17.11.2020 | 14:25

«Самозанятай» буоллуҥ дуо?

«Самозанятай» буоллуҥ дуо?
Ааптар: Киин Куорат

Саха сиригэр от ыйын 1 күнүттэн саҕалаан бэйэлэригэр үлэлиир дьоҥҥо  (самозанятые)  саҥа нолуок систиэмэтэ киирбитэ. Билиҥҥи туругунан номнуо 2,8 тыһыынчаттан киһи ИП-ттан “самозанятай” аатын сүкпүт. 2021 сылга бэйэ дьарыктаах дьон ахсаанын 4,6 тыһыынчаҕа тиийэ элбэтиэхтээхтэр.

Бүгүн саҥа систиэмэҕэ көспүт, үлэлии сылдьар препринимателлэри билиһиннэрэбит.

Олеся Алексеева: «Миэхэ табыгастаах»

- Мин идэбинэн эти-хааны эрчийэр физкултуура учуутала буолабын. Кыра эрдэхпиттэн спорду, чөл олоҕу өрө тутаммын, идэбин оҕо сылдьан быһаарыммытым. Орто үөрэххэ үөрэнэр кэммэр ЛФК уонна массаас кууруһугар үөрэммитим. Кэлин, бириэмэ ааспытын кэннэ, ылбыт билиини сайыннараары, үлэлэтээри былырыыҥҥыттан Намнааҕы бизнес-инкубатор исписэлииһин кытта кэпсэтэн, сүбэ-ама ылан баран массаас кэбиниэтин арыйарга санаммытым.

Ааспыт күһүнтэн киин куоракка киирэн, массаас куурустарыгар үөрэммитим. Ол кэннэ “Мама-предприниматель” диэн федеральнай бырайыакка киирэммин,   бизнес-былаан оҥорорго, сорук туруорарга босхо үөрэнэн тахсыбытым. Киһи олоҕун тухары үөрэнэр дииллэр. Манан эрэ муҥурдаммака араас семинардары, куурустары эмиэ көтүппэт этим. Ааспыт сылга Саҥа дьыл кэннэ улуу Кытайга бараммын массаас бары салаатыгар үөрэнэн кэлбитим. Дьиҥэ, ахсынньыттан саҕалаан үлэлээбитим. Намҥа “Туйаара” маҕаһыын иккис этээһигэр кэрэ буолуу сэбэрэтин оҥорор «Коко” устуудьуйаны кытта кыттыһан үлэбин саҕалаабытым.

Билигин уопутуран, билиим кэҥээн, практикам хаҥаан, бэйэм туспа массаас  оскуолатын уонна устуудьуйатын @butterfly_massage_namsy арынан олоробун. Butterfly лыах диэн тылбаастанар. Илбийии кэннэ дьон лыах курдук көтө сылдьар, чэгиэн туруктаах буолалларын иһин итинник ааттаабыппыт.

Быйыл сайын атырдьах ыйыгар дьиэҕэ олороммун, Марфа Семеновна көмөтүнэн www.nalog.ru сайтка тус регистрацияны ааһаамын «самозанятай” аатын сүктүм уонна миэхэ нолуокпун төлүүрбэр 20 тыһ. субсидия биэрбиттэрэ. Биир сыл нолуокпун төлөөбөппүн, бу субсидияттан нолуогабай сулууспа төлүү турар. Сайтка төһө суумаҕа өҥө оҥорбуккун, хаһы оҥорбуккун барытын киллэрэн иһэҕин. Итинтэн көрөн нолуогу бэйэтэ учуоттуу турар.

«Самозанятай” буолуу үтүө өрүтэ диэн, ханнык да тэрилтэҕэ уочараттыы-уочаратыы, кумааҕы хомуйса-хомуйса, докумуон туттарбаккын. Дьиэҕэ олорон, биир смартфон көмөтүнэн барытын киллэрэ, көрө олороҕун. Нолуогу ыйынан ылар, төһө харчыны киллэрбиккин, сберкаартаҕар төһө киирэн түспүтүн киллэрэн истэххинэ табыгастаах. Өссө төһө харчыны оҥорбуккун ааҕан иһэрэ үчүгэй.

