10.11.2022 | 19:00

Үбү кэмчилиир оһох

Өссө биир улахан ситиһиибитинэн, Саха сиригэр эрэ буолбакка, тас дойдуга кытта туһаныллар кыахтаах ититэр оһохтору оҥорон таһаарыыны ааттыахха сөп.
Үбү кэмчилиир оһох
Ааптар: Айталина Софронова

Былыр-былыргыттан Саха сирин олохтоохторо дьиэлэрин-уоттарын бу үлүгэрдээх тыйыс усулуобуйаҕа сөпкө дьаһанан, оҥостон, унньуктаах уһун кыстыгы этэҥҥэ туоруур суолу тобуллахтара. Былыр көмүлүөк оһох баар буолан, саха норуота тыыннаах хаалбыт буоллаҕына, олох сайдан истэҕин аайы аныгы технологиялар сабыдыаллара улаатан иһэр. Гаас баарын да иһин, ыаллыы сытар киин да улуустары ылан көрдөххө, билигин даҕаны чоҕунан, маһынан оттунан олорор нэһилиэнньэлээх пууннар сир аайы бааллар. 

Кэнники технология сайдан, ититии систиэмэтэ, конструкциялара элбии тураллар. Саха сиригэр биир тарбахха баттанар, тыын боппуруоһу быһаарар «Саха Липснеле» хампаанньаны ааттыахха сөп. Бу тэрилтэ ититэр оһохтору оҥорон, нэһилиэнньэҕэ биһирэнэр. Бүгүҥҥү күҥҥэ тэрилтэ анал байыаннай эпэрээссийэҕэ байыаннай балааккаларга уһуннук умайар, сылааһы тутар оһохтору уһааран таһаарда.

АСПБ-57 уонна АСПБ-87 оһохтор. 60 кв. м иэннээх балаакканы харгыһа суох сылаастык тутар. Чэпчэки ыйааһыннаах, хаачыстыбаннай оҥоһуулаах. 

Тэрилтэ саха сиригэр үлэлээбитэ уонтан тахса сыл буолла. Дьиҥ тыйыс тымныы тургутуутун ааспыт оһохтору атын регионнартан кытта атыылаһаллар эбит. Тоҕо диэтэххэ Уһук хоту сир климатын усулуобуйатыгар учуоттанан оҥоһуллубут буолан, сылаас дойдуларга туох даҕаны ааттаах оһох. Быһаччы эттэххэ, экстремальнай температураларга – 60 кыраадыс тымныыга тиийэ үлэлиир кыахтаахтар уонна урукку кирпииччэ оһохтору бэркэ солбуйаллар, үбү, бириэмэни да кэмчилииллэр.

Хампаанньа 2016 сыллаахха ТОР «Кангалассы“ индустриальнай пааркатыгар «Liepsnele Arctic» оһохтору оҥорор бэйэтин сыаҕын тэриммитэ. Билигин ыыра кэҥээн иһэр диэтэхпинэ, сыыспаппын. Тэрилтэ тутаах инженерэ бэлиэтииринэн,  матырыйааллара барыта Саха сириттэн таҥыллаллар. Инньэ гынан, чахчы бэйэбит бородууксуйабыт диирбит оруннаах буолан тахсар.

— Биһиги тэрилтэбит РФ Оборонаҕа министиэристибэтигэр байыаннай хомуур саҕаламмытыгар бэйэтэ этии киллэрбитэ. Чахчы, бородууксуйабыт Саха сирин тымныытын тулуйар кыахтааҕын учуоттаан, бачча ыарахан кэмҥэ сэмэй кылааппытын киллэрэр сыалтан уонча оһоҕу буор-босхо бэлэмнээн олоробут. Хаһан ыытарбытын чопчу этэ иликтэр, кэтэһэ сылдьабыт. Тест-драйв оһохтору Саха кадетскай оскуолатын кытта тэҥҥэ ыыттыбыт, – диир «Саха Липснеле» ХЭТ кылаабынай инженерэ Виталий Прокопьев.

Кини этэринэн, икки көрүҥ оһоҕу бэлэмнээбиттэр. АСПБ (Армейская стальная печь “буржуйка»)-87 уонна АСПБ-57.

