16.12.2020 | 17:15

Оҕо сайдыытыгар тулалыыр эйгэ оруола улахан

Оҕо сайдыытыгар тулалыыр эйгэ оруола улахан
Ааптар: Киин Куорат

( «Мичээр» бөлөххө эйгэни олохтооһун уопутуттан)

Оҕону сайыннарар предметтэртэн турар тулалыыр эйгэ – оҕо билэр-көрөр, эмоциональнай, хамсанар-имсэнэр дьоҕурун, тугу интэриэһиргиирин уонна баҕарарын талар кыаҕын үөскэтэр эйгэ. Саамай сүрүнэ, уһуйаан бөлөҕүн ис бараана оҕо бэйэтэ талар кыаҕын уонна бэйэтин иннин быһаарынар буолуутун үөскэтиэхтээх. Маннык үлэни тэрийэрбитигэр биһиги, иитээччилэр, оҕоҕо куттала суох, бары өттүнэн табыгастаах, элбэхтэн биири талар кыаҕы биэрэр эйгэни тэрийэргэ дьулуспуппут. Дьиэ иһинээҕи эйгэ үс тутулун – муостаны, эркини, өһүөнү барытын туһанабыт.

Бөлөхпүт үс элбэх функцияны толорор зонаҕа арахсар: холку, наҕыл дьарыктарга аналлаах зона; хамсаныылаах-имсэниилээх, улахан тутуулары оҥорорго табыгастаах зона; үлэлиир зона.

Холку уонна наҕыл дьарыктарга анаммыт зонаҕа киирэллэр:  «Чуолкайдык саҥарыах» киин – оҕо бытархай моторикатын сайыннарар оонньуурдар стеллажтара, быалаах-туһахтаах оонньуурдар, кылтан оҥоһуллубут массаастыыр шариктар; “Кэрэни кэрэһилиэх” айар үлэ киинэ – көлөһөлөөх анал тумба, араас матырыйааллары угар салаалардаах; “Чинчийии” кумах уонна уу киинэ – суунар хоско турар, элбэх араас кээмэйдээх воронкалартан, турбалартан, араастык быһыыланан оҥоһуллубут ситим буолар. “Тимирэр-тимирбэт”, “илийбэт-илийэр” маллардаах, кырааскалары холбуур иһиттээх турар, лейка, губка, палитра уонна лупа баар; “Кинигэ киһи доҕоро” киин -  кинигэ долбуура, сымнаҕас сыттыктардаах ааҕар сир, эркиҥҥэ “Булугас өй” киинин саахымат фигуралардаах дуоската ыйанар; «Толкуйдуохха-оонньуохха»дидактическай матырыйааллар уонна  «Суоттуохха-билиэххэ» араас геометрическэй фигуралардаах, чаһылаах, дьыл кэмин, ыйы, суукканы, нэдиэлэ күннэрин кэтиир моделлаах сыыппаралардаах математикакиинэ.

Биһиги бөлөхпүт биир киэн туттуута –«Миигин тулалыыр киэҥ эйгэ» киин. Манна оҕо космическай эйгэ, күн систиэмэтэ, космоска дьон оруолун туһунан өйдөбүлү ылар. Папьше машенан оҥоһуллубут күн систиэмэтэ, эркиҥҥэ сир шарын географическай картата ыйанан турар – оҕолор материктары, дойдулары, куораттары булаллар, хайалары, муоралары, үрэхтэри араараллар. 3д форматтаах араас дойдулартан аҕалылллыбыт сувенирдар бааллар.

Хамсаныылаах-имсэниилээх оонньууларга бөлөхпүт киин сирэ ананар. “Тутуу” киинигэр Лего кубиктар, сымнаҕас тутуу модуллара, бэйэбит айбыт “Ай-тут-оонньоо” оонньуубут баар. Тутуу матырыйааллара барыта оҕо талбытынан сыҕарытар көлөһөлөөх дьааһыктарга хараллаллар. “Чэгиэн буол” кииҥҥэ скаладром, шведскай стенка, өһүөҕэ ыйанар кокон, гамак, мас хачыал бааллар. «Тэҥҥэ мустан оонньуохха» сюжеттаах оонньууларга анаммыт сиргэ “Дьиэ кэргэн киинэ” ороннор үрдүлэринэн иккис этээс быһыытынан тутуллубута. Ол иһин бөлөх иһигэр миэстэни ылбат. Араас идэлэр формалара эмиэ көлөһөлөөх дьааһыктарга ыйаналлар. Бу дьааһыктарга массаастыыр көбүөрдэрбитин кытта харайабыт.

