06.03.2022 | 13:46

Хатаска СӨ Норуот уонна норуот уус -уран оҥоһуктарын маастардара баар буоллулар

Хатаска СӨ Норуот уонна норуот уус -уран оҥоһуктарын маастардара баар буоллулар
Ааптар: Наталья Руфова
Бөлөххө киир

Быйылгы 2022 сыл өрөгөй күннэрэ, бэлиэ түгэннэрэ элбэҕинэн өрөспүүбүлүкэбит устуоруйатыгар кыһыл көмүс буукубаларынан суруллар төрүөтэ элбэх. Биһиги хатастар ол долгунтан, хамсааһынтан туора турбатыбыт. Нэһилиэкпит, куорат, өрөспүүбүлүкэ, өрөгүйүөннэр икки ардыларынааҕы таһымнаах тэрээһиннэри тэрийэбит, көҕүлүүбүт даҕаны, кыттабыт даҕаны. 
Бүгүҥҥү кэпсээним уон иккис төгүлүн ыытыллар Норуот маастардарын күнүгэр анаммыт «Якутия мастеровая» диэн киэҥ далааһыннаах, хас эмит күн устата барар улахан бырагыраамаҕа кыттыһан А.Е.Кулаковскай аатынан Норуоттар доҕордоһууларын дьиэтигэр кэккэ тэрээһиннэргэ кытынныбыт. Бу биһиги саха норуотун аар саарга аатырдар, дорҕоонноохтук ааттатар тарбахха баттанар тэрээһин буоларын быһыытынан үөһээ салалта да өттүттэн өйөөһүннээх, өйдөөһүннээх, өйөбүллээх. Ол курдук ботуччу бириэмийэлэрдээх, анал бочуоттаах ааттары иҥэриилээх уо.д.а. Сайдыан-үүнүөн, үөрэниэн баҕалаахтарга маастар кылаастардаах, научно-практическай кэнпириэнсийэлээх, айар-тутар лабораториялардаах, кэпсэтэр, санаа атастаһар балаһааккалардаах, атын өрөгүйүөннэртэн ыалдьыттардаах, куонкурустардаах, күрэхтэрдээх, көрүүлэрдээх. Бу тэрээһин саха сатаабатаҕа суох диэн этии мээнэҕэ буолбатаҕын толору дакаастыыр. 


Хатас нэһилиэгин Тускул КК иһинэн «Дом ремесел» диэн анал ааттанан 2019 сылтан норуот айымньытын, ииһин-күүһүн, уһаныыны, уһаарыыны өрө тутар талба талааннаах дьоммутун бииргэ түмпүппүт түмүгэр быйылгы быыстапкаҕа анал павильон биэрдилэр. Онон бүтүн өрөспүүбүлүкэ иистэнньэҥнэрин, уустарын, туойдьуттарын, туосчуттарын, кылынан оҥорооччуларын уонна да атын көрүҥҥэ айар-тутар дьонун кытта бииргэ буоллубут. Манна саха норуотун талааннаахтарын үлэтин сүрүннүүр Я.В.Игнатьева салайааччылаах «Симэх» киин өйөбүлүгэр махталбыт муҥура суох. Киин диэн буолла да ол аата түмсүү, сомоҕолоһуу, былааннааһын-барыллааһын буолар. Инньэ гынан кэккэ сылларга күүстээх, үтүө түмүктэрдээх үлэ барда. Быйылгы быыстапкаҕа 14 киһи үлэтэ турда, манна биһиэхэ «Ситим» оҕо айымньытын дьиэтин үлэһиттэрэ күүс- көмө буоллулар. Ол иһин туой диэтэххинэ туой, мас диэтэххинэ мас, тимир диэтэххэ тимир оҥоһуктар, иис-күүс араас көрүҥэ – төрүт ииһи сөргүтүүттэн (реконструкция) саҕалаан кыбытык, стилизованнай  инвертирование, валяние, быысапка, кылтан оҥоһуллубут сувенирнай оҥоһуктар (саха иһиттэрэ), Хатас талаҕыттан оҥоһуллубут корзиналар, таба тириититтэн оҥоһуллубут паннолар бааллар. Хас биирдии оҥоһук бэйэтин көрөөччүтүн, сүгүрүйээччитин булла – Майя  Захаровна Дегтярева,  Виктория Викторовна Баишева, Валентина Иннокентьевна Михайлова, Октябрина Семеновна Михайлова, Алексей Алексеевич Апросимов, Капитонова Инга Андреевна, Гаврильева Оксана Павловна ааттара хаста эмэтэ ааттанна, кэпсэннэ. Ордук улахан интэриэһи Саввина Людмила Степановнаны төрүт ииһи сөргүтүүнэн тикпит саха дьахтарын сарыы соно, ынах тириитэ  бэргэһэтэ, үтүлүгэ, Андрей Лукич Малышев үөрэнээччилэринээн Владимир Захарович Ефремовтыын, Алексей Дмитриевич Осиповтыын  тиит мастан оҥорбут сибиэһэй мас дыргыл сыттаах кытахтара, Олесова Татьяна Иннокентьевна бэйэтэ, Алексеева Анастасия Ивановна сиэннэринээн кыбытык ньыматынан тигиллибит улахан паннолара ыллылар. Дегтярева Мария Сергеевна муора кыылларын оҥорбут паннолара (таба тириитэ, тирии, быысапка) быйылгы уопсай улахан тэрээһин үгүс элбэх маастарын, сэргии көрө кэлээччилэрин болҕомтотун, сөҕүүтүн-махтайыытын ылыан ылла. Инньэ гынан бу оҥоһук өрөгүйүөннэр икки ардыларынааҕы улахан көрүүгэ кытынна.  


