26.12.2020 | 14:04

Аата ааттана туруоҕа

Аата ааттана туруоҕа
Ааптар: Киин Куорат

Филологическай наука кандидата, “Кут-сүр” кыһа түһэ, “Айыы үөрэҕин», “Айыы итэҕэлин” төрүттээччи Лазарь Андреевич Афанасьев ахсынньы 29 күнүгэр орто дойдуттан барбыта 3 сылын туолар.

1989 с. “Кут-сүр” кыһа тэриллибитэ, үгүс билиилээх, сахалыы көрүүлээх дьон бастыҥа киирбитэ. Тэрис, Уххан уо.д.а. “Эдэр коммунист”, “Сахаада” хаһыаттарга итэҕэл, өбүгэ сиэрин-туомун, алгыһын, итэҕэлин туһунан бииртэн биир суруйуулар, ырытыылар тахсан испиттэрэ. Итэҕэлгэ анаан сытыы, көхтөөх дискуссиялар, сүбэлэһиилэр ыытыллан барбыттара. Тэрис 1983-1989 сыллардаахха өрөспүүбүлүкэ национальнай архыыптарыгар былыргы кэпсээннэри, номохтору, саха фольклорун, олоҥхолорун, историческай номохтору дьаныһан туран чинчийбитэ, үөрэппитэ, саха итэҕэлин сөргүтэригэр туһаммыта. 2010 сыл кулун тутар ый 18 күнүгэр “Кут-сүр” кыһа, “Арчы дьиэтэ”, “Көмүлүөк”,  “Ийэ тыл”, “Одун” устудьуоннар түмсүүлэрэ бииргэ үлэлииргэ сүбэлэһии түһэрсиллибитэ. 2010 сылтан “Айыы суолунан” кинигэ серията бэчээттэнэн тахсар. Тэрис үлэтин 99 кинигэҕэ үйэтитэн, сахатын дьонугар дьоһун үлэни хаалларбыта. Олохтон барыар диэри сыл ахсын кулун тутар ыйга “Тайылҕан” тэриллэрэ, үгүс сүбэлэһии, сүбэ-соргу тыллара киэҥ эйгэҕэ тарҕанара. Тэрис биэнсийэҕэ тахсыар диэри араас мэһэйдэри, харгыстары туораабыта. Былаас өттүттэн сэҥээриини, өйөбүлү ылбатаҕа. Ол оннугар дьон-сэргэ кинини ытыктыыра, араас көрсүһүүлэргэ улуустарга тахсара.

Сайсарыга саха балаҕана куруук аһаҕас буолара, үгүс киһи кэлэн сүбэлэтэн, кэпсэтэн, арчыланан, ыраастанан, алгыс ылан барара. Үгүс дьон кыһалҕатын кыһалҕа оҥосторо, сүүһүнэн дьон арыгы дьаатыттан босхолонон үөрүүлэрин үллэстэллэрэ.

Тэрис Элиэнэ эбэҕэ, Сайсары эбэҕэ сыл аайы кэмиттэн кэмигэр сиэр-туом оҥороро. Бэрт эрдэ “Саха сиригэр элбэх дьон кэлиэ, олохсуйуо, ийэ айылҕабыт айгыраан иһэр. Онно турунуоҕуҥ, ыччаппытын иитиэҕиҥ, өбүгэбитин ытыктыаҕыҥ, баар кыһалҕабытын бииргэ быһаарыаҕыҥ” диэн этэрэ. Олоҕун тиһэх күннэригэр докторскай диссертациятын суруйан бэлэмнээбитэ.

Лазарь Андреевич Афанасьев-Тэрис олорон ааспыт олоҕо үгүс ыччакка холобур буолуо. Уларыта тутуу кэмнэригэр саха култууратын, сиэрин-туомун тилиннэриигэ, национальнай оскуола концепциятыгар “Эркээйи” ыччаты иитии бырагырааматыгар, судаарыстыбаннай декларацияны - Суверенитеты ылыныыга дьоһун кылаатын киллэрсибитэ. Лазарь Андреевич үтүө аата саха тыллаах баарын тухары ааттана туруоҕа.

Петр Тихонов, Мэҥэ Хаҥалас, Томтор

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Халбаакыттан — Олоҥхо тыйаатырыгар
Дьон | 25.11.2022 | 10:20
Халбаакыттан — Олоҥхо тыйаатырыгар
Дьокуускайга саха тылын учууталларын сийиэстэрин сэргэ өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо декадата ыытылла турар. Оттон чулуу айымньыбыт баай философиятын кэлэр ыччакка тиэрдэр биир бэртээхэй ньыманан тыйаатыр буолар. Бу дьыл сэтинньитигэр Олоҥхо тыйаатыра «Дьорҕостой Бэргэн» куукуланан испэктээк туруоран сүрэхтээбитэ. Режиссер Гаврил Мэҥкээрэп Николай Калинович Шамаев-Чопчухаан (Үөһээ Бүлүү) олоҥхотунан туруоруутун Дьокуускай куорат хас да уһуйааныгар...
Мария Матвеева:  «Дьоҥҥо үтүөнэн эрэ сырыттахха, олорорго чэпчэки»
Дьон | 26.11.2022 | 10:00
Мария Матвеева: «Дьоҥҥо үтүөнэн эрэ сырыттахха, олорорго чэпчэки»
Тыа сиригэр көмүс куоластаахтар, үҥкүүһүттэр, айар, суруйар дьон баалларын куруук кэрэхсии, сэргии истэбит. Ханна да сырыттарбын талааннаах дьону кытта билсэрбин, санаа атастаһарбын туохтааҕар да ордоробун.
Элэгэнтэй Адамов:  «Сиэрдээх өй-санаа төрүт дьарыкка эрэ баар»
Дьон | 20.11.2022 | 11:00
Элэгэнтэй Адамов: «Сиэрдээх өй-санаа төрүт дьарыкка эрэ баар»
Бүгүҥҥү нүөмэргэ Чурапчы улууһун Чакыр нэһилиэгин олохтооҕо Элэгэнтэй Адамовы кытта тыа сирин олоҕун, итэҕэл, уус идэтин, сайдыы, норуот дьылҕатын, кэскилин туһунан сэһэргэстибит. Дьоҕурдаах киһи анаарыыта киэҥэ, этэр тыла оруннааҕа сөхтөрдө.
Юрий Попов: «Барыта улахан үлэттэн тахсар»
Дьон | 25.11.2022 | 16:00
Юрий Попов: «Барыта улахан үлэттэн тахсар»
Дьокуускайга Тупсарыы үс сыла биллэриллэн, бу диэн эттэххэ, киин куоракка, чахчы, үтүмэн үлэ ыытылынна, ону олохтоохтор даҕаны бэйэҕит көрө-истэ сылдьаҕыт.  Быйыл сайын «Уһук Илиҥҥэ 1000 тиэргэн» федеральнай бырайыагынан Дьокуускай куоракка 75 тиэргэн тупсаран оҥоһулунна. Саамай элбэх эбийиэккэ бэдэрээтчитинэн «Основа» ХЭТ үлэлээтэ. Онон бүгүҥҥү нүөмэрбитигэр бу тэрилтэ эдэр салайааччыта Юрий Поповы...