31.07.2021 | 18:00

Саха киһитэ киэһэ элбэҕи аһыыр

Саха киһитэ киэһэ элбэҕи аһыыр
Ааптар: Киин Куорат

Аныгы тэтимнээх олоххо аһылык састааба уларыйыытыттан уонна сыыһа-халты аһыыртан киһи доруобуйата айгырыыр, олох уһуна кылгыыр. “Сөпкө аһааһын диэн тугуй? Бастатан туран, эрэһиими тутуһуу”, – диэн учуонайдар бигэргэтэллэр.

Федор Алексеевич ПЛАТОНОВ, мэдиссиинискэй наука доктора:

– Биһиги доруобуйабыт, бастатан туран, тугу аһыырбытыттан улахан тутулуктаах. Ити олохпут тосту уларыйбытын кытта сибээстээх.

Аныгы киһи үксэ дьиэ иһигэр үлэлиир, көмпүүтэргэ хам хатанан олорор, элбэхтик хамсаммат.  Маҕаһыыннарбыт кэлии аһылыгынан эрэ туолаллар.  Урут киһи үксэ хатыҥыр буолара, билигин уойбут, сонообут дьон элбээтэ.  Ити туох да үчүгэйгэ тириэрдибэтэ буолуо дии саныыбын.  

 

Сөпкө аһыахха

– Аһылык туһалаах уонна сөбүгэр кээмэйдээх буолуохтаах.  Сүрүнэ, энергияны  мунньунуу уонна ону ороскуоттааһын баланса тутуһуллуохтаах.  Киирбит энергияны  хамсанан-имсэнэн туттуллуохтаах.  Ити баланс кэһилиннэҕинэ, киһи уойара саҕаланар.  Ол иһин, киһи сөбүгэр аһыахтаах, онно хамсанар нуормаҕа эппиэттиэхтээх.  Оннооҕор тыа киһитэ хамсанара-имсэнэрэ аҕыйаата курдук.  

 

Сыыһа аһааһын –
ыарыыга хардыы

– Олохпут-дьаһахпыт уларыйан, сүрэх-тымыр ыарыыта, саахарынай диабет элбээтэ.  Саахарынай диабет үксүгэр уойууттан саҕаланар.  Билигин 2-с тииптээх саахарынай диабет  эдэр дьоҥҥо үөскүүр буолла.  Уойар киһи этигэр-хааныгар сыа мунньуллар.  Аны ити сыа мээнэ сыа буолбатах.  Бастатан туран,  ити сыа араас биэсэстибэни үөскэтэр, көбүтэр.

Уойуу аан дойдуга барытыгар өрө турда.  Ордук олохторун укулаатын эмискэ уларыппыт, циркумполярнай эргимтэ норуоттара  уойуу көстүүтүттэн эмсэҕэлээтилэр.

Эти-хааны үөрэтэргэ элбэх бириэмэ наада.  Уопсастыба киһи аймахха олус элбэх ноҕуруусканы сүктэрэр.  Ону тулуйбакка киһи ыгым буолара, уйулҕата уларыйара доруобуйаҕа охсуулаах.  Хаанын баттааһына уларыйар, сүрэх ишемическэй ыарыыта, ньиэрбэ үлэтин кэһиллиитэ элбиир.  Эбиитин, биир ыарыы атын ыарыыга кубулуйар куттала улахан.

Сыалаах аһылыгы сиэри таһынан сиэһин холецистит, панкреатит ааһан-араҕан биэрбэт ыарыыга кубулуйууларыгар тириэрдэр.  Сахаҕа куртах-оһоҕос ыарыыта олус элбэх. Онон, саха киһитэ сөпкө уонна туһалаахтык  аһыахтааҕын хаһан да умнуо суохтаах.

 

Араас диеталар

– Кытаанах диетаны  тутуһуу туох да үчүгэйи аҕалбат дии саныыбын. Тоҕо диэтэххэ, диета – аччыктааһын. Диета кэнниттэн киһи аһыыр баҕата өссө күүһүрэр, сиэри таһынан наадата да суоҕу аһыыр.

Саха киһитэ киэһэ элбэҕи аһыыр. Ол эрэн, күннээҕи тэтимигэр сөп түбэһэрдии аһыыр буоллаҕына, улахан буортуну аҕалбат.  Күҥҥэ наадыйар энергиятын ыла сатыыр буоллаҕа. Арай, күнүс аһаабат киһи аһара аччыктаан, нуорманы таһынан симинэрэ сыыһа. Ол иһин, сарсыарда, күнү быһа кыра-кыралаан аһыы сылдьыллыахтаах.

