08.11.2021 | 12:30

Оҕону аахтара үөрэтиэххэ

Оҕону аахтара үөрэтиэххэ
Ааптар: Клара Ксенофонтова, саха тылын уонна литературатын учуутала, Дьокуускай куорат
Бөлөххө киир

Билиҥҥи интэриниэт, көмпүүтэр, гаджет үйэтигэр оҕону хайдах аахтарыахха? 

Оскуолаҕа өр үлэлээбит кэммиттэн сылыктаатахха уонна оҕо сайдыытын кэтээн көрдөххө, кинигэни ааҕыы эргиччи туһалаах. Ааҕар оҕо ханнык баҕарар предмеккэ тобуллаҕас толкуйа чочуллар, туохтан да иҥнэн-толлон турбат. Маннык оҕолор олимпиадаҕа былдьаһыкка сылдьаллар. Саамай кэрэхсэбиллээҕэ диэн, бу үөрэнээччилэр кинигэ, уус-уран айымньы нөҥүө олоххо бэлэмнээх буолан тахсаллар. Онон мин ааҕыы киһи олоҕор сүдү суолталааҕын этэн туран, оҕону хайдах аахтарыахха сөбүн туһунан бэйэм санааларбын тиэрдэргэ холонуом.

 

Бастакы хардыы. Оҕо билэ-көрө сатыыр, тулалыыр эйгэни кытта муҥутаан билсэр кэмэ – оскуолаҕа киириэн иннинээҕи сааһа – 1-тэн 5-гэр диэри. Манна сүрүн сорук – оҕо тылын сайыннарыы. Бу сааһыгар алдьатыа, киртитиэ диэн куттаммакка, оҕоҕо дьэрэкээн ойуулаах кинигэни бириэмэни кэрэйбэккэ эрэ көрдөрүөххэ, кэпсиэххэ наада. Бу түбүктээх кэм – оҕону ааҕыыга сыһыарарга бастакы хардыы.

Интэриэһин күөдьүт. Оҕо арыый даҕаны улааттаҕына, кинигэ маҕаһыыннарыгар илдьэ сылдьар олус көдьүүстээх. Оччоҕо ойуутуттан саҕалаан кинигэ наадатын, сыаналааҕын өйдүө.

Ыйыталас, кэпсэт. Буукубаны холбоон ааҕарга үөрэннэ даҕаны, оҕоҕо сөбүлүүр кинигэтин аахтарар, сыыйа төһө өйдөөбүтүн ыйыталаһар, кэпсэттэрэр үчүгэй.

Холобур буол. Оҕо төрөппүтүн үчүгэй да, куһаҕан да өрүтүн барытын үтүктэр дииллэр. Ийэ, аҕа – оҕоҕо тыыннаах холобур. Онон төрөппүт ааҕыыта намтаабыта билиҥҥи олоххо улахан охсууну аҕалар. Куоракка олорор үгүс төрөппүт, «сайдыы» ухханыгар оҕустаран, нууччалыы эрэ ааҕар, оҕотугар эмиэ маннык ирдэбиллээхтик сыһыаннаһар. Бу, биллэн турар, оҕо сайдыытыгар бары өттүнэн харгыс буолар. Чопчулаан эттэххэ, оҕо төрөөбүт тылынан иитилиннэҕинэ эрэ, муҥутуур чыпчааллары дабайар. Хайдах да өйдөөх оҕо ийэ тылын билбэт буоллаҕына, ситэри сайдыбат.

Бүтүн дьиэ кэргэнинэн ааҕар ордук. Хаһыаттан саҕалаан тугу аахпыты кэпсэтиһэр туһалаах. Урут мин кыра эрдэхпинэ хараҕынан кыайан көрбөт эбэм кинигэ аахтаран истэрин сөбүлүүрэ. Сүрдээх халыҥ быһыылаахтара, сороҕун өйдөөбөккө да мэнээк ааҕар этим. Бу курдук сылдьан сыыйа-баайа уус-уран тыл алыбыгар уһуйуллан барбытым. Билигин даҕаны биирдиилээн ыалга кырдьаҕастар эдэр дьоҥҥо маннык аахтаралларын көрөбүн уонна оҕоҕо бэйэтигэр эмиэ туһалаах буолуо диэн үөрэ саныыбын.

Дьиэҕэ кинигэ төһөнөн элбэх да, соччонон үчүгэй, дьиэтээҕи библиотека баара ордук. Хас биирдии төрөппүт оҕотугар кинигэ атыылаһан, дьиэтээҕи библиотека тэрийэрэ буоллар, олус үчүгэй буолуо этэ.

