27.11.2021 | 12:00

COVID-19 Реабилитация элбэҕи быһаарар

COVID-19 Реабилитация элбэҕи быһаарар
Ааптар: Киин Куорат
Бөлөххө киир

СӨ Национальнай библиотеката уонна Дьокуускайдааҕы медицинскэй колледж куйаар ситиминэн ыытыллар туһалаах лекциялары ыытан саҕалаатылар. “Коронавирус кэннэ чөлгө түһүү” лекцияны Медколледж 1-кы категориялаах преподавателэ Марианна Ивановна Атласова зум-платформаҕа ыытта.

Бэлиэтээн эттэххэ, СӨ Национальнай библиотеката пандемия саҕаланыаҕыттан онлайн тэрээһиннэри көхтөөхтүк ыытар, араас эйгэ экспертэрин ыҥыраллар, интэриэһинэй тиэмэлэри таарыйаллар, ким баҕалаах кыттыан, ыйытыыларга хоруй ылыан сөп. Тэрээһиннэр тустарынан эрдэттэн социальнай ситимнэринэн киэҥник биллэрэллэр.

 

Коронавирус дьаҥын кэннэ реабилитацияны киһи бэйэтэ дьиэтигэр эбэтэр анал стационардарга ааһыан сөп. М. И. Атласова лекциятын сүрүн тосхоллорун быһа тардан таһаарабыт:

— Пандемия усулуобуйатыгар олорбуппут, коронавирус инфекциятын утары охсуспуппут үс сыл буолан эрэр. Бу ыарыыны аһарыммыт киһи ахсаана элбээн иһэр. Коронавирус кэннэ организмы бөҕөргөтүүгэ анаммыт реабилитацияны хайаан да ааһыахтааххыт.

Реабилитация, бастатан туран, коронавирус содулларын утары охсуһуохтаах уонна иммунитет эппиэтин сааһылыахтаах, ону тэҥэ ыарыы кэмигэр туттуллубут эмп буортутун таһаарыахтаах.

 

Кимиэхэ нааданый?

— Коронавируһунан ыалдьыбыт дьоҥҥо барытыгар. Эмтэнии курдук ылыныахтаахпыт. Ордук тыынар аппараакка сытан турбут, коронавируһу сытыытык уонна орто таһымнаахтык аһарыммыт дьоҥҥо туһалаах.

Хаһан саҕалыах-таахпытый?

— Үчүгэй буоллугут да, тута саҕалыыр ордук. Төһөнөн эрдэ саҕалыыгыт да, соччонон көмөлөөх.

 

Болдьоҕо төһө буолуохтааҕый?

— Ыарыыны чэпчэкитик аһарыммыт дьон дьиэлэригэр бэйэлэрэ дьарыктаналлар.

— Халымырдык уонна ыараханнык аһарыммыт дьон стационарга киирэн эмтэниэхтээхтэр. 14 хонуктан саҕалаан 1 ыйга тиийэ буолуон сөп. Салгыы дьиэҕитигэр исписэлиис ыйыытынан-кэрдиитинэн сирдэтинэн дьарыктаныахтааххыт.

 

Күүтүллэр түмүктэр:

— Тыынаргыт чэпчиэхтээх, аҕылыыргыт сүтүөхтээх.

— Эт-хаан үлэтин кыайымтыа буолуохтааххыт, тулуургут эбиллиэхтээх.

— Утуйаргыт тупсуохтаах, күүрүү, туохтан эрэ куттана, дьиксинэ сылдьыбыккыт ааһыахтаах.

— Ис уоргаҥҥыт аһы буһарара биллэ тупсуохтаах.

 

Ханнык дьарыктары оҥоробут?

Аҕылааһыны намтатарга:

— Ороҥҥо ойоҕоскутунан сытаҕыт, биир атаххытын тобугунан токурутаҕыт;

— Остуолга олорон эрэ төбөҕүтүн сыттыкка ууран олоро түһүҥ;

— Устуулга олорон эрэ илиигитин тобуккутугар ууран эбэтэр кириэһилэ подлокотнигар өйөнөн олоруҥ;

— Туран эрэ устуул өйөнөрүттэн тутуһан, аргыый иннигит диэки төҥкөйөҕүт;

— Истиэнэҕэ көхсүгүтүнэн өйөнөн тураҕыт. Илиигит көнө, атаххытын кыратык токурутаҕыт.