 

Урут аччык олоҕу  билбит саха киһитигэр “суон киһи – тот” диэн өй-санаа баара. Ити сыыһа өйдөбүл. Доруобай киһи эмис буолуохтаах  дии саныылларыттан сылтаан, биллэ ырбыт, дьүдьэйбит киһини сорохтор: “Оо, ыраахтаабыт. Арааһа, ыалдьара буолуо...”, – дииллэр. Итинник өйү-санааны  сыыйа-баайа суох оҥорорго үлэлэһиэхтээхпит.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

«Sakhalifting» тардынааччылара сөхтөрөллөр
Спорт | 14.01.2022 | 20:42
«Sakhalifting» тардынааччылара сөхтөрөллөр
Ханна да тиийдэххэ, физкультуранан уонна спордунан утумнаахтык дьарыктанааччылар бааллар.  Хамсык ыарыы өрө турбут кэмигэр дьарыктанааччылар ахсааннара эбиллэ турара үөрдэр. Онлайн ситимин нөҥүө көхтөөхтүк дьарыктыыллар. Балтараа сыллааҕыта тэриллибит “Финанс” РИК гендириэктэрэ Дмитрий Захаров салайааччылаах “Sakhalifting”-турникка тардыныы бассаап-бөлөх ааспыт сылы дьоһуннук түмүктээтэ. Кэккэлэрэ да хаҥаан иһэр, көрдөрүүлэр да тупсаллар. 13 саастаах оҕотуттан...
«Инникигэ хардыы» конференцияҕа Дьокуускайтан 263 үөрэнээччи кыттар
Сонуннар | 11.01.2022 | 12:00
«Инникигэ хардыы» конференцияҕа Дьокуускайтан 263 үөрэнээччи кыттар
Тохсунньу 8 күнүгэр «Шаг в будущее» – «Инникигэ хардыы» XXVI өрөспүүбүлүкэтээҕи научнай конференция үөрүүлээхтик арылынна. Манна 34 оройуонтан 1 700 тахса үөрэнээччи бэйэлэрин научнай-чинчийэр  үлэлэрин түмүгүн билиһиннэрэллэр.  «Шаг в будущее» – «Инникигэ хардыы» XXVI өрөспүүбүлүкэтээҕи научнай конференция куораттааҕы түһүмэҕэр 2021 сыл сэтинньи 10 күнүттэн ахсынньы 16 күнүгэр диэри дистанционнай форматынан...
Дьокуускай салалтата крематорий тутуутун көҥүллээтэ
Сонуннар | 11.01.2022 | 16:00
Дьокуускай салалтата крематорий тутуутун көҥүллээтэ
Олохтоох дьаһалта «Быдан Эргиир» ХЭТ киин куоракка колумбарийдаах крематорий тутарыгар көҥүлү биэрдэ. Ити туһунан куорат баһылыгын нэдиэлэтээҕи планеркатыгар этиллиннэ диэн иһитиннэрдэ  Олохтоох дьаһалта пресс-сулууспата.  Куораты тутууга уонна тырааныспар инфраструктуратыгар Департамент информациятынан, 2021 сыл кулун тутар ыйыгар «Национальная мемориальная компания» ХЭТ диэн Арассыыйа территориятыгар кремациялыыр комплекстары тутуу операторыттан коммерческай этии киирбит....
Окружной шоссеҕа саҥа светофордар
Сонуннар | 11.01.2022 | 14:00
Окружной шоссеҕа саҥа светофордар
Олохтоох дьаһалта тырааныспарга уонна суол инфраструктуратыгар Управлениетын информациятынан, Окружной шоссеҕа суолга куттал суох буолуутун хааччыйар сыаллаах икки светофор холбоммут. Кинилэр суол икки өттүнэн – Окружной шоссе быһа охсуһуутуттан уонна Космонавтар  уулуссаларыттан чугас тураллар. Бу туһунан Олохтоох дьаһалта пресс-сулууспата иһитиннэрдэ.  Светофордар суол икки өттүнэн барар тырааныспары тэҥҥэ тохтотор гына оҥоһуллубуттар. Оччоҕо...