- Уратыта туохха сытарый?

- ИП буолар былааным суох этэ. Тоҕо диэтэр, кыра оҕолоохпун, ыйдааҕы босуобуйабытын сотон кэбиһиэхтэрин сөп диэммин “самозанятайга” турарга санаммытым. Нолуога төһөнү оҥорбуккуттан 4-6 %-ҥа тиийэр. Бу миэхэ олус табыгастаах. Мин оҕом үс сааһыгар диэри  босуобуйа ылабын.

Мин санаабар, саҥа бизнес тэринэр дьоҥҥо олус сөптөөх усулуобуйа олохтоммут. Тоҕо диэтэр, ИП буоллаххытына наһаа улахан нолуогу төлүүгүт, докумуон үөһэ докумуон, кыбаартал ахсын отчуот туттараҕыт. Оттон “самозанятайга” отчуотун бэйэтэ оҥорон биэрэр, чеккин кытта таһаарар.

Куоракка киирэммин типографияҕа бэчээт оҥорторбутум, ол иһин үөрэх куурустарын эҥкилэ суох ыытабын. Бэчээт элбэҕи быһаарар диэни эмиэ өйдөөҥ.

- Массаас бары көрүҥнэрин баһылаабыт эбиккин, дьону кытта үөрэтэбин диэтиҥ.

- Баҕалааҕы барытын үөрэтэбит, баҕалаах дьон олус элбэх.  Устуудьуйабытыгар классическэй илбийииттэн саҕалаан, Кытай массааһыгар тиийэ оҥоробут. Кэнники кэмҥэ доруобуйаларынан хааччаахтаан дьоҥҥо, инбэлиит оҕолорго элбэхтэ оҥорор буоллубут. Сирэйи-хараҕы ыраастыыбыт, массаастыыбыт. Сатаан кэлбэт-барбат дьоҥҥо дьиэлэригэр кытта тиийэбит.

Дмитрий Жирков: «Өссө даҕаны көстөн иһиэҕэ”

- Мин 2018 сыллаахха кулун тутар ыйга ИП арыммытым. Үлэбин саҕалаан, счет аспытым, Намнааҕы бизнес-инкубатор киинин резиденэ буолбутум. Үлэм хайысхата –  юридическэй өҥөнү оҥоруу. Дьоҥҥо ирдэбил сайабылыанньа суруйабын, суукка кыттабын, о.д.а.

Быйылгыттан, саҥа систиэмэ киирбитин кэннэ,  миэхэ сөп түбэһэр бу баар эбит диэммин «самозанятай” аатын сүктүм. ИП-ттан үчүгэйэ диэн страховой усунуостан босхолонобун уонна кассовай аппараат наадата суох. Кумааҕы хомуйсартан, пошлина төлөөһүнүттэн, сырыы ахсын нолуогабайга тиэстээһин диэн суох. “Мой налог” сыһыарыы нөҥүө судургутук регистрацияны ааһаҕын. Пааспарыҥ дааннайдара уонна хаартыска эрэ ирдэнэр. Нолуок ставката намыһах, 2029 сылга диэри уларыйыа суохтаах. Биирдэ 10000 сууммаҕа диэри вычет ылыахха сөп. Ол харчынан буолбакка, нолуок төлөөһүҥҥэ ставкатын кыччатарга туһаныллар. Аҕыйах кэм ааста, киһи туох даҕаны куһаҕаны билэ илик. Көстөн иһиэҕэ дии саныыбын.

