04.07.2024 | 12:00

Саха инновация: Креативнай Саха сирэ

Саха инновация: Креативнай Саха сирэ
Ааптар: Уйгулана БОЧОНИНА
Бөлөххө киир

Бэс ыйын 29 күнүгэр Туймаада ыһыаҕын чэрчитинэн Үс Хатыҥҥа “Саха инновации: Креативная Якутия” өрөспүүбүлүкэтээҕи быыстапка 12-с төгүлүн ыытылынна. Быйылгы тэрээһиҥҥэ “Якутия” технопаарканы сэргэ «Үлэ кыбаартала» кластер кытынна.
Быыстапкаҕа туох көстүүгэ турбутун билсиэххэ.

Оҕолору босхо үөрэтэр бырагыраама

Быыстапка арыллыыта үөрүүлээх сонуннаах буолла. Ол курдук “Куб-А” АНО РЦРИТ “ИгроЛаб” диэн үөрэх бырагырааматын үлэҕэ киллэрдэ. Бу лаборатория көмөтүнэн улуустарга оҕолору компьютер оонньуутун оҥорорго буор-босхо үөрэтиэхтэрэ. Былырыын “Кынат” диэн анимацияҕа үөрэтэр бырагыраама кэмигэр оҕолор IT салаатын сэргииллэрин өйдөөн, салгыы геймдев өттүнэн үөрэтэргэ быһаарыммыттар. “Куб-А” кураатара Петр Лукачевскай этэринэн, аны күһүҥҥүттэн IT-кииннэрдээх улуустарга 7-стэн үөһэ кылаас оҕолорун үөрэтэн саҕалыахтара. Оттон мөлтөх интэриниэттээх улуустары кытта кэпсэтии үлэтин ыытыахтара.

 

Ыччат таҥаһыгар сахалыы оһуор

Ыччаттар сахалыы ойуулаах-бичиктээх таҥаһы улаханнык биһирээбэттэрэ кистэл буолбатах. Николай Николаев тату устуудьуйата 2016 сылтан бу «хаалыыны» туоратар сыаллаах таҥас линейкатын саҕалаабыт. Харысхаллары оҥорор уонна татуировка уруһуйдуур уопутун холбоон, таҥаска ойуу түһэрбитин ыччат тута сэргээбитэ. Николай билигин “КолдИнк” корпорация куонкуруһугар кыттар эбит. Бэлиэтээн эттэххэ, бу куонкурус Арассыыйа таһымыгар тахсарга көмөлөһөр.

Дьоҕус погрузчик

“Батрак” универсальнай мини погрузчик араас туттар тэриллээх: тротуар хомуйар суоккалар, таһаҕаһы көтөҕөр палетта атырдьахтар уонна ковш. Кээмэйэ дьоҕус буолан, куорат иһигэр суолу-ииһи алдьаппакка үлэлиир. Бу хаачыстыбатын Дьокуускай “Ыраас куорат” аахсыйаларыгар көрдөрбүт, ону таһынан, ааптар Геннадий Сергеевич этэринэн, хотоҥҥо, дьиэ тутуутугар кытта туттуллуон сөп.

Көһө сылдьар уу фильтрдара

“Саха фильтр” үлэһиттэрэ быыстапкаҕа уу ыраастыыр фильтрдары аҕалбыттар. Улахан модульнай бырысыап фильтр 250 лиитэрэ ууну биир чаас иһинэн 7 түһүмэҕинэн ыраастыыр. Ыраах сытар бөһүөлэктэргэ, көһө сылдьар тэрээһиннэргэ бырысыап генераторын, фильтрдарын, уу кутар турбатын, оборор мотуорун тиэнэ сылдьар. Фильтр номнуо бу саас Нам улууһугар ууга барбыт Хатырык бөһүөлэгин олохтоохторун иһэр уунан хааччыйбытын инженер Иван Артамонов бэйэтэ эрэ буолбакка, ыалдьыттар эмиэ бэлиэтээн ааһаллар. Ону таһынан СВОҕа 30-ча фильтры ыыппыттар. Оттон кыра фильтр чааска 150 лиитэрэ ууну ыраастыыр, туттарга элбэҕи ирдээбэт: күөлгэ туруордуҥ да, уутун оборон ылар.