 

Тыыҥҥыт хаайтардаҕына:

— Туохха эмэ көхсүгүтүнэн өйөнөн олороҕут;

— Биир илиигитин – түөскүтүгэр, иккис илиигитин искитигэр тутаҕыт;

— Хараххытын симэн тыыҥҥытыгар болҕомто ууран, салгыны эҕирийэргитин кэтээн олоро түһүҥ;

— Муннугутунан салгыны эҕирийэҕит (сатаммат буоллаҕына, айаххытынан тыынаҕыт) уонна айаххытынан бытааннык үрэн таһаараҕыт;

— Искитигэр туппут илиигит үөһэ-аллара эппэҥниирин билиэхтээххит;

— Бытааннык, наҕыллык тыыныахтааххыт.

 

Мэйии үлэтин чөлүгэр түһэрэргэ:

— Эти-хааны эрчийии көмөлөһөр;

— Саҥа хоббилары баһылааҥ, өйү үлэлэтэр оонньуулары, чыыһылалаах головоломкалары үөрэтиҥ;

— Умнуган буолбут буоллаххытына, элбэхтик кумааҕыга бэлиэтэниилэри оҥостуҥ.

Коронавирус кэннэ организм 2-3 ыйынан чөлүгэр түһэр.

 

Хаамыы ордук туһалаах

— Күҥҥэ биирдэ 30 мүнүүтэ устата таһырдьа хааман саҕалааҥ. Бу ыарыыны ыараханнык аһарыммыт дьоҥҥо уустук соҕус дьарык буолуон сөп, ол иһин 5 мүнүүтэттэн саҕалаан, күн аайы биирдии мүнүүтэ эбэн тохтоло суох 10 мүнүүтэ устата хаамар турукка тиийдэххитинэ, сынньана-сынньана 10-нуу мүнүүтэни эбэн иһиэххитин сөп.

— Наада буоллаҕына тайаҕы, ходуногу туһаныҥ. Хаамар сиргит оллура-боллура суох, көнө ньуурдаах буолара ордук.

— Сыыйа-баайа хаамар сиргитин кэҥэтэн иһиҥ. Кыра сыырдаах сиргэ хаамыы өссө туһалаах.

— Күн аайы хаамыыгыт бириэмэтэ уһаан иһиэхтээх.

— Аһаан баран биир чаас ааспытын эрэ кэннэ хаама тахсыахтааххыт, бэйэҕитин кытта иһэр уугутун илдьэ сылдьыҥ.

— Бириэмэҕитин уһатан баран, аны хаамар суолгутун уһатан иһиэхтээххит.

Ол сылдьан холкутук кэпсэтэр буоллаххытына, хаамыы ноҕурууската үчүгэй. Кыратык аҕылыаххытын, тиритиэххитин эмиэ сөп. Хаамыы кэннэ былчыҥнаргыт хас да күн устата ыарытыйыахтара. Сорох  күн наһаа сылайар, сорох күн сэниэлэнэр курдук буолуоххутун сөп. Хаамыыгытын ааҕар гаджеттары сатаан туһаммат буоллаххытына, көннөрү тэтэрээккэ дневник сурунар үөрүйэҕи киллэриҥ. Сэниэтэ суох күҥҥүтүгэр бэйэҕитин харыстана соҕус дьарыктаныҥ.

Хаама сылдьан эбии илиигитинэн-атаххытынан салгыҥҥа дайбаан, эрийэн, атын былчыҥнары дьарыктыаххытын сөп. Устуулга олорон эрэ атаххытын уочаратынан өрө таһаарыҥ.

Кыратык сүүрүөххэ, бэлисипиэттиэххэ сөп.

 

Бу дьарыктар түмүктэригэр хотуолуох санааҕыт кэлэр, наһаа аҕылыыр, уу чаккырас, сыстаҥнас буолуоххутугар диэри тиритэр, түөскүт хам тутар, ыалдьар буоллаҕына, булгуччу бырааска көрдөрүнүөхтээххит.

