13.07.2022 | 12:16

Төрүт ас – төрүт үгэс, төрүт үгэс – норуот баайа

Төрүт ас – төрүт үгэс, төрүт үгэс – норуот баайа
Ааптар: Наталья Руфова
Бөлөххө киир

От ыйын 11 күнүгэр Хатастааҕы «Тускул” Култуура киинигэр өссө биир түмсүү баар буолла. “Төрүт ас” диэн ааттаах саҥа түмсүү салайааччытынан Александра Михайловна Мокрощупова ананна.

Александра Михайловна өр сылларга саха тылын, литературатын учууталынан таһаарыылаахтык үлэлээн кэллэ. Бу үлэтин кини аҥаардас тылга-өскө эрэ сыһыаны кытта ситимнээбэт, ыччаты сиэргэ-туомҥа, сахалыы сатабылга үөрэтиигэ киэҥ хабааннаах үлэни ыытар. Ол курдук, кини салайбыт кылааһын оҕолоро (хас да көлүөнэ) сахалыы аһы, астааһыны сурах хоту буолбакка, этэргэ дылы, эт илиилэринэн тутан-хабан билэллэр. Онон кини бу түмсүү нөҥүө нэһилиэнньэҕэ, ыччакка, эдэр ыалларга төрүт ас туһатын, наадалааҕын, тоҕоостооҕун тиэрдэр сыаллаах-соруктаах.

Түмсүүгэ бу хайысхаҕа интэриэстээх дьон сонно тута көстүбүттэрэ биһигини, тэрийээччилэри, үөртэ, сүргэбитин көтөхтө. Түмсүүбүт быйыл төрөөбүтэ 90 сыла буолбут элбэх оҕолоох ийэ, төрүт аһы, төрүт үгэһи ийэтин эмиийин үүтүн кытта иҥэриммит, ол туһугар элбэх үлэни ыыппыт, “Алгыс” бэтэрээннэр кулууптарын төрүттэспит Мария Илларионовна Харлампьева аатынан буолуо. Манна даҕатан эттэххэ, Александра Михайловна ийэтэ кинилиин эт саастыы уонна истиҥ дьүөгэлии эбиттэр. Дьылҕалара да майгыннаһарга дылы. Иккиэн оҕо сылдьан элбэх оҕолоох буола оонньууллар эбит, иккиэн оҕолоро Хатас сиригэр кэлэн олохсуйан, силис-мутук тардан, дьиэ-уот туттан олороллор. Бу да түгэҥҥэ иккиэннэрин кыргыттара түмсүү маҥнайгы тэрээһинигэр сүүрдүлэр-көттүлэр.

Мария Илларионовна кыыһа Татьяна кииһилэни үргэстэ, утаҕы оҥоруста. Татьяна бииргэ төрөөбүттэрин кытта Хатаспыт ыһыаҕар ийэлэрин аатынан бирииһи олохтоон, нэһилиэк дьонун сэргээһинин-кэрэхсээһинин ылыахтарын ылбыттара.

Саҥа тэриллибит «Төрүт ас» түмсүү төгүрүк сыл дьыл кэмин хардыытынан араас аһы-үөлү астаан көрдөрүөҕэ, хаһаас-уурунуу хайдах бэлэмнэнэрин кэпсиэҕэ.

Бастакы тэрээһин кииһилэттэн утах оҥорууну көрдөрүүттэн, кэпсээһинтэн саҕаланна. Быйыл халаан уута орто үүнүү баайыыта буолла диэн сыаналаммыта, дьэ, кырдьык эбит диэн үөрэ-көтө кэпсээтэ түмсүү чилиэнэ Татьяна Рожьевна Абрамова. От үүнүүтэ өлгөм, сибэкки арааһа элбэх, кииһилэ олох бэркэ үүммүт.