Эппитим курдук быыстапкабыт киэргэлэ, киин көстүүтэ мас оҥоһуктар. Мас оҥоһуктары оҥорооччу маастардары мээнэҕэ маһы ыллатар дьоннор диэн хоһуйбаттар. Кырдьыга да оннук. Олох табыллыбыт оҥоһуктар сылааһынан, сырдыгынан сыдьаайаллар, тойук туойарга, сэһэргииргэ, хайдах эрэ киһи илиитигэр сыста түһэргэ дылылар.  Дьэ уонна дьон -сэргэ санаатын истиэҕиҥ.
 – Үөһээ Бүлүүттэн   Роберт Софронов уонна Егоров Михаил-Саттаанай диэн эдэрчи эр дьон ордук мас оҥоһуктары интэриэһиргээтилэр. Сүрдээх эйэҕэс-сайаҕас кэпсэтинньэҥ буолан биэрдилэр.  Маннык тэрээһиннэргэ саҥардыы сылдьан эрэллэр эбит. Быыстапкаҕа сылдьыы, көрүү-истии тугу биэрэрий диэн ыйытыкпар Саттаанай – «Оо, манныктарга сылдьан туһанарым элбэх. Көрөбүн даҕаны, көрдөрөбүн даҕаны. Улуус улуус ото-маһа уратылардаах, маастар, маастар буочара туһунан. Бу кытахтары көрөн сөҕөбүн, тиит мас хайдаҕын билэбин буоллаҕа дии» - диэн эппиэттээтэ. Роберт Софронов саҥа саҕалаан эрэр эбит. Ордук чорооннору имэрийэ-томоруйа, тута-хаба көрдө. Өссө биир сэргээбиттэрэ Андрей Лукич үөрэнээччилэрдээҕин уонна ол оҥоһуктар эмиэ манна кэлэн тураллара диэн бэлиэтээтилэр. 


- Быыстапкабыт биир сэргэх ыалдьыта Саха драматическай театрын тумус туттар артыыската, көрөөччү кутун-сүрүн туппут Софья Баранова ордук Мария Сергеевна Дегтярева тикпит сонун сэргээтэ. Сон иннэ-кэннэ, үтүлүгэ, бэргэһэтэ барыта быысапка, биир да оҕуруота, тимирэ суох, онон көстүүтэ ураты уонна анаан тигиллибит киһитигэр «лып» курдук олороро маастарыстыба биир хаачыстыбата буоллаҕа. 
- Онтон Домна Уйгурова хайдах эрэ ис иһиттэн чуумпу, иһиллии, бигии сылдьар. Быыстапкабыт хас биирдии оҥоһугун сэргии, кэрэхсии, үөрэ көрдө. Кини үөрүүтүттэн салгыҥҥа туох эрэ сылаас, сып-сырдык сардаҥа кэлэргэ дылы. «Дьэ Хатастар истэр-көрөр тухары олус сэргэх, түмсүүлээх, сомоҕолоһуулаах олохтоох дьоҥҥут. Көрө-көрө үөрэбин, истэ-истэ сэргиибин» - диэн сүргэбитин көтөхтө. Бу да быыстапкаттан оннук санаа, сырдык сыдьаай баар диэбитин улахан хайҕабыл быһыытынан ылынныбыт. 


Яковлева Дария Иннокентьевна Намтан анаан быыстапканы көрө-истэ диэн ынахтарбын ыатым да кэллим диирэ истэргэ наһаа үчүгэй. Ордук төрүт ииһи интэриэһиргиир эбит. Саҥа тигэн эрэбин диир. 
РФ худуоһунньуктарын сойууһун чилиэнэ Федот Макаров биһиги быыстапкабытыгар быһаччы сыһыаннаах. Биир дойдулаахтарыгар куруутун өйөбүл, көмө-тирэх буолар. Бу да сырыыга кини олоҥхоҕо анаммыт триптих хартыынатыттан тигиллибит триптихтэн биирэ – Олесова Татьяна үлэтэ баар. Уонна быыстапканы көрө кэлэн туран В. Ефремовка наадалаах, тоҕоостоох сүбэлэри биэрдэ, мастарыскыайыгар кэлэ сылдьарыгар ыҥырда.
Дьэ, ити курдук араас улуустартан  кыттааччылары таһынан анаан айаннаан кэлэн көрөөччү элбэҕэ «Якутия мастеровая» дьиҥ чахчы наадалаах, инникигэ сайдыыга, киэҥ эйгэҕэ тахсыыга туһуламмыт  үлэ буоларын чаҕылхай туоһута буолар. 