 

Дьарыккытын төһө сөпкө оҥороргутун билээри, маннык тургутук ааһыаххытын сөп: биир толору этиини саҥаран көрөҕүт. Тохтообокко биир тыынынан этэр буоллаххытына – дьарыккыт үчүгэй. Аҕылаан сатаан саҥарбат буоллаххытына, эрчиллиилэргит барсыбаттар, хамсаныыгытын аҕыйатыҥ. Иккитэ тыын ыла-ыла этэр буоллаххытына, дьарыккытын көдьүүстээх.

ИВЛ-га сыппыт дьоҥҥо:
— Куоластара кэһиэҕирбитэ ааһан биэрбэт дьон баар. Онно кыһаммакка, кэпсэтиэххэ наада. Улаханнык саҥара сатаабакка,  сипсийбэккэ (сибигинэйиигэ куолай связкалара олус ноҕуруускаланаллар), хайдах баарынан саҥарыахтааххыт.
— Тохтуу-тохтуу, сынньана-сынньана кэпсэтиҥ. Күүскүтүнэн саҥара сатаамаҥ. Ыарахан буоллаҕына, суругунан алтыһыыга көһүҥ.
— Ууну кыра омурдуунан иһиҥ. 
— Ыйыстаргыт ыарыан сөп. Ол иһин хайаан да олорон эрэ аһыыгыт. Сытан эрэ аһыыр бобуллар.
— Аһаан баран 30-ча мүнүүтэ тура хаама сатааҥ.
— Сымнаҕас, убаҕас аһылыгы сиэҥ.
— Аскытын бытааннык, үчүгэйдик ыстаан эрэ баран ыйыстыҥ. 
— Күҥҥэ үстэ аһыыргыт кыаллыбат, ыарыылаах буоллаҕына, кыра-кыралаан күнү быһа аһыы сатааҥ.
— Сөтөл киирэр буоллаҕына, сынньана-сынньана аһааҥ.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Былатыан Эверстов:  «Элбэх дьоҥҥо сонуну кэпсиир кыахтаах буолар — дьол»
Дьон | 06.06.2024 | 10:00
Былатыан Эверстов: «Элбэх дьоҥҥо сонуну кэпсиир кыахтаах буолар — дьол»
Хас сир аайы ураты дьон баар буолар. Кинилэр олохторун хара маҥнайгыттан атыннык олоро сатыыллар. Барыларыгар баар курдук нус-хас дьылҕаҕа дураһыйбаттар. Оннук дьикти киһинэн Дьааҥы улууһугар олорор эрээри, өрөспүүбүлүкэ, дойду, аан дойду үгүс бэлиэ спортивнай түгэннэрин көтүппэккэ хамнаһа суох сырдатар суруналыыс, киэҥ сырыылаах айанньыт, коллекционер, фотограф, спортсмен, норуот тапталын ылбыт Платон...
Татьяна Гоголева:  «Төрөөбүт тылын билбэт ыччат ханна да сыаналаммат»
Дьон | 13.06.2024 | 10:00
Татьяна Гоголева: «Төрөөбүт тылын билбэт ыччат ханна да сыаналаммат»
«Хотугу сулус» оҕо телерадиоакадемиятын төрүттээбит, үгүс көлүөнэ талааннаах ыччаты көччөх гынан көтүппүт Татьяна Гоголева, чахчы, Саха сиригэр тыыннаах номох буолбут киһи. СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ култууратын, социальнай эйгэтин туйгуна, «Гражданскай килбиэн» бэлиэ хаһаайына олоҕун тухары оҥорбута, айбыта-туппута, үйэтиппитэ үгүс.   Кини туһунан бу иннинэ сурулунна ини, суруллубата ини. Ол эрээри...
Элбэх оҕолоохторго — ураты болҕомто
Сонуннар | 06.06.2024 | 16:00
Элбэх оҕолоохторго — ураты болҕомто
2024 сыл ыам ыйын 28 күнүгэр ыытыллыбыт Ил Түмэн сэттис (уочараты таһынан) пленарнай мунньаҕар норуот дьокутааттара «Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр элбэх оҕолоох ыал статуһун туһунан» өрөспүүбүлүкэ сокуонугар уларытыылары киллэриини өйөөтүлэр.   Санатан эттэххэ, дойду баһылыга Владимир Путин 2024 сыл тохсунньу ыйыгар элбэх оҕолоох дьиэ кэргэттэр статустарын болдьоҕо суох оҥорбута. Ол эбэтэр үс уонна...