 

Олохпут огдолуйуутун биир сүрүн биричиинэтинэн, мин санаабар, оҕо кинигэни аахпат буолуута ааттаныан сөп. Урут ыччат кинигэни олох биир саамай сайдыытынан сыаналыыра, куоталаһа-куоталаһа ааҕара. Онон олоххо да бэлэмнээх этэ, суруга, тыла-өһө да тупсаҕайа. Өйтөн суруйууну кыайа-хото суруйара, тобуллаҕас толкуйдааҕа. Билиҥҥи оҕо өйтөн суруйуута олус мөлтөх, кээмэйэ кылгас, онуоха эбии тыла-өһө сымсах. 

Кинигэни ааҕыы дьиэ кэргэнтэн саҕаланар. Онон, күндү төрөппүттэр, уус-уран айымньы оҕону иитиигэ улахан олугу уурарынан, ааҕыыга болҕомтону уура сатааҥ. Бэйэҕит ааҕыҥ, оҕоҕутун да аахтарыҥ.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Татьяна Гоголева:  «Төрөөбүт тылын билбэт ыччат ханна да сыаналаммат»
Дьон | 13.06.2024 | 10:00
Татьяна Гоголева: «Төрөөбүт тылын билбэт ыччат ханна да сыаналаммат»
«Хотугу сулус» оҕо телерадиоакадемиятын төрүттээбит, үгүс көлүөнэ талааннаах ыччаты көччөх гынан көтүппүт Татьяна Гоголева, чахчы, Саха сиригэр тыыннаах номох буолбут киһи. СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ култууратын, социальнай эйгэтин туйгуна, «Гражданскай килбиэн» бэлиэ хаһаайына олоҕун тухары оҥорбута, айбыта-туппута, үйэтиппитэ үгүс.   Кини туһунан бу иннинэ сурулунна ини, суруллубата ини. Ол эрээри...
Арыгы атыытын бобуутун полиция үлэһиттэрэ хонтуруоллуохтара
Сонуннар | 08.06.2024 | 11:51
Арыгы атыытын бобуутун полиция үлэһиттэрэ хонтуруоллуохтара
Куорат баһылыга Евгений Григорьев дьаһалынан VIII-с «Азия оҕолоро» Оонньуулар ыытыллар кэмнэригэр бэс ыйын 25 күнүттэн  от ыйын 8 күнүгэр диэри Дьокуускай куоракка арыгылаах утах атыыта бобуллар. Ол эбэтэр бу күннэргэ арыгылаах утах атыытыгар идэтийэр эргиэн туочукалара сабыллаллар, атын маҕаһыыннарга арыгы атыылыыр отделлар үлэлээбэттэр.  Бу хаарчах арыгынан эргинэр кафе, ресторан, бар...
Дьахтар киэли хапчаҕайын искэниттэн өлүө суохтаах
Сонуннар | 07.06.2024 | 10:00
Дьахтар киэли хапчаҕайын искэниттэн өлүө суохтаах
Искэн төрүүр-ууһуур саастаах эдэр дьахталлары булара аан дойду онкогинеколог быраастарын ордук дьиксиннэрэр. Саха сиригэр дьахтар аймах ортотугар киэли хапчаҕайын араага (рак шейки матки) эмиий искэнин кэнниттэн иккис миэстэҕэ турар уонна онкология ыарыытыттан өлүү биир сүрүн төрүөтүнэн буолар. Хомойуох иһин, дьахтар аймах 83%-на балыыһаҕа хомнуо-хойут, ыарыы хайыы үйэ ытарчалыы ылбытын кэннэ...
Үөрэнээччилэр спартакиадалара
Спорт | 07.06.2024 | 12:00
Үөрэнээччилэр спартакиадалара
Өрөспүүбүлүкэ үөрэнээччилэрин спартакиадата бэс ыйын 6-10 күннэригэр спорт 29 көрүҥэр 35 улуустан 1700 оҕо кыттыылаах буолуоҕа.  Бу туһунан билиһиннэрэр пресс-конференцияны Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэххэ уонна наукаҕа миниистирин солбуйааччы Альбина Аргунова, “Спортивные якутяне” Киин дириэктэрин солбуйааччы Александр Брызгалов уонна Спартакиада сүрүн судьуйата Юрий Балаганскай иһитиннэрдилэр. Спартакиада кыайыылаахтарыгар туттарыллыахтаах Кубоктар, мэтээллэр, спортсменнар экипировкалара...