19.11.2023 | 12:00

Кыһыҥҥы тэттик сүбэлэр

Уһун, томороон тымныылаах кыһыны хайдах улаханнык тоҥмокко туоруубут? Олохпутун чэпчэтэр туһалаах сүбэлэри, аныгылыы аатынан «лайфхактары» көрүөҕүҥ. Исписэлиистэр сүбэлииллэрин көрдөххө, олус судургу ньымалар бааллар эбит.
Кыһыҥҥы тэттик сүбэлэр
Ааптар: Айыына ДОНСКАЯ
Бөлөххө киир

Кыбартыыра сылааһын тутарын курдук

Пластик түннүктэри кыһыҥҥы эрэсиимҥэ көһөрөр ордук.  Фурнитурата хайдах үлэлиирин, эриһээнэ «уплотнителэ» төһө үчүгэйдик сыстан турарын бэрэбиэркэлиэххэ наада. Үгүс хаһаайка түннүкпүт өстүөкүлэтин уонна арааматын эрэ сууйар-сотор эбит буоллахпытына, саамай фурнитуратын (планкаларын, цапфаларын, хатыырдарын, кронштейннарын уо.д.а) ыраастыы уонна итиннэ анаммыт арыынан сото сылдьыллыахтаах эбит. Итиэннэ кыһын тоҥон, сайын хатан алдьанар «уплотнителлэри» эмиэ итиннэ барсар сириэстибэнэн сотуллуохтаах. Эрдэ билбитим буоллар диэбит курдук, тоҕо эрэ түннүк атыылыыр уонна туруорар тэрилтэлэр итинник сүбэлэри биэрбэттэр эбээт!

Киирэр ааммытынан үрэр буоллаҕына, эмиэ сөптөөх миэрэ ылыллыан наада. Ааммыт ойоҕосторунан хайаҕастаах буоллаҕына, тулатынан уплотнителлэри сыһыарабыт, эбэтэр уруккуларын уларытан, саҥардан биэрэбит. Аан аллараа өттүнэн үрэр буоллаҕына (ордук балкон, ванна, хос ааннара), киэргэл (декоративнай) валигы ууруохха сөп.

Ититии ситимэ сылааһы биэрэрин күүһүрдэр курдук (30% сылааһы кэмчилиир уонна 2-5 кыраадыһынан сылыйар), радиатор кэннигэр фольганы сыһыарыахха сөп. Оччоҕо сылаас фольгаттан тэйэр, хоһу ордук сылытар эбит. Итинник оҥостубут дьон хайҕыыллар. Пенофолу кылабачыгас өттүнэн бэттэх тутан сыһыардахха, өссө ордук буолуохтаах.

Духуопкаҕа астанан баран аанын арыйан сылааһын таһаарар саамай судургу, бары да билэр ньымабыт. Маннык кэрэхсэбиллээх  сүбэ баар эбит: кыра иэннээх хоһу «сымыйа» камин сылытыан сөп. Ону оҥосторго биһиэхэ хас да устуука өрүс тааһа эбэтэр кирпииччэ, икки туой горшок, чүмэчилэр, хас даҕаны гайка, шайба уонна буолталар наадалар. Чүмэчи уотуттан горшоктар итийэллэр уонна хоһу сылыталлар.

Өссө биир тэттик сүбэ – халыҥ түннүк сабыытын ыйаатахха, тымныы киириитэ намтыыр, дьиэ сылааһын таһаарбат, оннооҕор тыас-уус иһиллибэт буолар.

Таһырдьа тоҥмот курдук

Таһырдьа сатыы хаамарга, дьаарбайарга, оптуобус күүтэргэ халыҥнык, хос-хос таҥнар ордук. Ити ордук ыччакка сыһыаннаах. Хас да хос таҥаһы кэттэххэ, быыстарыгар сылааһы тутар «салгын араҥа» үөскүүр. Тымныы кэмҥэ шерсть таҥаһы кэтэр ордук. Кини бэйэтэ сылытар диэн буолбатах, сииги тэйитэр уонна сылааһы тутар. Ыстаан иһинэн хос сылаас спортивнай леггинсы, баккы кэтэр ордук. Тас таҥас эмиэ сылааһа, синтетика буолбакка, «натуральнай» матырыйаалтан тигиллибитэ наада.

