраастыырда укта сырыт.

5. Табахтыыр “сиэртэн-туомтан” куотун: быстах кэмҥэ кэллиэгэлэргин кытта сэлэһэр “перекурга” барыма. Үлэ чааһын кэнниттэн кулуупка буолбакка, дьиэҕэр тиэтэй. Оптуобус кэтэһэр кэмҥэр, тохтобулга буолбакка, арыый атын сиргэ тур.

6. Зажигалкалары, трубкалары, пепельницалары суох оҥор. Ханна эрэ хаһаас сытар буоллаҕына, ол саамай сөбүлээбэт табаҕыҥ буолуохтаах, иккиһинэн, скотчтаан кэбиһэр ордук. Оччоҕуна хаһаас туһунан түргэнник умнуоҥ.

7. Үлэҕэр бараргар, сынньана тахсаргар табахтыыргын умун.

8. Дьиэ усулуобуйатыгар спордунан дьарыктан. Бастакы күннэргэ олус үчүгэй настырыанньалаах буолуоҥ. Холобур, бэйэҕэр сүүрэр дорожка эбэтэр фитнес-саалаҕа абонемент атыылаһыаххын сөп. Күн аайы дьарык тэтимин күүһүрдэн ис.

9. Биир ыйга табахха төһө үбү-харчыны ороскуоттаабыккын аах. Ол харчыны мунньан баран, туох эрэ ыра санаа оҥостубут гаджеккын атыылаһаргын санаа.

10. Табаххын бырахпытыҥ туһунан тулалыыр дьоҥҥор кэпсээн оҥоһун. Баҕар, эн холобургун биир эмит табаарыс ылыныа, табаҕыттан аккаастаныа.

Бу сүбэлэр эһиэхэ ким даҕаны көмөтө суох, табаҕы кытта букатыннаахтыы арахсаргытыгар тирэх буолуохтара

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Дрону күрдьэҕинэн суулларбыт саха буойуна
Дьон | 16.05.2024 | 14:00
Дрону күрдьэҕинэн суулларбыт саха буойуна
Нэдиэлэ аайы саҥаттан саҥа киһини билсэр, салгыы кинини кытта сибээһи тутар, суруйсар суруналыыс идэлээх киһи үлэтин биир эмиэ интэриэһинэй өрүтэ. Мин анал байыаннай дьайыыга сылдьар суруйбут, ааҕааччы киэҥ эйгэтигэр таһаарбыт уолаттарбын үгүстэрин билсэбин, ыйыталаһабын, ханна тиийбиттэрин, сылдьалларын сураһабын, хомойуох иһин, сорохторун сүтэрэбин...   Хачыгаардыы сылдьан бэбиэскэ туппутум Анал байыаннай дьайыыга мобилизация...
Татьяна Иванова:  «Дьол уйатын ытыктабыллаах сыһыан эрэ тутар»
Дьон | 16.05.2024 | 16:00
Татьяна Иванова: «Дьол уйатын ытыктабыллаах сыһыан эрэ тутар»
Арассыыйаҕа Дьиэ кэргэн сылынан уонна Дьиэ кэргэн аан дойдутааҕы күнүгэр сөп түбэһиннэрэн, таптал кыымыттан саҕыллан биэс уон биэс сыл бииргэ олоруу дьолун билбит Татьяна, Петр Ивановтар дьиэ кэргэн туһунан сырдатабын.   Киһи төрүүрүгэр олоҕо барыта үөһэттэн суруллан кэлэр ыйаахтаах, ол  сиэринэн оҕо, ыччат буола үүнэн, сирдээҕи тапталы көрсөн, ийэ, аҕа дьолун...
Дьиэҕин куортамныыгын дуо?
Сонуннар | 10.05.2024 | 14:00
Дьиэҕин куортамныыгын дуо?
Дьиэни-уоту бас билээччилэр кыбартыыраларын куортамҥа биэрэн дохуот ылаллар, оттон нолуогу төлүөхтэрин баҕарбаттар. Нолуок уорганнара кыбартыыраны сокуону кэһэн туран куортамҥа туттарбыттарын туһунан хайдах билиэхтэрин уонна 2024 сылга ыстараап ылбат туһугар туох дьаһаллары ылыахтарын сөбүн  туһунан Mail.ru “Советник- центр” МК адвоката Александр Шиманскай кэпсээтэ. “Нолуок кодексатын быһыытынан, дьиэни-уоту куортамҥа туттарартан киирэр дохуоттан...
Бэс ыйыгар Ленин болуоссата тутуллан бүтүөҕэ
Сонуннар | 13.05.2024 | 13:58
Бэс ыйыгар Ленин болуоссата тутуллан бүтүөҕэ
Ленин болуоссатыгар сотору муусукалаах, араас өҥнөөх фонтаннар, түүҥҥү уоттаах сцена, 13 миэтэрэ үрдүктээх сэргэлэр о.д.а. баар буолуохтара диэн суруйан турабыт. Бу күннэргэ фонтан эркинин оҥоруу бүтэн, түгэҕин бастакы араҥа билиитэлэрин кута сылдьаллар. Ол курдук, «Сэттэ» тутуу хампаанньатын маастара Иван Кузьмин иһитиннэрэринэн, технологическай тутуу эркинин оҥоруу бүтэн, билигин фонтан түгэҕин бастакы...