Анна Афанасьева: “Барыта биир төлөпүөнүнэн”

- Профессиональнай нолуок систиэмэтин туһунан хаһыаттан билэн киирбитим. Урут бүддьүөт тэрилтэтигэр үлэлии сылдьыбытым. Биэнсийэҕэ тахсан бараммын баттах кырыйыытынан дьарыктана сылдьабын. Быйыл от ыйыгар “самозанятай” буолбутум.

- Туох диэн санааҕа кэллиҥ?

- Бэйэҥ бэйэҕэр үлэлиигин, дьону наймаласпаккын. Оҥорон таһаарбыт үпкүттэн  4%-ны төлүүгүн. Оттон хампанньаларга өҥө оҥорбут буоллаххына, 6%-ны төлүүгүн. Барыта төлөпүөн нөҥүө оҥоһуллар, киһи ыарырҕатара суох. «Мой налог” диэн сыһыарыыны App Store эбэтэр  Google Play маҕаһыыннарыттан босхо хачайдыыгыт. Бу сыһыарыы көмөтүнэн нолуоккун төлүүгүн. Килийиэҥҥэр квитанция, чек биэрэр кыахтааххын, ону экраҥҥа бэйэтэ таһаарар. Сыһыарыллыбыт баан каартатыгар киирбит харчыны барытын отчуоттуугун.  Холобура, баттах кырыйыытыгар N суума киирдэ диэн суруйаҕын. Ол кэннэ нолуогуҥ 4%-нын сыһыарыы бэйэтэ ааҕан таһаарар. “Самозанятайдарга” уонна ИП-ларга судаарыстыба барыларыгар көмө харчы ыыппыта. Бу харчыттан нолуокпут көҕүрүүр, бүттэҕинэ нолуокпутун салгыы төлүүбүт.

Үчүгэйэ диэн декларация, отчуот туттарбаккын. Мин саҥа үлэлээн эрэр киһибин. Туох да улахан түмүгү оҥоро иликпин, эһиил хайдах буоларын билиэхпит турдаҕа.

Ханнык эйгэҕэ үлэлиир дьон киирэрий?

Бэйэ дьарыктаах дьон  – улахан собуота, сыаҕа, фабриката, оннооҕор офиһа суох дьону ааттыыбыт. Холобура, дьиэттэн үлэлиир бухгалтердар, тыҥырах оҥорор маастардар, социальнай ситимнэри үлэлэтэр дьон, тамадалар, таргетологтар, маркетологтар, хаартыскаҕа түһэрээччилэр, репетитордар, кондитердар, о.д.а. исписэлиистэр киирэллэр.

“Самозанятай” уонна ИП уратылара

  Бэйэ дьарыктаах дьон ИП
Регистрация бэрээдэгэ Тус регистрацияны «Мой налог” сыһыарыы нөҥүө ааһар. Регистрацията босхо. Нолуогайбага бэйэтигэр тиийэр эбэтэр бааҥҥа счет арыйтарар кэмигэр регистрацияланар уонна 800 солк. пошлинаны төлүүр.
Нолуок 4 % - тус сирэйтэн. 6% - юр.сирэйтэн уонна ИП-ттан. Нолуок систиэмэтиттэн тутулуктанар.
Страховой усунуос Төлөммөт. 2020 сылга 40 874 солк.
Үлэ ыстааһын уонна пенсионнайы ааҕыы Үлэ ыстааһа ааҕыллыбат. 2020 сылтан баҕалаах буоллаххына, пенсионнайгын бэйэҥ төлүүгүн. Ыстаас ааҕыллар уонна пенсионнайгын хайаан да төлүүгүн. 2019 сылга – 32 448 солк.  
Сыллааҕы дохуот Биир сылга дохуотуҥ 2,4 мөл. сууманы куоһарыа суохтаах. 150 мөл. тиийиэн сөп.
Үлэһиттэр Кими даҕаны үлэҕэ ылымыан сөп. Үлэһит ылар кыахтаах. 100 да киһини үлэнэн хааччыйар кыахтаах.    
ФНС – ка отчуот Отчуоттаабат.   Отчуот хайаан да наада. Сыл түмүгүнэн, кыбаартал аайы нолуогабайга отчуот туттараҕын.
Онлайн кассовай аппараат Наадата суох Булгуччу кассовай аппараат ирдэнэр.