Биир маннык «лайфхак» баар – таһырдьа тахсыах иннинэ сып-сылаас таҥаһы, ыстааны кэтэр курдук, пластик бытыылкаҕа итии ууну кутабыт уонна үрдүгэр кэтиэхтээх таҥастарбытын уурабыт. Дьиҥэр, итии радиаторга да ууран ылыахха сөп, итинник уустугурдубакка.

Таһырдьа тахсыах иннинэ сылааспытын тута сылдьар курдук булгуччу аһыыбыт, аччык тахсыбаппыт. Үрдүк калорийдааҕы, тотоойуну – эти, балыгы, сыаны, хортуоппуйу уонна тумалааҕы – хара уонна кыһыл биэрэстээҕи, имбирьдээҕи, корицалааҕы аһыы сатыыбыт. Сылааһы биэрэллэринэн эриэхэлэр – миндаль, грецкэй, фисташка уонна сухофрукталар ааттаналлар.

Таһырдьа уһуннук сылдьары, дьаарбайары былаанныыр буоллаххытына, итии чэйдээх эбэтэр от чэйдээх тиэрмэстээх сылдьыҥ. Аара суолга сылаас сири буллаххытына, киирэн иттэр ордук.

Биир сиргэ өр турумаҥ, хаама-сиимэ, хамсыы сылдьыҥ, сатанар буоллаҕына, ойуоккалааҥ. Оччоҕуна ис-искититтэн ирэн, сылыйан кэлиэххит.

Интэриэһинэй түгэн: учуонайдар дакаастаабыттарынан, дьахталлар эр дьоннооҕор тымныыны ордук тулуйаллар, энергияларын күүскэ бараабаттар эбит.

Суоппардарга сүбэлэр

Массыына «дворниктара» өстүөкүлэҕэ сыстыбаттарын хааччыйар бэртээхэй ньыма баар – кинилэргэ наскы кэтэрдэбит, туһалыыр дииллэр.

Иннинээҕи таас мууһурбатын курдук, ыраас, кураанах өстүөкүлэҕэ суурадаһын оҥорон, пульверизаторынан ыстарабыт. Суурадаһыммыт састааба – 1 чааһа уу, 3 чааһа уксуус. Үчүгэйдик ыстаран баран кумааҕы сотторунан сотобут. 

Кыһыҥҥы өттүгэр массыына багажнигын иһигэр эрэһиинэ ковригы тэлгэтэбит. Итинник ковригы массыына көлүөһэтэ хаарга батылыннаҕына эбэтэр мууһунан кыайан барбатаҕына туттуохха сөп.

Тымныыга сороҕор массыына аанын күлүүһэ харар. Итинник түбэлтэҕэ күлүүһү зажигалканан сылытабыт.

Атахпытын сылаастык тутабыт

Кыһыҥҥы өттүгэр балыктыыр, уһуннук таһырдьа сылдьар дьон наһаа көдьүүстээх ньымалары тобулбуттар:

— наскы иһигэр кураанах хартыыһаны (сухой горчичник) угуллар, ити атаҕы тымныыттан 12 чаас кэриҥэ харыстыыр;

— наскыбытын кэтэбит, онтон хаһыакка суулуубут уонна таһынан полиэтиленовай пакеты кэтэбит;

— кыһыҥҥы бачыыҥканы ичигэс оҥорорго, тилэҕэр фольга араҥалаах «стельканы» угабыт, оччоҕо атах тоҥмот уонна илийбэт;

— төһө да кыһаллыбыппыт иһин бачыыҥкабыт илийбит буоллаҕына, былыргы ньыманан куурдуохха сөп – атахпыт таҥаһыгар хаһыат симэбит эбэтэр кумааҕы соттордору угабыт. Итилэр сииги үчүгэйдик обороллор.