 «Чугдаарыый, музыка» кииҥҥэ Олоҥхону билиһиннэрэбит. Бөлөхпүтүгэр “Дьурулуйар Ньургун Боотур” олоҥхо геройдарынан куукулалар быыстапкалара, фетртан оҥоһуллубут мааскалар, би-ба-бо куукулалар, араас омуктар остуоруйаларын геройдара бааллар.

Оҕолор үлэлиир остуоллара араас үрдүктээхтэр. Бэйэ-бэйэлэрин истэригэр киирэн хомуллан хаалар оҥоһуулаах буоланнар, элбэх миэстэни ылбаттар. Бөлөхпүт эркиннэрин сырдык өҥүнэн кырааскалаан, Олоҥхо сюжеттарынан витражтарынан киэргэппиппит. Оҕолор таҥастарын уурар ыскааптарын икки этэстээх дьоҕус эрээри, дириҥ буолар гына бырайыактаан оҥорбуппут. Биир эркиҥҥэ магниттаах истиэндэҕэ оҕолор оҥоһуктарын ыйыырга табыгастаах.

Бөлөхпүт маннык табыгастаах эйгэтэ хас да сыллар устата тэриллибитэ. Маныаха сүрүн көмөлөһөөччүлэринэн төрөппүттэрбит буолбуттара. “Мичээр” бөлөххө сылдьар оҕоҕо эргиччи табыгастаах, кута-сүрэ тохтуур, личность быһыытынан сайдар-үүнэр эйгэ олохтонно.

Биһиги уопуппутун өрөспүүбүлүкэбит атын уһуйааннарыгар туһаныахтарын баҕарабыт.

Марина Михайловна Елисеева,

Анна Петровна Иннокентьева,

Дьокуускай 89 №-дээх «Парус» уһуйаанын иитээччилэрэ

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Халбаакыттан — Олоҥхо тыйаатырыгар
Дьон | 25.11.2022 | 10:20
Халбаакыттан — Олоҥхо тыйаатырыгар
Дьокуускайга саха тылын учууталларын сийиэстэрин сэргэ өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо декадата ыытылла турар. Оттон чулуу айымньыбыт баай философиятын кэлэр ыччакка тиэрдэр биир бэртээхэй ньыманан тыйаатыр буолар. Бу дьыл сэтинньитигэр Олоҥхо тыйаатыра «Дьорҕостой Бэргэн» куукуланан испэктээк туруоран сүрэхтээбитэ. Режиссер Гаврил Мэҥкээрэп Николай Калинович Шамаев-Чопчухаан (Үөһээ Бүлүү) олоҥхотунан туруоруутун Дьокуускай куорат хас да уһуйааныгар...
Мария Матвеева:  «Дьоҥҥо үтүөнэн эрэ сырыттахха, олорорго чэпчэки»
Дьон | 26.11.2022 | 10:00
Мария Матвеева: «Дьоҥҥо үтүөнэн эрэ сырыттахха, олорорго чэпчэки»
Тыа сиригэр көмүс куоластаахтар, үҥкүүһүттэр, айар, суруйар дьон баалларын куруук кэрэхсии, сэргии истэбит. Ханна да сырыттарбын талааннаах дьону кытта билсэрбин, санаа атастаһарбын туохтааҕар да ордоробун.
Элэгэнтэй Адамов:  «Сиэрдээх өй-санаа төрүт дьарыкка эрэ баар»
Дьон | 20.11.2022 | 11:00
Элэгэнтэй Адамов: «Сиэрдээх өй-санаа төрүт дьарыкка эрэ баар»
Бүгүҥҥү нүөмэргэ Чурапчы улууһун Чакыр нэһилиэгин олохтооҕо Элэгэнтэй Адамовы кытта тыа сирин олоҕун, итэҕэл, уус идэтин, сайдыы, норуот дьылҕатын, кэскилин туһунан сэһэргэстибит. Дьоҕурдаах киһи анаарыыта киэҥэ, этэр тыла оруннааҕа сөхтөрдө.
Юрий Попов: «Барыта улахан үлэттэн тахсар»
Дьон | 25.11.2022 | 16:00
Юрий Попов: «Барыта улахан үлэттэн тахсар»
Дьокуускайга Тупсарыы үс сыла биллэриллэн, бу диэн эттэххэ, киин куоракка, чахчы, үтүмэн үлэ ыытылынна, ону олохтоохтор даҕаны бэйэҕит көрө-истэ сылдьаҕыт.  Быйыл сайын «Уһук Илиҥҥэ 1000 тиэргэн» федеральнай бырайыагынан Дьокуускай куоракка 75 тиэргэн тупсаран оҥоһулунна. Саамай элбэх эбийиэккэ бэдэрээтчитинэн «Основа» ХЭТ үлэлээтэ. Онон бүгүҥҥү нүөмэрбитигэр бу тэрилтэ эдэр салайааччыта Юрий Поповы...