10.04.2021 | 11:03

Муус устартан олоххо киирэр уларыйыылар

Муус устартан олоххо киирэр уларыйыылар
Ааптар: Айыына Саввинова

Бу ыйтан Арассыыйа олохтоохторугар кэккэ уларыйыылар киирдилэр. Бүгүҥҥү балаһабытыгар ол туһунан кылгастык кэпсиибит.

Социальнай биэнсийэ үрдээтэ

Муус устар 1 күнүттэн социальнай биэнсийэ үрдээтэ. Саха сиригэр 29 000 киһиэхэ 3,4% индексация оҥоһуллуоҕа. Бу туһунан Арассыыйа бырабыыталыстыбатын уурааҕа тахсыбыта.

Маны таһынан байыаннай сулууспалаахтар уонна кинилэр дьиэ кэргэннэрин, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылаахтарын, радиацияҕа уонна техногеннай саахалга эмсэҕэлээбиттэр, кинилэр дьиэ кэргэннэрин, о.д.а. дьон биэнсийэлэрэ эмиэ үрдүүр.

Социальнай биэнсийэни ким ыларый? Страховой ыстааһа суох 1-кы, 2-с, 3-с группалаах инбэлииттэр, инбэлиит оҕолор, о.д.а.

Индексация быһа оҥоһуллар, Пенсионнай пуондаҕа тиийэргит наадата суох.

Оҕо босуобуйата хос ааҕыллар

Муус устар 2 күнүттэн 3-тэн 7-гэр диэри саастаах оҕолорго ыйдааҕы төлөбүр хос ааҕыллар, ол эбэтэр перерасчет оҥоһуллар. Кээмэйэ олох алын кээмэйиттэн 50, 70 эбэтэр 100 % буолуон сөп.

2021 сыл муус устар 1 күнүн кэнниттэн босуобуйа ыларга бастакыларын сайабылыанньа биэрэр ыалларга саҥа ирдэбиллэри учуоттаан 12 ый болдьоххо оҥоһуллар. Бу иннинэ босуобуйаҕыт 12 ыйга анаммыт буоллаҕына, болдьоххут бүттэҕинэ, салгыы оҥорторуоххутун сөп. Социальнай көмүскэл уорганнара дохуоккутун уонна баайгытын-дуолгутун бэрэбиэркэлиэхтэрэ, онтон төлөбүр саҥа кээмэйин ааҕан-суоттаан таһаарыахтара. Үлэ министиэристибэтин быһаарыытынан 3-тэн 7-гэр диэри саастаах оҕолор опекуннара эбии төлөбүр ылар буолуохтара.    

65+ саастаахтарга үлэ бэрээдэгэ

Муус устар 1 күнүттэн Арассыыйаҕа 65-тэн үөһэ саастаах дьону дистанционнай үлэҕэ көһөрүү булгуччулаах буолбакка, рекомендация быһыытынан хаалла.

Ол эрээри “харантыын больничнайын” көтүрэр РФ Бырабыыталыстыбатын уурааҕар сурулларынан, тэрилтэ салайааччылара (үлэ биэрээччилэр) аҕам саастаах дьону “удаленкаҕа” олордоллоро ордук.  

СӨ Ил Дархана Айсен Николаев кулун тутар 31 күнүгэр тахсыбыт ыйааҕыгар олоҕуран, 65-тэн үөһэ саастаах уонна олохсуйбут ыарыылаах дьоҥҥо бэйэ изоляциятын эрэсиимэ муус устар 30 күнүгэр диэри уһаата. Кинилэр электроннай больничнайы салгыы ылаллар. Бу туһунан СӨ Баһылыгын уонна Бырабыыталыстыбатын дьаһалтатын пресс-сулууспата иһитиннэрэр. 

Пиибэ маркировката саҕаланна

Муус устар 1 күнүттэн пиибэ, онно олоҕуран оҥоһуллар утахтар, ону таһынан кыра кыраадыстаах утах араас көрүҥнэрин маркировкаларыгар эксперимент саҕаланна. Итиэннэ 2022 сыл атырдьах ыйын 31 күнүгэр диэри ыытыллыаҕа.

Экспертэр этэллэринэн, кыра кыраадыстаах утахтары оҥорон таһаарааччылар хаачыстыбаны бэрэбиэркэлиир уонна сыананы быһар хонтуруолтан куотуналлар. Ол атыылаһааччыларга охсуулаах.

Табахха биир кэлим алын сыана

Бу ыйтан табах бородууксуйатыгар алын сыананы олохтуур сокуон киирдэ. Ол кээмэйин Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтэ анал формуланан ааҕан-суоттаан таһаарар.

