Патриотизм туһунан

Киһиэхэ төрөөбүт буора күндүттэн күндү, туохтааҕар да чугас.

Ол иһин олохпут ыарахан түгэннэригэр төрөөбүт дойдубутугар тардыһабыт, төрөөбүт түбэбит эрэ кута-сүрэ уоскутар, нус-хас оҥорор. Ийэ дойдуга Таптал (патриотизм), бар дьоҥҥо Махтал силистэрэ сириэдийэр, айылҕалыын быстыспат ситим үөскүүр. Киһи сиэрэ-майгыта бу сырдык өйдөбүллэргэ тирэҕирэн, төрөөбүт дойдуга бэриниилээх буолуу өйө-санаата сайдар, чэчириир.

Патриотизм тыыныгар иитиигэ төрөөбүт ийэ тыл сүдү суолталаах. Төрөөбүт тыл – дууһа тыла. Киһи төрөөбүт төрүт тылынан айгыр-силик айылҕалыын ситимнэһэр дьоҕурдаах, тулалыыр эйгэлиин чугастык өйдөһөр, өйөһөр. Киһи төрөөбүт тылынан ааты ылыныыта (ааттаныыта) кини айылҕаттан бэриллибит харысхала, көмүскэлэ. Холобур, Өрөгөй Хоноһо диэн сахалыы ааттаах сэрии бэтэрээнэ: «Аатым араҥаччылаан, Аҕа дойду сэриититтэн тыыннаах эргиллибитим»,— диэн кэпсиир этэ. Бу – олус таба, сөптөөх быһаарыы. Төрөөбүт тыл аптааҕар, хомуһуннааҕар бигэтик итэҕэтэр.

Гражданскай сэрии кэнниттэн, 1920-30-с сылларга, Антон Семенович Макаренко салалтатынан тулаайах оҕолору хомуйан, саастарынан наардаан, анал оскуолаҕа үөрэтэллэрэ, үлэ үөрүйэхтэригэр уһуйаллара. Маннык оскуолаҕа иитиллибит ыччаттар Аҕа дойду Улуу сэриитигэр төрөөбүт дойдуларын, биир сомоҕо буолан, хорсуннук көмүскээбиттэрэ, Ийэ дойдуларыгар бэриниилээхтэрин көрдөрбүттэрэ.

Билиҥҥи кэмҥэ идэҕэ хайысхалаан, үлэ үөрүйэхтэригэр иитэр-үөрэтэр агрооскуолаларга улахан болҕомто ууруллара булгуччулаах буолла. Маннык оскуола иитиллээччилэрэ дьиҥ олоххо чугастар, кинилэр төрөөбүт түбэлэригэр олохсуйаллар, олоххо туруоруммут сыалларын-соруктарын ситиһэргэ дьулуурдаах буолаллар, тулалыыр эйгэлэриниин өйдөһөр-өйөһөр дьоҕуру иҥэринэллэр. Ыччаты үлэҕэ хайысхалаан иитии, олох олорор сатабыллары иҥэрии көдьүүстээҕин олох бэйэтэ көрдөрдө.

Ийэ дойду көмүскээччилэрэ буолуохтаах ыччаты иитии-үөрэтии оскуола сүрүн сыала-соруга буолар. 20-с үйэ бүтэһик сылларыгар Ньурба улууһун Убайаан, Ньурба бастакы, Антоновка, Чуукаар орто оскуолаларыгар алын байыаннай үөрэхтээһиҥҥэ элбэх сыраларын биэрбит военруктар Алексеев Владимир Ильиһи, Федоров Владимир Семеновиһы, Афанасьев Анатолий Трофимовиһы, Кыппыгыров Валерий Николаевиһы ыччаттара олус истиҥник ахталлар. Военрук учууталлара иҥэрбит билиилэрэ, үөрүйэхтэрэ аармыйаҕа сулууспалыылларыгар улахан көмө, тирэх буолбутун умнубаттар, ис куттарыттан уһуйааччыларыгар махтаналлар.

Хас биирдии киһи Ийэ дойдутугар бэриниилээх буолуу үтүө сиэрин-майгытын дьиэ кэргэн эйгэтиттэн (холумтаныттан) ылар. Оҕо дьиэ кэргэн сылаас эйгэтигэр иитиллэр, олох олорор үөрүйэхтэри ис кутугар (дууһатыгар) иҥэринэр, киһи-хара буолар. Төрөөбүт дойдутугар бэриниилээх, дьонугар-сэргэтигэр махталлаах киһи киһитэ, киһилии киһи, “патриот киһи” иитиллэн, такайыллан тахсар.

Билиҥҥи бу тыҥааһыннаах кэмҥэ хас биирдии киһиттэн саҕалаан, салайааччытыгар тиийэ, кэлэр кэскил туһугар биир ньыгыл сомоҕо күүс буолуу ирдэнэр. Холобур, Ньурба улууһун баһылыга Алексей Михайлович Иннокентьев анал байыаннай дьайыыга ытык иэстэрин толоро сылдьар биир дойдулаахтарыгар кэһии, ас-таҥас илдьэн, тус бэйэтинэн илиилэригэр туттарара, дьоннорун-сэргэлэрин алгыстарын, илдьиттэрин тиэрдэрэ үтүө сиэр-майгы буолар.

Кэлэр кэскил туһугар биир сомоҕо буолуоҕуҥ!