13.07.2022 | 12:16

Төрүт ас – төрүт үгэс, төрүт үгэс – норуот баайа

Төрүт ас – төрүт үгэс, төрүт үгэс – норуот баайа
Ааптар: Наталья Руфова

От ыйын 11 күнүгэр Хатастааҕы «Тускул” Култуура киинигэр өссө биир түмсүү баар буолла. “Төрүт ас” диэн ааттаах саҥа түмсүү салайааччытынан Александра Михайловна Мокрощупова ананна.

Александра Михайловна өр сылларга саха тылын, литературатын учууталынан таһаарыылаахтык үлэлээн кэллэ. Бу үлэтин кини аҥаардас тылга-өскө эрэ сыһыаны кытта ситимнээбэт, ыччаты сиэргэ-туомҥа, сахалыы сатабылга үөрэтиигэ киэҥ хабааннаах үлэни ыытар. Ол курдук, кини салайбыт кылааһын оҕолоро (хас да көлүөнэ) сахалыы аһы, астааһыны сурах хоту буолбакка, этэргэ дылы, эт илиилэринэн тутан-хабан билэллэр. Онон кини бу түмсүү нөҥүө нэһилиэнньэҕэ, ыччакка, эдэр ыалларга төрүт ас туһатын, наадалааҕын, тоҕоостооҕун тиэрдэр сыаллаах-соруктаах.

Түмсүүгэ бу хайысхаҕа интэриэстээх дьон сонно тута көстүбүттэрэ биһигини, тэрийээччилэри, үөртэ, сүргэбитин көтөхтө. Түмсүүбүт быйыл төрөөбүтэ 90 сыла буолбут элбэх оҕолоох ийэ, төрүт аһы, төрүт үгэһи ийэтин эмиийин үүтүн кытта иҥэриммит, ол туһугар элбэх үлэни ыыппыт, “Алгыс” бэтэрээннэр кулууптарын төрүттэспит Мария Илларионовна Харлампьева аатынан буолуо. Манна даҕатан эттэххэ, Александра Михайловна ийэтэ кинилиин эт саастыы уонна истиҥ дьүөгэлии эбиттэр. Дьылҕалара да майгыннаһарга дылы. Иккиэн оҕо сылдьан элбэх оҕолоох буола оонньууллар эбит, иккиэн оҕолоро Хатас сиригэр кэлэн олохсуйан, силис-мутук тардан, дьиэ-уот туттан олороллор. Бу да түгэҥҥэ иккиэннэрин кыргыттара түмсүү маҥнайгы тэрээһинигэр сүүрдүлэр-көттүлэр.

Мария Илларионовна кыыһа Татьяна кииһилэни үргэстэ, утаҕы оҥоруста. Татьяна бииргэ төрөөбүттэрин кытта Хатаспыт ыһыаҕар ийэлэрин аатынан бирииһи олохтоон, нэһилиэк дьонун сэргээһинин-кэрэхсээһинин ылыахтарын ылбыттара.

Саҥа тэриллибит «Төрүт ас» түмсүү төгүрүк сыл дьыл кэмин хардыытынан араас аһы-үөлү астаан көрдөрүөҕэ, хаһаас-уурунуу хайдах бэлэмнэнэрин кэпсиэҕэ.

Бастакы тэрээһин кииһилэттэн утах оҥорууну көрдөрүүттэн, кэпсээһинтэн саҕаланна. Быйыл халаан уута орто үүнүү баайыыта буолла диэн сыаналаммыта, дьэ, кырдьык эбит диэн үөрэ-көтө кэпсээтэ түмсүү чилиэнэ Татьяна Рожьевна Абрамова. От үүнүүтэ өлгөм, сибэкки арааһа элбэх, кииһилэ олох бэркэ үүммүт.

Киһи сэргиирэ, үөрэрэ диэн, Александра сиэн кыыһа Лиля Мокрощупова Дьокуускай куорат национальнай гимназиятын оскуолатын орто сүһүөх кылааһын үөрэнээччитэ бу утаҕы бэлэмнээһин түһүмэхтэрин олох үчүгэйдик билэр уонна киһиэхэ тиийимтиэ гына уу сахалыы кэпсиир эбит. Ол курдук, кииһилэни алааска киирэн үргүүр ордугун, сууйарга оргуйбут муустаах уунан туттар наадатын, мясорубкаҕа эрийтэрэр дуу, илиинэн кырбыыр дуу ордугун, төһө саахары кутары барытын кэпсээтэ. Аны ааттыын аһыы кииһилэ куртах, оһоҕос үлэтин күүһүрдэрин туһунан киһи эрэ барыта билбэтин биллибит. Ити курдук кииһилэбит өҥнүүн-дьүһүннүүн, амтанныын омук дойдутуттан кэлэр киви аска майгынныырын, онтон ордук туһалаах да эбитин биллибит.

Түмсүүбүт аныгыскы тэрээһинигэр Анна Ионовна Копырина үөрэ отун туһунан кэпсиэҕэ көрдөрүөҕэ.

Бэлиэтээн эттэххэ, Хатаска түөлбэнэн үлэ чэрчитинэн “Тумата суох ас”, “Байанай бэлэҕэ”, “Тэлгэһэм эмтээх ото” уо.д.а атын тэрээһиннэр дьиҥ-чахчы саха норуотун үгэстэрин үөрэтиигэ, билиигэ тирэҕирэн тахсыбыттара.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Өбүгэ ситимэ, күүһэ уонна көмүскэлэ
Дьон | 29.07.2022 | 18:00
Өбүгэ ситимэ, күүһэ уонна көмүскэлэ
Кэлиҥҥи кэмҥэ төрдү-ууһу үөрэтиигэ интэриэс күүһүрдэ. Бүгүн, «өбүгэ ситимэ, күүһэ уонна көмүскэлэ” диэн өйдөбүллэргэ олоҕуран, өбүгэлэрбит күннээҕи олохпутугар, куппутугар-сүрбүтүгэр дьайыыларын туһунан эмчит, удаҕан Анастасия Владимировна Картузовалыын сэһэргэһэбит.
Түргэнник оҥоһуллар салааттар
Тускар туһан | 29.07.2022 | 16:09
Түргэнник оҥоһуллар салааттар
“Венеция” Састааба: копченай халбаһы, оҕурсу, моркуоп, кукуруза, майонез. Халбаһыны, огурсуну, моркуобу барытын биир формалаан кырбыыбыт. Кукурузаны, майонеһы эбэбит.     “Нежность” Састааба: хаппыыста, копченай халбаһы, чеснок, петрушка, майонез, туус. Барытын кырбаан, чесногу олох бытархай гына кырбастаан баран, салааппытын майонезтаан кэбиһэбит.   “Суһал салаат” Састааба: крабовай палочка,  сухарик, кукуруза кэнсиэрбэтэ, пекинскэй хаппыыста, кытаанах сыыр,...
Валентина Колодезникова-Айыына:  Киһи баҕарыах эрэ тустаах
Дьон | 04.08.2022 | 10:00
Валентина Колодезникова-Айыына: Киһи баҕарыах эрэ тустаах
Бүгүҥҥү нүөмэрбитигэр мас ууһа Валентина Колодезникова--Айыынаны кытта кэпсэтэбит. Валентина-Айыына уустар түөлбэлээн үөскээбит Баайаҕа нэһилиэгиттэн төрүттээх. Тутуу биригээдэтин салайааччыта. Дьоҕурун сөпкө туһаммыт уонна киэҥ эйгэҕэ таһаарбыт уус.