АСПБ-87 – икки чаас сылааһы тутар, оһох үрдүгэ – 87 см.  АСПБ-57 – 1 чаас 20 мүнүүтэ, үрдүгэ – 57 см. Онтон атын оһохтор аналогтара 15-30 мүн. умайаллар эбит. Кээмэйэ дьоҕус буолан, киһи ылла даҕаны оһоҕун оттунан иттиэн, аһын сылытан аһыан сөп.

Виталий бэлиэтээбитинэн, собуокка күҥҥэ 15-тии оһоҕу оҥорон таһаарар былааннаахтар. Билигин даҕаны сакаас киирэр, улахан партиялары оҥорор кыахтаахпыт диэн санаатын үллэстэр.

Ити курдук, саха мындыр уолаттара тэрийбит хампаанньалара анал байыаннай эпэрээссийэҕэ өйөбүл буоларга, саллааттарбытыгар көмөлөһөргө бэлэмнэр. Бу үтүө холобурдар түмсүүлээхпитин, Ийэ дойдубутугар бэриниилээхпитин туоһулууллар.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Халбаакыттан — Олоҥхо тыйаатырыгар
Дьон | 25.11.2022 | 10:20
Халбаакыттан — Олоҥхо тыйаатырыгар
Дьокуускайга саха тылын учууталларын сийиэстэрин сэргэ өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо декадата ыытылла турар. Оттон чулуу айымньыбыт баай философиятын кэлэр ыччакка тиэрдэр биир бэртээхэй ньыманан тыйаатыр буолар. Бу дьыл сэтинньитигэр Олоҥхо тыйаатыра «Дьорҕостой Бэргэн» куукуланан испэктээк туруоран сүрэхтээбитэ. Режиссер Гаврил Мэҥкээрэп Николай Калинович Шамаев-Чопчухаан (Үөһээ Бүлүү) олоҥхотунан туруоруутун Дьокуускай куорат хас да уһуйааныгар...
Мария Матвеева:  «Дьоҥҥо үтүөнэн эрэ сырыттахха, олорорго чэпчэки»
Дьон | 26.11.2022 | 10:00
Мария Матвеева: «Дьоҥҥо үтүөнэн эрэ сырыттахха, олорорго чэпчэки»
Тыа сиригэр көмүс куоластаахтар, үҥкүүһүттэр, айар, суруйар дьон баалларын куруук кэрэхсии, сэргии истэбит. Ханна да сырыттарбын талааннаах дьону кытта билсэрбин, санаа атастаһарбын туохтааҕар да ордоробун.
Юрий Попов: «Барыта улахан үлэттэн тахсар»
Дьон | 25.11.2022 | 16:00
Юрий Попов: «Барыта улахан үлэттэн тахсар»
Дьокуускайга Тупсарыы үс сыла биллэриллэн, бу диэн эттэххэ, киин куоракка, чахчы, үтүмэн үлэ ыытылынна, ону олохтоохтор даҕаны бэйэҕит көрө-истэ сылдьаҕыт.  Быйыл сайын «Уһук Илиҥҥэ 1000 тиэргэн» федеральнай бырайыагынан Дьокуускай куоракка 75 тиэргэн тупсаран оҥоһулунна. Саамай элбэх эбийиэккэ бэдэрээтчитинэн «Основа» ХЭТ үлэлээтэ. Онон бүгүҥҥү нүөмэрбитигэр бу тэрилтэ эдэр салайааччыта Юрий Поповы...
Ийэ айманар сүрэҕин туох уоскутуой...
Сытыы муннук | 01.12.2022 | 12:03
Ийэ айманар сүрэҕин туох уоскутуой...
Билиҥҥи балаһыанньаҕа, билиҥҥи судургута суох кэмҥэ оҕотун байыаннай дьайыыга атаарбыт ийэлэрдиин кэпсэтэртэн ордук ыарахан суох. Кинилэр куоластара титириирэ, харахтарын уутун кистээн туора соттоллоро, оҕолорун тустарыгар күүстээх, тулуурдаах буола сатыыллара киһини өссө уйадытар, уоскутар тылы булбакка мух-мах бараҕын. Бу сырыыга оҕолорун атаарбыт, кэтэһэр, эрэнэр икки ийэни кытта харах уулаах кэпсэтиибин ааҕааччыларбар...