01.02.2021 | 16:32

Быдан дьылларга быраһаай

Быдан дьылларга быраһаай
Ааптар: Киин Куорат
Бөлөххө киир

Бу күннэргэ тоҕо эрэ убай курдук саныыр аҕа доҕорбун, биир идэлээхпин, Саха өрөспүүбүлүкэтин норуодунай суруйааччыта  Василий Егорович Васильев–Харысхалы көрсүөхпүн олус баҕарбытым. Соторутааҕыта  Таас Тумуска Евдокия Избекова классик суруйааччыларбыт тустарынан биэриилэрин сериятыгар Элиэнэ Эбэбит ити кытылын аар- саарга аатырдыбыт Николай Лугиновтыын, Сэмэн Туматтыын ас–астыы астыы кэпсэтэ олороллоро хас да күн утуу-субуу көрдөрүллүбүтэ. Онно сөп буолбакка, өссө Андрей Борисов “Элиитэ” биэриитигэр сэһэргэһиитин убайдарбыт бөлөһүөктэһиилэрин ютубка көрбүтүм. Кинилэри ахтыбыт да эбиппин. Дьиэбитигэр ыалдьыттата ыҥырыахпытын баҕарбыппыт. Ханна баарый? Бу сарсыарда Орто дойдуттан соһумардык эмискэ барбытын истэн баран, сүрэҕим тохтуу сыста. “Онтон хайдах оннук буолуой?”—диэн аны итэҕэйимиэхчэ буолтум. Куһаҕан сурах хантан сымыйа буолуой? Абакка!

Баһылай барахсан, ааспыт сыл бүтэһигэр 70 сааһын хас да сиргэ бэлиэтээбитэ. Ол бырастыылаһар кэриэһэ курдук эбит. Эрдэттэн   ыалдьарын билиммэтэҕэ дуу, ол сылдьан сыстыбыта дуу, бу абааһы хамсык ыарыыга ыктаран, балыыһаҕа киирэ сылдьыбыта. Онтон тахсан баран сүрэҕим ыалдьар диэхтиир буолбута. Ааспыт бээтинсэҕэ Аммаҕа төрөөбүт Мээндигитигэр сынньана диэн массыынатынан айаннаабыт. Аара ыалга киирээт,  ыксалынан халыханайа тураахтаабыт. Айарга анаан туттарбыт дьиэтин таһынааҕы-иһинээҕи уота күнүстэри умуллубатын дьиктиргээн, бэнидиэнньик сарсыарда тахсан көрбүттэрэ, баар-суох киһилэрэ холбоно турар ноутбугун аттыгар, ол аата тиһэххэ диэри  үлэлии олордоҕуна, дьылҕа букатыннаахтык “сынньатарга” биһигиттэн былдьаабыт. Дьэ, ыар сүтүк. Элбэҕи билбитин илдьэ ыллахтара...   

Мин кинилиин 1980 с. хаһыакка үлэҕэ киириэхпиттэн билсибитим. Спортивнай суруналыыстыка “көмүс куолаһа” Вячеслав Степановтыын хардарыта  ыалдьыттаһарбыт. Ол кэмҥэ Аммаҕа тахса сылдьан, кини билиһиннэриитинэн доҕорум буолбут, ордук Савва Тарасов “Баҕарабын аал уотуҥ...” хоһоонугар алгыс-ырыатынан биллибит Дмитрий Емельянов (оччолорго райсовет бэрэссэдээтэлинэн үлэлиирэ) дьиэтигэр хоно сылдьыахпытыттан чугаһыспыппыт. Билэрэ–көрөрө элбэҕэ, кэпсиирэ кэрэхсэбилэ киһини эрэ абылыыр  этэ. Оччоттон “бандьыыттар” дэниллибиттэргэ да саха туһа диэн бастарын быстарбыт бастыҥнар баалларын баһа баллыгырас буолуор диэри ким туох диэн кэпсээбитин сэһэргиирэ. Саха эрэ буолбакка, омук суруйааччыларын, айымньыларын ырытара.  Даланныын, Николай Лугиновтуун, Виталий Андросовтыын, Василий Винокуров–Кыталыктыын доҕордуу буолуом инниттэн хаһан эрэ хаһыатынан, кинигэнэн, айымньыларынан эрэ билэр дьоммун,  Харысхал харысхаллаахтык кэпсииринэн мэлдьи бииргэ сылдьыбыттыы тапсыбытым.  

1990 с. бастакы демократическай быыбарга кини Амматтан, мин Дьокуускайтан САССР Үрдүкү Сэбиэтигэр норуот дьокутааттарынан талыллыбыппыт. Бастакыттан М.Е. Николаевы күүскэ өйөөбүппүт.  Суверенитет, Конституция мөккүөрдээх боппуруостарыгар Афанасий Мигалкинныын сытыытык киирсэрэ.  Парламеммытын күүһүрдээри, сорох уокуруктарга эбии дьокутааттары талаары, агитацияҕа бииргэ үлэлээбиппит. Дьокутаат быһыытынан мөккүөрдэри быһаарар  хамыыһыйаларга хаста да бииргэ сылдьыбыппыт. Усуйаана оройуонугар арахсарга уонна өрөспүүбүлүкэтээҕи араадьыйа баһылыгын туоратарга туруорсуу буолбутугар, “силиэстийэлэри” ыыппыппыт. Онно Баһылай муударайын холобурга ылбытым.