Дьиҥэр, бу да иннинэ табахха “чэпчэтии” көҥүллэммэт этэ. Ол эрээри сокуоҥҥа табаҕы устууканан эбэтэр кыра-кыралаан атыылааһыҥҥа оҥорон таһаарааччылар алын уонна үрдүк сыананы бэйэлэрэ быһаллар диэн өйдөбүл баар. Ону сорох-сорохтор туһаналлар, араас “чэпчэтии” биллэрэллэр, сыананы “алдьаталлар”.

Бу иннинэ дьокутааттар табах хампаанньалара бородууксуйаларын сыанатын бэйэлэрэ быһыа суохтаахтар, биир кэлим алын сыананы судаарыстыба олохтуохтаах диэн туруорсубуттара.  

Гаджеттарга анал  бырагыраамалары туруоруохтара

Сорох смартфоннарга, көмпүүтэрдэргэ, ноутбуктарга уонна Smart TV диэн технологиялаах тэлэбиисэрдэргэ атыыга тахсыахтарын иннинэ анал бырагыраамалары, сыһыарыылары киллэрэр буолуохтара. Бу Арассыыйа уонна омук тиэхиньикэтигэр сыһыаннаах.

Саҥа сокуоҥҥа олоҕуран, атыыга тахса илик гаджеттарга Арассыыйаҕа оҥоһуллубут бырагыраамалары туруорар буолуохтара. Бырабыыталыстыба испииһэги номнуо бигэргэттэ. Онно электроннай почта сервистэрэ, интернет-браузердар, социальнай ситимнэр, мессенджердэр, сонуннары тарҕатар агрегатордар, о.д.а. бырагыраамалар киирдилэр. 

Ону таһынан 2021 сыл от ыйын 1 күнүттэн Арассыыйаҕа атыыланар смартфоннарга, көмпүүтэрдэргэ, ноутбуктарга уонна Smart TV дойду иһигэр оҥоһуллубут “поисковигы” туруорар буолуохтара. 

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Николай Винокуров:  «Дойдубар этэҥҥэ эргиллэн кэллим...»
Дьон | 19.11.2022 | 18:00
Николай Винокуров: «Дойдубар этэҥҥэ эргиллэн кэллим...»
«Боотур» этэрээт байыастарын ортотугар биһиги биир дойдулаахпыт Алаһыай нэһилиэгиттэн төрүттээх Николай Винокуров баарын истэн, кэпсэтиэхпин баҕардым. Ол эрэн сэһэргэһиибин хайдах-туох саҕалыахпын тобуларбар олус ыарахан этэ. Бу үлэ, үөрэх, сайдыы, тэрээһин туһунан суруйуу, кэпсэтии буолбатах... Бу — олох, дьылҕа, тыын былдьаһыы, өлүү-сүтүү, инники олох иһин охсуһуу туһунан сэһэргэһии. Николай тута хоруйдаабытыгар...
Халбаакыттан — Олоҥхо тыйаатырыгар
Дьон | 25.11.2022 | 10:20
Халбаакыттан — Олоҥхо тыйаатырыгар
Дьокуускайга саха тылын учууталларын сийиэстэрин сэргэ өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо декадата ыытылла турар. Оттон чулуу айымньыбыт баай философиятын кэлэр ыччакка тиэрдэр биир бэртээхэй ньыманан тыйаатыр буолар. Бу дьыл сэтинньитигэр Олоҥхо тыйаатыра «Дьорҕостой Бэргэн» куукуланан испэктээк туруоран сүрэхтээбитэ. Режиссер Гаврил Мэҥкээрэп Николай Калинович Шамаев-Чопчухаан (Үөһээ Бүлүү) олоҥхотунан туруоруутун Дьокуускай куорат хас да уһуйааныгар...
Мария Матвеева:  «Дьоҥҥо үтүөнэн эрэ сырыттахха, олорорго чэпчэки»
Дьон | 26.11.2022 | 10:00
Мария Матвеева: «Дьоҥҥо үтүөнэн эрэ сырыттахха, олорорго чэпчэки»
Тыа сиригэр көмүс куоластаахтар, үҥкүүһүттэр, айар, суруйар дьон баалларын куруук кэрэхсии, сэргии истэбит. Ханна да сырыттарбын талааннаах дьону кытта билсэрбин, санаа атастаһарбын туохтааҕар да ордоробун.
Элэгэнтэй Адамов:  «Сиэрдээх өй-санаа төрүт дьарыкка эрэ баар»
Дьон | 20.11.2022 | 11:00
Элэгэнтэй Адамов: «Сиэрдээх өй-санаа төрүт дьарыкка эрэ баар»
Бүгүҥҥү нүөмэргэ Чурапчы улууһун Чакыр нэһилиэгин олохтооҕо Элэгэнтэй Адамовы кытта тыа сирин олоҕун, итэҕэл, уус идэтин, сайдыы, норуот дьылҕатын, кэскилин туһунан сэһэргэстибит. Дьоҕурдаах киһи анаарыыта киэҥэ, этэр тыла оруннааҕа сөхтөрдө.