Киһи сэргиирэ, үөрэрэ диэн, Александра сиэн кыыһа Лиля Мокрощупова Дьокуускай куорат национальнай гимназиятын оскуолатын орто сүһүөх кылааһын үөрэнээччитэ бу утаҕы бэлэмнээһин түһүмэхтэрин олох үчүгэйдик билэр уонна киһиэхэ тиийимтиэ гына уу сахалыы кэпсиир эбит. Ол курдук, кииһилэни алааска киирэн үргүүр ордугун, сууйарга оргуйбут муустаах уунан туттар наадатын, мясорубкаҕа эрийтэрэр дуу, илиинэн кырбыыр дуу ордугун, төһө саахары кутары барытын кэпсээтэ. Аны ааттыын аһыы кииһилэ куртах, оһоҕос үлэтин күүһүрдэрин туһунан киһи эрэ барыта билбэтин биллибит. Ити курдук кииһилэбит өҥнүүн-дьүһүннүүн, амтанныын омук дойдутуттан кэлэр киви аска майгынныырын, онтон ордук туһалаах да эбитин биллибит.

Түмсүүбүт аныгыскы тэрээһинигэр Анна Ионовна Копырина үөрэ отун туһунан кэпсиэҕэ көрдөрүөҕэ.

Бэлиэтээн эттэххэ, Хатаска түөлбэнэн үлэ чэрчитинэн “Тумата суох ас”, “Байанай бэлэҕэ”, “Тэлгэһэм эмтээх ото” уо.д.а атын тэрээһиннэр дьиҥ-чахчы саха норуотун үгэстэрин үөрэтиигэ, билиигэ тирэҕирэн тахсыбыттара.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Сири иилии эргийиэм!
Дьон | 12.04.2024 | 18:00
Сири иилии эргийиэм!
Кэбээйи Арыктааҕыттан төрүттээх Иннокентий Ноговицын бэлисипиэтинэн аан дойдуну биир гына айанныыр хоббилааҕын туһунан хас да сыллааҕыта суруйан турабыт. Иннокентий киһини кытта кэпсэтэригэр элбэх ууну-хаары эрдибэккэ, аҕыйах тылынан чуо ыйытыыга эрэ хоруйдуурун  билэр буоламмын, Кытайга тиийбититтэн саҕалаан, бассаабынан элбэх да элбэх ыйытыыларбынан көмөн туран, наадалаах информациябын хостоон ыллым. Кинини ыра санаатын...
Зоя Желобцова:  «Олох толору үөрүүтүн, кэрэтин билэн сылдьабын»
Дьон | 11.04.2024 | 10:00
Зоя Желобцова: «Олох толору үөрүүтүн, кэрэтин билэн сылдьабын»
«Үчүгэй киһи» диэн хайдах киһини ааттыылларый? Арааһа, бастатан туран, дьоҥҥо эйэҕэс, аламаҕай, үөрэ-көтө сылдьар, барыга-бары кыһамньылаах, үлэһит киһини ааттыыр буолуохтаахтар. Дьэ, оччотугар, биһиги дьүөгэбит Зоя Константиновна Желобцова онуоха сүүс бырыһыан эппиэттэһэр. Киһи киһитэ буоллаҕа биһиги Зоябыт!   Оттон киһи барахсан мутугунан быраҕар муҥур үйэтигэр дьонугар-сэргэтигэр, ыччаттарыгар хайдах суолу-ииһи, ааты, өйдөбүлү хаалларара...
«Доҕордоһуу» — оҕо саас ыллыга
Сонуннар | 11.04.2024 | 18:00
«Доҕордоһуу» — оҕо саас ыллыга
Бу күннэргэ өрөспүүбүлүкэҕэ бастакынан тэриллибит “Доҕордоһуу” оҕо үҥкүү норуодунай ансаамбыла 55-с сылын бэлиэтээтэ. Өрөспүүбүлүкэ үҥкүүтүн эйгэтигэр суолу тэлбит ансаамбыл үөрүүлээх тэрээһинин туһунан санаа атастаһыыларын ааҕыҥ.
Нэһилиэстибэ тула
Тускар туһан | 11.04.2024 | 12:00
Нэһилиэстибэ тула
Киһи бу олохтон барыыта, ыал арахсыыта, төрөппүтэ суох хаалыы – орто дойду сокуоннара. Онуоха биһиги сорох ардыгар хойутаан нэһилиэстибэни оҥотторор түгэммит баар. Өскөтүн кэргэниҥ, ийэҥ, аҕаҥ, чугас киһиҥ суох буоллаҕына, кини нэһилиэстибэтин алта ыйынан сокуонунан оҥотторуохтааххын.   Билэр чугас дьонум аҕалара орто дойдуттан барбытын кэннэ хас да сыл буолан баран биирдэ...