14.06.2020 | 14:12

Көтөрү-сүүрэри харыстааҥ

Көтөрү-сүүрэри харыстааҥ
Ааптар: Киин Куорат

Айсен Николаев-Лэҥкэ, Ньурба, Хорула: – “Киһи олох олороругар туох сыыһаны, алҕаһы эбэтэр үтүөнү оҥороро бэйэтигэр уон оччонон эргиллэр эбит” диэн миэхэ биир билэр оҕонньорум кэпсээбитэ. Кини анараа дойдуга аттанара аҕыйах күн хаалбыт этэ. Өлөрүн билбит курдук, “өбүгэлэрбэр айанныырым аҕыйах хонук хаалла” диэн муҥатыйан эппитэ. Оҕо сааһын санаан, ол кэмҥэ тугу оҥорбутун туһунан дьиҥ олоххо буолбут түбэлтэни кэпсээбитэ. Ол курдук, кыра сылдьан, сайын чугас тыалары кэрийэн тахсар эбит. Оҕо-оҕо курдук, чыычаах уйаларын, тураах сымыыттарын арагаайканан ытан өлөртүүрэ, алдьатара эбитэ үһү. Итинник хаста даҕаны көрүлээбитин кэнниттэн биирдэ тыа быыһыгар кырбый уйата турарын көрбүт. Ол муҥнаах, төһө даҕаны тыҥырахтаах көтөр буолбутун иһин, бэйэтин тыатыгар баар чыычаахтары, кутуйахтары хаһан даҕаны бултаабат эбит. Үксүн уйатыттан ыраах баран бултаан кэлэрэ үһү. Ити туһунан оҕонньоттор кэпсэтэллэрин истэр буолан, били уолбут, ийэ кырбый уйатыгар суох кэмигэр кэлээт, тиит үөһэ хатаастан тахсан, уйаны өҥөйөн көрбүт. Ол иһигэр үс кып-кыра кырбый оҕото баар үһү. Барахсаттар тылларын быктаран сыталлар эбит. Бу уолбут, уһуну-киэҥи толкуйдуу барбакка, кырбый оҕолорун биир-биир ылан тылларын быһа тардыталаан кэбиспит. Уонна туох даҕаны буолбатаҕын курдук дьиэтигэр барбыт.

    Ити кэнниттэн сүүрбэччэ сыл ааспыт. Уолбут улаатан, киһи бэрдэ буолан, үөрэхтэнэн, таптыыр кыыһыныын ыал буолбут. Утуу-субуу үс оҕоломмуттар. Оҕолоро хаамар кэмнэригэр хаампыттар. Ол эрээри айахтарынан туох даҕаны дорҕоону таһаарбаттар эбит. Ити кэнниттэн төрөппүттэр аймананнар, араас балыыһалары кэрийбиттэр, хас даҕаны бырааска көрдөрүммүттэр. Түмүгэр, оҕолоро үһүөн төрүөхтэриттэн кыайан саҥарбаттар (глухонемойдар) эбит. “Таҥара туох айылаах накаастаатаҕай?” диэн ийэлээх аҕа хомойо, хоргута санаабыттар. Бу кэнниттэн төрдүс оҕолорун оҕоломмуттар. Хата, кинилэр дьоллоругар, саҥарар-иҥэрэр оҕо төрөөбүт. “Билигин түөрт уонча сыл ааста. Былырыын түһээтэхпинэ, дойдубар сылдьар эбиппин. Арай, биир кырбый көтөн кэллэ уонна уулаах хараҕынан мин диэки көрө-көрө “тоҕо оҕолорбун тыла суох гыммыккыный? Мин эйиэхэ туох куһаҕаны оҥорбуппунуй? Туох иһин?” – диэн киһилии саҥара-саҥара, уйаара-кэйээрэ суох ытаабыта. Ити кэнниттэн уһуктан кэлбитим. Сүрэҕим туох да ынырык күүскэ тэбэ сытара. “Туох дьикти түүлэй” дии санаан өр да өр толкуйдаабытым. Онтон эмискэ оччолорго оҕо сылдьан халы-мааргы быһыыламмыппын саныы биэрбитим. Оо, итини барытын эргитэр, уларытар киһи... Акаары, оҕотук санаабар сыыһа тутуннаҕым. Билигин ити оҥорбут аньыыбар үс оҕом үһүөн тыла суохтар, саҥарбаттар. Бэйэм ас барбат буолан сытабын. Кэмсинэн да хайыахпыный, ааспыт аастаҕа.