Дьэ уонна сонунум саамай сүөгэйин, сөлөгөйүн истиҥ -сэргээҥ. Төрөөбүт төрүт ииспитин өрө туппут, сөргүтүүгэ, үйэтитиигэ үгүс элбэх үлэлээх, айар-тутар  аартыгын суолунан талаанын арылхайдык арыйбыт Людмила Степановна Саввина СӨ Норуот маастара диэн өрөгөй ааты тутта! Дегтярева Мария Сергеевна СӨ норуот уус уран оҥоһуктарын маастара үрдүк аатын ылла!    Мантан антах кинилэри кытта кэпсэтиибит уонна бүгүҥҥү сахалыы таҥастаах дьон барааттаан хаамыыларыгар Хатас талба талааннаахтара тикпит соннорунан  кыттыыларын туһунан суруйуу тахсыаҕа.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Замполит Александр:  «Эр санаалаах боотурдары төрөтөр Саха сиригэр сүгүрүйэбин»
Дьон | 12.07.2024 | 12:00
Замполит Александр: «Эр санаалаах боотурдары төрөтөр Саха сиригэр сүгүрүйэбин»
Бу сурук кэлбитин туһунан миэхэ Уус Алдан улууһун социальнай политика салаатын үлэһитэ, хаһыаппар сырдаппыт, анал байыаннай дьайыы саҕаланыаҕыттан үлэлии сылдьар Наталья Охлопкова от ыйын 3 күнүгэр эрийэн, хаһыаккар таһаарыаҥ дуо диэбитин тута сөбүлэспитим. Онон, сурук хайдах баарынан тылбаастаан, ааҕааччыларбар тиэрдиэм, Саха сирэ дьоруойдарын билиэхтээх!   “Наталья, дорообо! Мин аатым Александр. Мин...
Мария Мигалкина:   «Кэлии сиэмэлэринэн үлүһүйүмэҥ»
Дьон | 19.07.2024 | 10:00
Мария Мигалкина: «Кэлии сиэмэлэринэн үлүһүйүмэҥ»
Мин бүгүн ааҕааччыларбар, ордук хаһаайкаларга, 35 сыл үлэлээбит уопуттаах агроном, билигин биэнсийэлээх, дойдутугар сайылыы сылдьар Мария Семеновна Мигалкинаны кытта тэлгэһэтигэр тиийэн, үүнээйитин, сибэккитин көрө-көрө, дуоһуйа, астына кэпсэттим.   Сибэккигэ уоҕурдууну хото туттабын Бастатан туран ааҕааччыларга циния диэн сибэкки туһунан кэпсиэҕим. Урут биһиги “Циния обыкновенная” диэни олордор этибит, билигин “Циния кустовая” диэн...
Дьулустаан Ноговицын: ДЬУЛУС! ТУЛУС! КЫАЙ!
Дьон | 11.07.2024 | 10:00
Дьулустаан Ноговицын: ДЬУЛУС! ТУЛУС! КЫАЙ!
«Киин куорат» хаһыат бүгүҥҥү ыалдьыта – Туймаада туонатын Үрүҥ Тунах ыһыаҕын «Дыгын оонньуулара» күөн-күрэһин Таас Боотура, быйылгы күрэх муҥутуур кыайыылааҕа Дьулустаан Ноговицын.   Дьулустаан Ноговицын: – Дьокуускай куорат 1№-дээх баһаарынай чааһын байыаһа, төрөппүттэригэр соҕотох уол, эдьиийигэр быраат, тапталлаах кэргэн, үс оҕо амарах аҕата; – Мас тардыһыытыгар Саха Өрөспүүбүлүкэтин, Арассыыйа уонна аан...
Изабелла Попова: Сүрэхпэр сөҥөрбүт дьүөгэлэрим
Дьон | 19.07.2024 | 12:00
Изабелла Попова: Сүрэхпэр сөҥөрбүт дьүөгэлэрим
Арассыыйа үөрэҕириитин туйгуна, Саха сирин үөрэҕириитин бочуоттаах үлэһитэ, хас да кинигэ ааптара Изабелла Ильинична Попова бүгүн өрөгөйдөөх үбүлүөйүн көрсө өссө биир кинигэтин сүрэхтиир. Дьэ, кырдьык, сүрэхтиир... Сүрэҕин сылааһын иҥэрбит кинигэтин!   Ахтар-саныыр дьүөгэлэрим, Аламаҕай сэгэрдэрим, Саһарҕалаах сарсыардабын Сандаарытар куоларым!   Сүр... Сүрэх, сүрдээх, сүрэхтиир... Сахабыт тыла барахсан тугун бэрдэй! Биир тылтан силистэнэн-мутуктанан...