Ат уонна киһи - 1

Үөһэттэн айдарыыларынан, өйдөрүнэн, эттэринэн-хааннарынан Айыылартан  алтыһыылара

Аан дойдуга аты таптааччы аҕыйаҕа суох, сылгыга сүгүрүйээччи элбэх. Оттон сахалар Олоҥхоҕо хоһуллар миинэр миҥэбит, көмүскэнэр көлөбүт. Биир Улахан  Таҥарабыт Дьөһөгөй оҕото үһүйээннэргэ үйэтитиллибитинэн ардыгар киһилии кэпсээн, сахалыы саҥаран абааһыттан араарар, быһылаантан быыһыыр доҕорбут, дьүөгэбит.

Көрөөччүтэ суох күрэс олох атын

Туймаада ипподромугар сылдьар мэлдьи  кэрэхсэбиллээх. Билигин өссө ордук угуйуулаах. Уруккуттан олох атын көстүү. Аныгы сүүрэр аттар барахсаттары киһи эрэ бары өттүнэн астынар. Көрөргө дьүһүннэрэ, улаханнара, уһун атахтара синньигэһэ чэчир сототунуу көнөтүөн,  кынталдьыһан туттуулара  кэрэтиэн. Өбүгэлэриттэн киһилии көрүллүбүт, аһатыллыбыт, иитиллибит буолан, өйдөрө үрдүгүөн, майгылара да маанытыан, дьиэрэҥкэйдииллэрэ дьиктитиэн, дьоруолууллара дьоһунуон, сиэлэллэрэ сиэдэрэйиэн, сүүрэллэрэ үчүгэйиэн. Ол иһин ат сүүрүүтүн күрэхтэһиитэ саҕаланыан инниттэн былыр-былыргыттан Сайсары эбэ тула  киһи-сүөһү, массыына-транспорт муҥха иҥнэ-иҥнэ устарыныы  субуллааччы.  Сыл аайы көрөөччү элбээн иһэринэн, быйыл өссө ипподром таһыттан трибуналарга баппат киһи тоҕуоруһуохтааҕа. Абааһы дьаҥтан сааскы, сайыҥҥы сүүрүүлэртэн олох матыах курдук чинчилэммиппит.  Инньэ гынан, көрөөччүтэ суох ыытыллар сүүрүүлэри ыраахтан, тэлэбиисэринэн, араадьыйанан  эрэ көрөр-истэр буоллубут. Ыһыылаах-хаһыылаах дьоннуун үөмэхтэһэргэ, ордук сүүйэн өрөгөйдөөбүттүүн үөрүү үксэтиһэргэ, сүүйтэрэн сүөм түспүтү уоскутарга хайдах тэҥнэһиэй? Ол да элбэх бобуу кэннэ, Ил Дархан Айсен Николаев бэйэтин бирииһин акка сүгүрүйэринэн көҥүллээн, һуу гыннарбыта. Туохтааҕар да омук дойдуларыттан төрүттээх, сорохторо онно төрөөбүт мааны аттары атыылаһарга, араас сирдэринэн эргитэн аҕаларга, аһатарга, көрөргө да халыҥ харчы хамсыыр. Хайыахпытый? Баай Сахабыт сирин сэнэппэт курдук үчүгэй аттары сүүрдэн сайдарбытын көрдөрөрбүт туох куһаҕаннааҕый? Биһиги дьоммут итинник чэчир сототун курдук синньигэс атахтаах, чараас түүлээх нарын аттары томороон тымныыга, кырыа кыһыны кыстатан, сүүрүүгэ бэлэмнээн сахалар сатабылларын,  мындырдарын көрдөрөллөр. Онно ороскуотурааччылар үптэриттэн, сыраларын биэриилэриттэн түөрэҥнээбит тирэхтэрин, бириистэри ылан, кэм бөҕөргөттөхтөрө.

Аттар өйдөөхтөр. Чугас дьоно улахан тыҥааһынтан долгуйалларын билэн, эмиэ майгылара уларыйар. Сорох ат ордук күүһүрэр, атын мөлтүүр. Ыһыыттан-хаһыыттан ордук тэптэр  эбэтэр онтон мэһэйдэтээччилэр эмиэ бааллар.

От ыйын 4 күнэ. Субуота. Сарсыардаттан күүтүүлээх сүүрдүүлэри көрөөрү-истээри, мин “Саха” НКИХ ханаалга Дьулустаан Захаров Александр Капитоновтыын, араадьыйаҕа Василий Посельскай Михаил Мордовскойдуун-Михуталыын кэпсииллэрин тэҥҥэ холбонон олордум. Ол кэннэ ютубунан хаста да хатылаан көрдүм. Комментатордар сотору-сотору ат сүүрүүтүн билээччи Егор Андросовтан ырытыы, ырыҥалатыы, историяны билиһиннэрии оҥордулар. Кыттааччылартан, кыайыылаахтартан ыйытыктарга хоруйдаттылар. Ол  кэпсииллэрин киэргэтэн, силигин ситэрэн биэрдэ. Суруллубуттан ардыгар көрбүттээҕэр ордук да санаа киирээччи. Уонна ол  суоруллубат. Онон тугу билбиппин-көрбүппүн, санаабыппын  бэчээттээн историяҕа хаалларабын.  Бу күҥҥэ алта сүүрдүү буолла. Олортон дьон сиһилии билэ охсорго тиэтэйэр сырсыыларыттан сыл саамай улахан бирииһин былдьаһыы хайдах барбытыттан саҕалыым.