Томороон тымныыларга үрдүк хобулуктаах атах таҥаһын кэппэт ордук. Төһө да кэрэтик көстүбүтүн иһин, тымныы уонна хобулуга тоҥон халтырыйан охтуохха сөп. Кыһыҥҥы атах таҥаһа сылаас, иһигэр түүлээх (натуральнайа ордук), атаххытын ыга туппат, халтарыйбат уллуҥнаах буолуон наада. Биллэн турар, Сахабыт сирин кыһыныгар таба тыһыттан унтуу саамай табыгастаах. Ол эрэн, хаачыстыбатыттан көрөн, угги, хаатыҥка (билигин наһаа дьэрэкээннэри оҥорор буолбуттар), кыһыҥҥы бачыыҥка кэтиэххэ сөп.

Атах таҥаһын иһинэн түүлээх наскыны, кэҥэс буоллаҕына, хас да хос кэтиэххэ сөп. Сылаас баайыы үтүлүк, флистаах халыҥ баайыы бэргэһэ (капюшон иһинэн кэтэр ордук), түүлээхтэн тигиллибит «кулгаахтаах» бэргэһэ, халыҥ уонна тобугу сабар пуховик эбэтэр саҕынньах – биһиги кыһыммытыгар барсар таҥастар.

Халтарааҥҥа охтубат курдук (атаххыт таҥаһын харыһыйбат буоллаххытына), уллуҥар кыра шуруптары эрийтэлиэххэ сөп диэн сүбэ баар. Дьиҥэр, итинник курдук халтарааҥҥа кэтиллэр тилэххэ иилиллэр «шипылаах» эрэһиинэ баар буолар. Ол даҕаны үчүгэй буолааччы.

Үктэл мууһун уонна тиэргэн хаарын хайдах түргэнник ыраастыыбыт?

Хаары саҥа түһээтин кытта ыраастыыр ордук диэн сүбэлииллэр, өр сыттаҕына чиҥээн хаалар, ону «хастыы» сатаан сэниэҥ эстэр, ордук элбэх бириэмэҥ барар.

Билигин маҕаһыыннарга күрдьэх арааһын атыылыыллар. Оттон күрдьэххэ хаар сыстыбатыгар биир тэттик сүбэ баар – ханнык баҕарар мас арыытынан сотуохха сөп. Оччоҕо хаар күрдьүүтэ быдан чэпчиир.

Мууһуран хаалбыт дьиэ үктэлин ыраастыырга маннык ньыма баар эбит – 2 лиитэрэ итии ууга суурадаһыны оҥоробут. Итии ууга 1 кыра ньуоска иһит сууйар ханнык баҕарар сириэстибэни кутабыт (Фэйри, Капля уо.д.а.) уонна 1 остолобуой ньуоска испиири эбэбит. Мууһурбут үктэлбитин ити суурадаһынынан халыччы куттахха, үчүгэйдик ыраастанар буолар диэн боруобалаабыт дьон сүбэлиир.

Смартфон бэрчээккилэрэ

Сенсорнай экраннаах смартфон тымныыга үгүс кыһалҕаны үөскэтэр. Бэйэтэ тоҥон арахсан хааларын таһынан, үтүлүгү устубакка сатаан туттубаккын. Итинник балаһыанньаттан тахсарга «Touch screen» функциялаах сенсорнай бэрчээккилэри айбыттар.  Оттон ордук мындыр өйдөөх дьон бэртээхэй ньыманы толкуйдаабыттар – бэрчээкки сөмүйэтигэр «люрекс» сабынан (металлизированная нитка) кириэстии эбэтэр атыннык, хайдах сатыырбытынан тигэбит. Оччоҕо «Touch screen» функциялаах сенсорнай бэрчээккиттэн итэҕэһэ суох буолар эбит. Үтүлүккэ сөмүйэ туһаайыытынан тиктэххэ, үлэлиирэ эрэ? Боруобалыахха баар этэ.

