18.12.2019 | 13:14

ОҔОНУ САХАЛЫЫ САҤАРДАР ТУҺУГАР

ОҔОНУ САХАЛЫЫ САҤАРДАР ТУҺУГАР
Ааптар: Киин Куорат
Бөлөххө киир

Вилюяна Никитина – “Ийэ тыл кэскилэ” уопсастыбаннай түмсүү салайааччыта:

  • Кыра оҕолор билигин сахалыы саҥарбат буолан эрэллэрин бары билэ-көрө сылдьабыт. Сахалыы уһуйааҥҥа, саха оскуолатыгар да иитиллэр-үөрэнэр оҕолорбут сахалыы барбах эрэ кыбытан, үксүн нууччалыы саҥарар буоллулар. Бу интэриниэт ситимэ аһаҕас буолбутуттан, оҕолор ютубу көрөн саҥарар буолбуттарыттан итинник быһыы-майгы тахсар диэн дьон бэлиэтиир. Онон интэриниэт ситимҥэ сахалыы ис хоһоонноох контент элбиирэ ирдэнэр.

Бу көстүүнү сайдыыны кытта ситимниир сатаммат. Сайдыыга уопсастыба бэлэмэ суоҕун көрдөрөр диэххэ сөп. Интэриниэт ситимҥэ сыһыаммыт култууратын намыһаҕа сыттаҕа. Социальнай ситимнэргэ оҕолор эрэ буолбакка, улаханныын-кырдьаҕастыын бары умса түһэбит. Оттон саҥа саҥаран эрэр оҕо кэпсэтиэн, оонньуон, сайдыан баҕарар эбээт. Ону ийэлээх аҕа интэриниэккэ, соцситимнэргэ араас интэриэһинэйи көрүөхтэрин оҕо оонньоору гынан мэһэйдэһэр буоллаҕа дии, инньэ гынан оҕоҕо гаджеты төрөппүт бэйэтэ биэрэр. Өссө ыарахан сыаналааҕы ылан биэриэ. Бу дьикти дьэрэкээн ойуулаах гаджет кырачаан өйүн-санаатын хам ылан кэбиһэр. Аны улахан дьон эмиэ гаджеты тутан олордоҕуна, оҕо үтүктэрэ чуолкай. Дьэ онтон “оҕом сахалыы саҥарбат буолла” диэхпит. Гаджеты кытта кэпсэтэ сырыттаҕына, хайдах оҕо биһиги тылбытынан кэпсэтиэй?

         Онон оҕону сахалыы саҥардар туһугар төрөппүтү кытта үлэ күүскэ барыахтаах. Оттон төрөппүт ханна баарый, кинини ханна мунньуохха сөбүй? Биллэн туран, оскуолаҕа эбэтэр уһуйааҥҥа. “Ийэ тыл кэскилэ” хамсааһын үлэтин чэрчитинэн, оскуола уонна уһуйаан төрөппүттэрин сүбэлэрин түмэн, маннык үлэни ыытарга быһаарыммыта. Бастатан туран, сахалыы оскуолалартан уонна уһуйааннартан саҕалыахха диэн, ааспыт нэдиэлэҕэ Дьокуускай куорат саха оскуолаларын төрөппүттэрин сүбэлэрин кытта мунньах буолла. Онно үлэ ис хоһоонун барыла, былаана оҥоһулунна, төрөппүттэргэ туох кыһалҕа баарын ырытыстыбыт. Оскуолаларга алтынньы-муус устар ыйдарга, уһуйааннарга араас таһымнаах, араас быһыылаах көрсүһүүлэри, кэпсэтиилэри, тэрээһиннэри ыытыахха диэн быһаарынныбыт.

Билиҥҥи эдэр төрөппүт санаатын хайдах тардыахха сөбүй? Биллэр-көстөр, ситиһиилээх дьон санаатын, дьон холобурун истэр, ааҕар, интэриэһиргиир уонна ылынар, онон үлэ ис хоһоонугар маннык хайысханы киллэрэр сөп. Чопчу хайдаҕы, тугу, кими ыҥыран ыытарын сүбэ бэйэтэ толкуйдуур, сүбэлэр бэйэлэрин икки ардыларыгар санаа, идея, уопут атастаһыы барара күүтүллэр. Онтон эһиилги сылтан маннык үлэни оскуола эбэтэр уһуйаан иитэр уопсай былааннарыгар киллэрэллэрин ситиһиэхтээхпит.

         Бу мунньахха саха тылын уонна литэрэтиирэтин учебниктара билиҥҥи оҕоҕо өйдөммөттөрө, сааһыгар сөп түбэспэт гына ыараханнара төрөппүт сүрүн кыһалҕата буолара бэлиэтэннэ. Онон бу түмсүү ити кыһалҕаны быһаарарга үлэ ыытара былааннанна.

ыйыт - хоруйдуубут

  • Оҕобун Дьокуускайга хайдах гынан сахалыы уһуйааҥҥа биэриэхпин сөбүй?

Амгалена И.

Вилюяна Никитина – “Ийэ тыл кэскилэ”, “Туймаада” Дьокуускай төрөөппүттэрин уопсастыбаннай түмсүүлэр салайааччылара:

1. Бастатан туран, оҕоҥ төрөөтүн кытта докумуонун оҥотторо охсоот уочаракка суруттараҕын. Үөрэх салалтатыгар сүүрэҕин эбэтэр Госуслуги сайтыгар киирэн суруттараҕын. 1 да ый хойутаатахха, уочараккыт оруобуна сааһыгар кэлимиэн сөп.