Айанньыт, булчут доҕоро көһө сылдьар дьиэ

“Сахакемпер” хампаанньа ас атыылыыр фудтрактары оҥорон саҕалаабыт буоллаҕына, быйыл кемпери көрдөрдүлэр. Бу — булчуттарга, айылҕаҕа сынньалаҥы сөбүлүүр дьоҥҥо аналлаах дьоҕус дьиэ. Кемпер балааккаттан дуу, үүтээнтэн дуу уратыта диэн, көннөрү хонор эрэ буолбатах, аныгы киһиэхэ олус наадалаах электротиэхиньикэлээх, ас буһарар миэстэлээх, биллэн турар, остуоллаах, утуйар ороннордоох буолуон сөп. Күн уотуттан үлэлиир, өкүмүлээтэри, бэнсиини ирдээбэт. Хампаанньа салайааччыта Маркель Буртахов этэринэн, сакаасчыт тугу баҕарбытын туруоран биэриэхтэрэ.

Кыра көтөр аал — дрон

“Саха дрон” үлэһиттэрэ FPV уонна сөмөлүөт көрүҥнээх дроннары хомуйаллар, атыттары үөрэтэллэр. Бу дроннар ойуур баһаардарын кэтээн көрүүгэ, дьону көрдүүр-быыһыыр үлэҕэ көмөлөһөллөр.

Электрическэй көлөлөр

“Зеленая энергия” хампаанньа электричество уотунан иитиллэр көлөлөрү оҥорор. Биирдэстэрэ — суола-ииһэ суох сиргэ сылдьарга аналлаах эндуро матасыыкыл, 3 кВт кыамталаах мотуордаах, 40 ампер-час батареялаах, биирдэ ииттэрэн баран 50 км куһаҕан суолунан айанныыр кыахтаах. Салайааччы Виталий Прокопьев этэринэн, көлө тыаһа-ууһа суох, арыы куттар наадата суох, туттарга судургу. Билиҥҥитэ бу көлөнү СВОҕа тутталлар эбит, инникитин бэйэбитигэр сүүрэр көрүҥүн оҥорор былааннаахтар.

Оттон доруобуйаларынан хааччахтаах дьоҥҥо аналлаах быыстапкаҕа электрокэлээскэ турар. Тыа сиригэр, мөлтөх суоллаах сиргэ табыгастаах дииллэр. Өкүмүлээтэрэ 3 чаас иитиллэн, күнү быһа сылдьыан сөп эбит. Маны таһынан ЯК-14 пилота суох электроэвакуатор баар, тиэхиньикэ кыайан сылдьыбат эбэтэр киһиэхэ кутталы үөскэтэр усулуобуйаҕа малы-салы, эчэйбит дьону таһарга ананан оҥоһуллубут.

«Тундра» ойуулук устуудьуйата

Устуудьуйа икки ойуулугу таһаарары былаанныыр. Кылгас кээмэйдээх ойуулук урут көрбүт дьоруойдар ыһыахха сырыыларын кэпсиэҕэ. Ону таһынан толору кээмэйдээх киинэни устар туһунан кэпсэтиилэр бара тураллар эбит. Саха сиригэр кэлбит инопланетянин мүччүргэннээх сырыыларын туһунан. Устуудьуйа үлэһиттэрэ этэллэринэн, инопланетянины бэйэтин эрэ көмпүүтэр көмөтүнэн уруһуйдуохтара уонна дьиҥнээх дьону кытта сылдьарын курдук устуохтара.

Бу курдук “Саха Инновации: Креативная Якутия” быыстапка биири көрдөрөр — Саха сиригэр маннык араас тиэхиньикэни, айар үлэни барытын оҥорон таһаарыахха сөп, сүрүнэ — санааҕытын ыһыктыбакка, үөрэнэн, үлэлээн, баҕарбыккытын олоххо киллэриҥ.