Өскөтүн эһиги бэйэҕитигэр үлэлиир, атын үлэһиттэргит суох, сыллааҕы дохуоккут 2,4 мөл. тахсыбат буоллаҕына уонна биэнсийэ туһунан санаабат буоллаххытына, “самозанятай” буолуу эһиэхэ саамай сөптөөх. Оттон бизнескитин кэҥэттиэххитин, саҥа саҕахтары тобулуоххутун, элбэх харчыны эргитиэххитин баҕардаххытына, ИП буоларгытын сүбэлиибин.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Николай Винокуров:  «Дойдубар этэҥҥэ эргиллэн кэллим...»
Дьон | 19.11.2022 | 18:00
Николай Винокуров: «Дойдубар этэҥҥэ эргиллэн кэллим...»
«Боотур» этэрээт байыастарын ортотугар биһиги биир дойдулаахпыт Алаһыай нэһилиэгиттэн төрүттээх Николай Винокуров баарын истэн, кэпсэтиэхпин баҕардым. Ол эрэн сэһэргэһиибин хайдах-туох саҕалыахпын тобуларбар олус ыарахан этэ. Бу үлэ, үөрэх, сайдыы, тэрээһин туһунан суруйуу, кэпсэтии буолбатах... Бу — олох, дьылҕа, тыын былдьаһыы, өлүү-сүтүү, инники олох иһин охсуһуу туһунан сэһэргэһии. Николай тута хоруйдаабытыгар...
Халбаакыттан — Олоҥхо тыйаатырыгар
Дьон | 25.11.2022 | 10:20
Халбаакыттан — Олоҥхо тыйаатырыгар
Дьокуускайга саха тылын учууталларын сийиэстэрин сэргэ өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо декадата ыытылла турар. Оттон чулуу айымньыбыт баай философиятын кэлэр ыччакка тиэрдэр биир бэртээхэй ньыманан тыйаатыр буолар. Бу дьыл сэтинньитигэр Олоҥхо тыйаатыра «Дьорҕостой Бэргэн» куукуланан испэктээк туруоран сүрэхтээбитэ. Режиссер Гаврил Мэҥкээрэп Николай Калинович Шамаев-Чопчухаан (Үөһээ Бүлүү) олоҥхотунан туруоруутун Дьокуускай куорат хас да уһуйааныгар...
Мария Матвеева:  «Дьоҥҥо үтүөнэн эрэ сырыттахха, олорорго чэпчэки»
Дьон | 26.11.2022 | 10:00
Мария Матвеева: «Дьоҥҥо үтүөнэн эрэ сырыттахха, олорорго чэпчэки»
Тыа сиригэр көмүс куоластаахтар, үҥкүүһүттэр, айар, суруйар дьон баалларын куруук кэрэхсии, сэргии истэбит. Ханна да сырыттарбын талааннаах дьону кытта билсэрбин, санаа атастаһарбын туохтааҕар да ордоробун.
Элэгэнтэй Адамов:  «Сиэрдээх өй-санаа төрүт дьарыкка эрэ баар»
Дьон | 20.11.2022 | 11:00
Элэгэнтэй Адамов: «Сиэрдээх өй-санаа төрүт дьарыкка эрэ баар»
Бүгүҥҥү нүөмэргэ Чурапчы улууһун Чакыр нэһилиэгин олохтооҕо Элэгэнтэй Адамовы кытта тыа сирин олоҕун, итэҕэл, уус идэтин, сайдыы, норуот дьылҕатын, кэскилин туһунан сэһэргэстибит. Дьоҕурдаах киһи анаарыыта киэҥэ, этэр тыла оруннааҕа сөхтөрдө.