2. Путевкаҕын ыла тиийдэххинэ, хайаан да “оҕобун сахалыы иитэбин” диэн этэҕин. Үөрэх салалтата төһө кыалларынан ону хааччыйар эбээһинэстээх. Элбэх төрөппүтү мунньан сахалыы бөлөх эбии арыйтарыан сөп, атын сахалыы уһуйааҥҥа миэстэ биэриэн сөп. Хайаан да бэйэҥ баҕарар уһуйааҥҥар, сахалыы бөлөххө сылдьыаххын баҕарар буоллаххына, онно киирэр төрөппүттэртэн сахалыыга баҕалаахтары түмэн, нуучча тыллаах бөлөҕү сахалыыга уларыттарыахха сөп.

3. Арай ити үрдүнэн тиксибэтэххинэ, бэйэҥ хайдах сатыыргынан Үөрэх салалтатын салайааччытын аатыгар, “оҕобун сахалыы бөлөххө ылыҥ” диэн сайабылыанньа суруйан икки гынан илдьэн биэрэҕин. Онтуҥ копиятыгар хайаан да "Входящий номер" туруортараҕын. Сокуонунан ол сайабылыанньаны 30 күн иһигэр көрүөхтээхтэр, эппиэт биэриэхтээхтэр.

4. Онтон ол табыллыбатаҕына, салҕыы мээр аатыгар, онтон Үөрэх миниистирин аатыгар уочаратынан биэрэн иһэҕин. Оччоҕо сыалгын ситиһиэҥ, оҕоҕун сахалыы бөлөххө хайаан да киллэриэҥ. Маныаха туһааннаах элбэх сокуон үлэлиир. Ол сокуоннар тустарынан инникитин өссө кэпсиэхпит.

Бары оҕолоргутун төрөөбүт тылынан иитэн, элбэх тылы баһылыылларыгар олук уураргытыгар, дьоҕурун толору арыйаргытыгар баҕарабын!

Туох эмит ыйытыы үөскүүр буоллаҕына, бассаапка суруйуҥ: 8-964-421-79-32

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Дрону күрдьэҕинэн суулларбыт саха буойуна
Дьон | 16.05.2024 | 14:00
Дрону күрдьэҕинэн суулларбыт саха буойуна
Нэдиэлэ аайы саҥаттан саҥа киһини билсэр, салгыы кинини кытта сибээһи тутар, суруйсар суруналыыс идэлээх киһи үлэтин биир эмиэ интэриэһинэй өрүтэ. Мин анал байыаннай дьайыыга сылдьар суруйбут, ааҕааччы киэҥ эйгэтигэр таһаарбыт уолаттарбын үгүстэрин билсэбин, ыйыталаһабын, ханна тиийбиттэрин, сылдьалларын сураһабын, хомойуох иһин, сорохторун сүтэрэбин...   Хачыгаардыы сылдьан бэбиэскэ туппутум Анал байыаннай дьайыыга мобилизация...
Татьяна Иванова:  «Дьол уйатын ытыктабыллаах сыһыан эрэ тутар»
Дьон | 16.05.2024 | 16:00
Татьяна Иванова: «Дьол уйатын ытыктабыллаах сыһыан эрэ тутар»
Арассыыйаҕа Дьиэ кэргэн сылынан уонна Дьиэ кэргэн аан дойдутааҕы күнүгэр сөп түбэһиннэрэн, таптал кыымыттан саҕыллан биэс уон биэс сыл бииргэ олоруу дьолун билбит Татьяна, Петр Ивановтар дьиэ кэргэн туһунан сырдатабын.   Киһи төрүүрүгэр олоҕо барыта үөһэттэн суруллан кэлэр ыйаахтаах, ол  сиэринэн оҕо, ыччат буола үүнэн, сирдээҕи тапталы көрсөн, ийэ, аҕа дьолун...
Дархан этээччи Валентин Хорунов:  «Саха оһуохайа аан дойду дьонун түмүөҕэ...»
Дьон | 23.05.2024 | 10:00
Дархан этээччи Валентин Хорунов: «Саха оһуохайа аан дойду дьонун түмүөҕэ...»
Былырыын балаҕан ыйын 7 күнүгэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана Айсен Николаев Оһуохай күнүн олохтуур туһунан Ыйаахха илии баттаабыта. Дьэ, ол үөрүүлээх күммүт – ыам ыйын 25 күнэ үүнэрэ икки хонук хаалла.  Бүгүҥҥү нүөмэрбит ытык-мааны ыалдьыта – Саха Өрөспүүбүлүкэтин Дархан этээччитэ Валентин Хорунов.   Дьуохар биһигэр улааппыт дьоллоохпун – Валентин Васильевич, саха...
Уу хаачыстыбата мөлтөөтө
Сонуннар | 14.05.2024 | 16:12
Уу хаачыстыбата мөлтөөтө
Роспотребнадзор иһитиннэрэринэн, ыам ыйын 15 күнүттэн уу ситимин мониторинныыр сирдэртэн күннэтэ анаалыс ылыллар буолуоҕа. Көмүөл мууһа барар кэмигэр сыллата уу хаачыстыбата мөлтүүр, кыраантан кэлэр уубут өлбөөркөй, кирдээх дьүһүннэнэр, ол эрэн билиҥҥитэ СанПиН бары ирдэбиллэригэр эппиэттиир хаачыстыбалаах. Маннык түгэҥҥэ Роспотребнадзор анал фильтрдары туттарга, кыраан уутун оргутан эрэ баран иһэргэ, бытыылкалаах ыраастаммыт...