Тускутугар туһаныҥ!

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Татьяна Гоголева:  «Төрөөбүт тылын билбэт ыччат ханна да сыаналаммат»
Дьон | 13.06.2024 | 10:00
Татьяна Гоголева: «Төрөөбүт тылын билбэт ыччат ханна да сыаналаммат»
«Хотугу сулус» оҕо телерадиоакадемиятын төрүттээбит, үгүс көлүөнэ талааннаах ыччаты көччөх гынан көтүппүт Татьяна Гоголева, чахчы, Саха сиригэр тыыннаах номох буолбут киһи. СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ култууратын, социальнай эйгэтин туйгуна, «Гражданскай килбиэн» бэлиэ хаһаайына олоҕун тухары оҥорбута, айбыта-туппута, үйэтиппитэ үгүс.   Кини туһунан бу иннинэ сурулунна ини, суруллубата ини. Ол эрээри...
Арыгы атыытын бобуутун полиция үлэһиттэрэ хонтуруоллуохтара
Сонуннар | 08.06.2024 | 11:51
Арыгы атыытын бобуутун полиция үлэһиттэрэ хонтуруоллуохтара
Куорат баһылыга Евгений Григорьев дьаһалынан VIII-с «Азия оҕолоро» Оонньуулар ыытыллар кэмнэригэр бэс ыйын 25 күнүттэн  от ыйын 8 күнүгэр диэри Дьокуускай куоракка арыгылаах утах атыыта бобуллар. Ол эбэтэр бу күннэргэ арыгылаах утах атыытыгар идэтийэр эргиэн туочукалара сабыллаллар, атын маҕаһыыннарга арыгы атыылыыр отделлар үлэлээбэттэр.  Бу хаарчах арыгынан эргинэр кафе, ресторан, бар...
“Сүүрэр суолга – Владимир Слепцов!”
Спорт | 18.06.2024 | 14:15
“Сүүрэр суолга – Владимир Слепцов!”
Спорт көрүҥнэриттэн биир бастыҥнара уһун сиргэ сүүрүү. Ырааҕы сүүрүүнэн ылбычча киһи дьарыктаммат. Бэйэтин кэмин аатырбыт сүүрүгэ-быһыйа, Саха АССР рекордсмена, стайер уонна марафонец Владимир Слепцову ааспыт үйэ 60-80 сылларын дьоно үчүгэйдик өйдүүр-билэр. Быйыл рекорд олохтообута лоп-курдук 50 сыла. Аҕаларын, эһэлэрин кэриэстээннэр оҕолоро, сиэннэрэ, бииргэ төрөөбүт балта  Людмила Пантелеймоновна, быраата Артем Пантелеймонович...
ЭкоБизнес —  Айылҕаҕа харыстабыллаах  сыһыаҥҥа тирэҕирэн
Дьон | 14.06.2024 | 14:00
ЭкоБизнес — Айылҕаҕа харыстабыллаах сыһыаҥҥа тирэҕирэн
Дьокуускайга бизнес араас хайысхата сайдар. Олохтоох бородууксуйаны оҥорон атыыга таһаарыы ордук элбэх эбит буоллаҕына, туризм курдук өҥөнү оҥорор предпринимателлэр тарбахха баттаналлар. Юлиана уонна Захар Алексеевтар элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн Дьокуускай таһынааҕы Капитоновка сэлиэнньэтигэр туристическай бизнеһи сайыннаран эрэллэр.   Оҕолор улааттылар диэн саҕалаабыппыт – Биһиги үс уоллаахпыт. Улахаттарбыт 14 саастарын туолбуттарын кэннэ,...