“Орто дойду” хаһыат тэрийбит күммүттэн Олег Сидоровтыын, Иван Николаевтыын хаһыаппын күүһүрдүүгэ бииргэ миэхэ солбуйааччы редакторынан үлэлииргэ сөбүлэһэн киирбитэ улахан чиэс этэ.  

Эдэрдэри иитиигэ эмиэ элбэх сүбэ биэрбитэ.     

Кэлин биһиги Иван Николаевтыын саҕалаабыт тиэмэбитин – репрессия сылларын историяҕа “үрүҥ-хара” бээтинэлэрин арыйан ситэриигэ аан дойду ыырдарын кэрийэн чинчийбитэ. Ол түмүгүнэн норуот, олох, норуот туһугар дьону түмэргэ хайдахтаах драма, театр, суруйуу күүһүн тапталлаах академическай коллективпытын кытта, баар-суох доҕотторунуун бииргэ оҥорсубута.

Саха норуодунай суруйааччыта, СӨ Академиятын академига, култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Арассыыйа улахан литературнай бириэмийэтин лауреата Василий Егорович Васильев–Харысхал норуотугар көһөҥөнү оҥорбута  үйэлэргэ көмүс буукубанан суруллуо, номоххо кэпсэниэ.

Иван Ушницкай-Удун,

доҕоро, Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин 12-с ыҥырыытыгар бииргэ дьокутааттаабыт кэллиэгэтэ,

РФ суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ.

Норуот суруйааччытын кытта бырастыылаһыы олунньу 2 күнүгэр 12 чаастан Саха театрыгар буолуоҕа.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Дрону күрдьэҕинэн суулларбыт саха буойуна
Дьон | 16.05.2024 | 14:00
Дрону күрдьэҕинэн суулларбыт саха буойуна
Нэдиэлэ аайы саҥаттан саҥа киһини билсэр, салгыы кинини кытта сибээһи тутар, суруйсар суруналыыс идэлээх киһи үлэтин биир эмиэ интэриэһинэй өрүтэ. Мин анал байыаннай дьайыыга сылдьар суруйбут, ааҕааччы киэҥ эйгэтигэр таһаарбыт уолаттарбын үгүстэрин билсэбин, ыйыталаһабын, ханна тиийбиттэрин, сылдьалларын сураһабын, хомойуох иһин, сорохторун сүтэрэбин...   Хачыгаардыы сылдьан бэбиэскэ туппутум Анал байыаннай дьайыыга мобилизация...
Татьяна Иванова:  «Дьол уйатын ытыктабыллаах сыһыан эрэ тутар»
Дьон | 16.05.2024 | 16:00
Татьяна Иванова: «Дьол уйатын ытыктабыллаах сыһыан эрэ тутар»
Арассыыйаҕа Дьиэ кэргэн сылынан уонна Дьиэ кэргэн аан дойдутааҕы күнүгэр сөп түбэһиннэрэн, таптал кыымыттан саҕыллан биэс уон биэс сыл бииргэ олоруу дьолун билбит Татьяна, Петр Ивановтар дьиэ кэргэн туһунан сырдатабын.   Киһи төрүүрүгэр олоҕо барыта үөһэттэн суруллан кэлэр ыйаахтаах, ол  сиэринэн оҕо, ыччат буола үүнэн, сирдээҕи тапталы көрсөн, ийэ, аҕа дьолун...
Дархан этээччи Валентин Хорунов:  «Саха оһуохайа аан дойду дьонун түмүөҕэ...»
Дьон | 23.05.2024 | 10:00
Дархан этээччи Валентин Хорунов: «Саха оһуохайа аан дойду дьонун түмүөҕэ...»
Былырыын балаҕан ыйын 7 күнүгэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана Айсен Николаев Оһуохай күнүн олохтуур туһунан Ыйаахха илии баттаабыта. Дьэ, ол үөрүүлээх күммүт – ыам ыйын 25 күнэ үүнэрэ икки хонук хаалла.  Бүгүҥҥү нүөмэрбит ытык-мааны ыалдьыта – Саха Өрөспүүбүлүкэтин Дархан этээччитэ Валентин Хорунов.   Дьуохар биһигэр улааппыт дьоллоохпун – Валентин Васильевич, саха...
Бэс ыйыгар Ленин болуоссата тутуллан бүтүөҕэ
Сонуннар | 13.05.2024 | 13:58
Бэс ыйыгар Ленин болуоссата тутуллан бүтүөҕэ
Ленин болуоссатыгар сотору муусукалаах, араас өҥнөөх фонтаннар, түүҥҥү уоттаах сцена, 13 миэтэрэ үрдүктээх сэргэлэр о.д.а. баар буолуохтара диэн суруйан турабыт. Бу күннэргэ фонтан эркинин оҥоруу бүтэн, түгэҕин бастакы араҥа билиитэлэрин кута сылдьаллар. Ол курдук, «Сэттэ» тутуу хампаанньатын маастара Иван Кузьмин иһитиннэрэринэн, технологическай тутуу эркинин оҥоруу бүтэн, билигин фонтан түгэҕин бастакы...