Ааптар хаартыскаҕа түһэриилэрэ

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Замполит Александр:  «Эр санаалаах боотурдары төрөтөр Саха сиригэр сүгүрүйэбин»
Дьон | 12.07.2024 | 12:00
Замполит Александр: «Эр санаалаах боотурдары төрөтөр Саха сиригэр сүгүрүйэбин»
Бу сурук кэлбитин туһунан миэхэ Уус Алдан улууһун социальнай политика салаатын үлэһитэ, хаһыаппар сырдаппыт, анал байыаннай дьайыы саҕаланыаҕыттан үлэлии сылдьар Наталья Охлопкова от ыйын 3 күнүгэр эрийэн, хаһыаккар таһаарыаҥ дуо диэбитин тута сөбүлэспитим. Онон, сурук хайдах баарынан тылбаастаан, ааҕааччыларбар тиэрдиэм, Саха сирэ дьоруойдарын билиэхтээх!   “Наталья, дорообо! Мин аатым Александр. Мин...
Мария Мигалкина:   «Кэлии сиэмэлэринэн үлүһүйүмэҥ»
Дьон | 19.07.2024 | 10:00
Мария Мигалкина: «Кэлии сиэмэлэринэн үлүһүйүмэҥ»
Мин бүгүн ааҕааччыларбар, ордук хаһаайкаларга, 35 сыл үлэлээбит уопуттаах агроном, билигин биэнсийэлээх, дойдутугар сайылыы сылдьар Мария Семеновна Мигалкинаны кытта тэлгэһэтигэр тиийэн, үүнээйитин, сибэккитин көрө-көрө, дуоһуйа, астына кэпсэттим.   Сибэккигэ уоҕурдууну хото туттабын Бастатан туран ааҕааччыларга циния диэн сибэкки туһунан кэпсиэҕим. Урут биһиги “Циния обыкновенная” диэни олордор этибит, билигин “Циния кустовая” диэн...
Дьулустаан Ноговицын: ДЬУЛУС! ТУЛУС! КЫАЙ!
Дьон | 11.07.2024 | 10:00
Дьулустаан Ноговицын: ДЬУЛУС! ТУЛУС! КЫАЙ!
«Киин куорат» хаһыат бүгүҥҥү ыалдьыта – Туймаада туонатын Үрүҥ Тунах ыһыаҕын «Дыгын оонньуулара» күөн-күрэһин Таас Боотура, быйылгы күрэх муҥутуур кыайыылааҕа Дьулустаан Ноговицын.   Дьулустаан Ноговицын: – Дьокуускай куорат 1№-дээх баһаарынай чааһын байыаһа, төрөппүттэригэр соҕотох уол, эдьиийигэр быраат, тапталлаах кэргэн, үс оҕо амарах аҕата; – Мас тардыһыытыгар Саха Өрөспүүбүлүкэтин, Арассыыйа уонна аан...
Изабелла Попова: Сүрэхпэр сөҥөрбүт дьүөгэлэрим
Дьон | 19.07.2024 | 12:00
Изабелла Попова: Сүрэхпэр сөҥөрбүт дьүөгэлэрим
Арассыыйа үөрэҕириитин туйгуна, Саха сирин үөрэҕириитин бочуоттаах үлэһитэ, хас да кинигэ ааптара Изабелла Ильинична Попова бүгүн өрөгөйдөөх үбүлүөйүн көрсө өссө биир кинигэтин сүрэхтиир. Дьэ, кырдьык, сүрэхтиир... Сүрэҕин сылааһын иҥэрбит кинигэтин!   Ахтар-саныыр дьүөгэлэрим, Аламаҕай сэгэрдэрим, Саһарҕалаах сарсыардабын Сандаарытар куоларым!   Сүр... Сүрэх, сүрдээх, сүрэхтиир... Сахабыт тыла барахсан тугун бэрдэй! Биир тылтан силистэнэн-мутуктанан...