Эһиги, эдэр дьон, мин оҥорбут аньыыбын-харабын хатылаабат буолаарыҥ. Кыылга-сүөлгэ харыстабыллаахтык сыһыаннаһыҥ. Мин буруйбун таҥара бырастыы гыныа дуо”, – диэт, оҕонньорум барахсан кыра оҕолуу марылаччы ытаабыта. Кырдьаҕас киһи оҥорбут хара аньыытыттан билигин кэлэн ыардык кэмсинэрэ көрөргө ынырык хартыына. Онон, күндү дьонум, оҕолоргутугар, сиэннэргитигэр көтөрү-сүүрэри харыстыы, айылҕаҕа харыстабыллаахтык сыһыаннаһа сылдьалларыгар үөрэтиҥ. Өбүгэ сиэрин-туомун өрүү тутуһа сырыттыннар диэм этэ.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Педиатр Елена ИВАНОВА:  «Улаатар оҕоҕо — ураты болҕомто»
Дьон | 21.09.2021 | 12:00
Педиатр Елена ИВАНОВА: «Улаатар оҕоҕо — ураты болҕомто»
Бүгүн “Яннамед” медицинскэй клиника педиатр бырааһа Елена Владимировна Иванова ыалдьыттыыр. Кинини кытта оҕо доруобуйатын туһунан кэпсэтиибитин сэргээн ааҕыҥ.   Быраас анала – Кыра оҕо туга ыалдьарын сатаан кэпсээбэт, уопсайынан, кырачаан дьону кытта үлэлиир ыарахан. Педиатрияны тоҕо талбыккыный? Үлэҥ уратытын туһунан кэпсиигин? –  Мин оҕолору кытта үлэлиэм диэн эрдэттэн быһаарыммытым. Эдьиийим...
Дьокуускай куорат мин харахпынан
Куорат олоҕо | 12.09.2021 | 10:00
Дьокуускай куорат мин харахпынан
Сахабыт сирин килбэйэр киинэ, тапталлаах куораппыт 389 сааһын томточчу туоларынан барыгытын эҕэрдэлиибит. Биһиги ааҕааччыларбытыттан Дьокуускай куорат дьон олороругар туох үчүгэйдээҕин уонна мөкү өрүттэрдээҕин ыйыталастыбыт.   Маргарита, 29 саастаах, маҕаһыын атыыһыта: Куорат кытыытынааҕы оройуоннары тоҕо сайыннарбаккыт? Куорат киинигэр түргэнник кэлэр-барар уустук. Уопсастыбаннай тырааныспары  уларытыахха уонна сайыннарыахха наада. Биһиги ааспыт үйэ 70-с...
Киин куорат  мураллара
Куорат олоҕо | 11.09.2021 | 13:17
Киин куорат мураллара
Кэнники аҕыйах сылга Дьокуускай дьиэлэрэ стрит-арт көмөтүнэн улаханнык уларыйдылар. Олохтоох уонна тас дойду худуоһунньуктара олус чаҕылхай, киһи өйүгэр хатанар ойууларынан куорат тас көстүүтүн киэргэттилэр. Хаһыаппыт бу нүөмэригэр 2016 сылтан Дьокуускайга оҥоһуллубут мураллары сырдатабыт.  Мурал – дьиэ эркинигэр эбэтэр иһигэр уруһуйданар уустук ойуу.   «Айыыһыт» Ханна баарый? Лермонтов уул., 56, Щорс...
Тамара Верховцева: «Куһаҕаны, үчүгэйи барытын кэпсиибин»
Дьон | 14.09.2021 | 13:30
Тамара Верховцева: «Куһаҕаны, үчүгэйи барытын кэпсиибин»
Хаһыаппытыгар дөрүн-дөрүн ураты дьоҕурдаах, айдарыылаах дьону тиһигин быспакка сырдатабыт. Манна даҕатан эттэххэ, кинилэр бэйэлэрин талааннарын кэмэ кэллэҕинэ эрэ биирдэ кэпсииллэр. Бүгүҥҥү дьоруойбун кытта бу кыһын кэпсэтиэхтээх этибит да, кэмэ илик буолан, соннук хаалан хаалбыта. Тамара Прокопьевна Верхоцевалыын төлөпүөнүнэн сэһэргэстим. - Дорообо! Саха дьонун сиэринэн кэпсэтиибитин бэйэҕин билиһиннэрииттэн саҕалыахха... - Үөһээ...